حقوق مدنی در تاجیکستان

قانون اصلی، قانون مدنی جمهوری تاجیکستان شماره ۱۹۱۸ است که ۲۲ دسامبر ۲۰۲۲ تصویب و از ۱ ژوئیه ۲۰۲۳ لازم‌الاجرا شد. اهلیت حقوقی از بدو تولد و اهلیت کامل از ۱۸سالگی به رسمیت شناخته می‌شود. افراد ۱۴ تا ۱۸ساله معمولاً با رضایت کتبی نماینده قانونی اقدام می‌کنند؛ استثناها شامل دستمزد خود، کمک‌هزینه تحصیلی، درآمد دیگر، حقوق مالکیت فکری، سپرده بانکی و معاملات عادی خانوار است. شخص می‌تواند از ۱۶سالگی با حکم رهایی از ولایت از سوی مرجع سرپرستی یا دادگاه اهلیت کامل بگیرد. کودکان زیر ۱۴ سال از طریق نمایندگان قانونی اقدام می‌کنند، جز معاملات محدودی که قانون اجازه می‌دهد. دادگاه می‌تواند اهلیت را محدود یا سلب و سرپرست یا قیم تعیین کند. قراردادها بخش محوری حقوق مدنی‌اند. قرارداد معمولاً با پیشنهاد و پذیرش و توافق بر شروط اساسی شکل می‌گیرد. شکل شفاهی و کتبی ممکن است؛ هرجا قانون یا قرارداد لازم بداند، تنظیم سند رسمی یا ثبت دولتی اعمال می‌شود. اجرا نکردن، تأخیر یا اجرای معیوب می‌تواند به مطالبه اجرا، خسارت، وجه التزام قراردادی موسوم به ноустуворона یا فسخ منجر شود. انتقال بدهی به رضایت طلبکار نیاز دارد. طرفین می‌توانند تسویه مستقیم، اقدام دفتر اسناد رسمی یا حمایت دادگاه را دنبال کنند. مالکیت خصوصی و دولتی به رسمیت شناخته می‌شود، اما خود زمین منحصراً متعلق به دولت است. افراد و اشخاص حقوقی می‌توانند حقوق ثبت‌شده استفاده از زمین داشته باشند؛ از جمله حقوق قابل انتقال در موارد مجاز. نهادهای اجرایی محلی زمین تخصیص می‌دهند و دفتر ثبت صلاحیت‌دار املاک و حقوق مرتبط را ثبت می‌کند. با تکمیل مدارک ثبت و پرداخت هزینه لازم، رسیدگی معمولاً حداکثر ظرف هفت روز کاری انجام می‌شود. حق‌الزحمه دفترخانه، عوارض دولتی و هزینه ثبت ممکن است اعمال شود. روابط خانوادگی تابع قانون خانواده‌اند. تنها ازدواجی که نهاد ثبت احوال ثبت کرده باشد اثر قانونی دارد؛ مراسم مذهبی به‌تنهایی ازدواج ثبت‌شده ایجاد نمی‌کند. سن عادی ازدواج ۱۸ سال است و دادگاه می‌تواند آن را حداکثر یک سال کاهش دهد. طلاق در موارد قانونی از طریق نهاد ثبت و در موارد دیگر از طریق دادگاه انجام می‌شود. اموال زناشویی عموماً شامل درآمد و اموال منقول یا غیرمنقول تحصیل‌شده در دوران ازدواج است، فارغ از اینکه سند به نام چه کسی باشد؛ سهم برابر قاعده پیش‌فرض است. سهم قانونی نفقه فرزند یک‌چهارم درآمد برای یک فرزند، یک‌سوم برای دو فرزند و نصف برای سه فرزند یا بیشتر است، هرچند مبلغ ثابت نیز ممکن است اعمال شود. ارث می‌تواند بر اساس وصیت یا توارث قانونی باشد. طبقه نخست قانونی شامل فرزندان، همسر، والدین و فرزندخواندگان است. برخی فرزندان صغیر یا فاقد اهلیت، همسر یا والد فاقد اهلیت و افراد تحت تکفل واجد شرایط ممکن است سهم اجباری دست‌کم دوسوم سهمی را داشته باشند که طبق قانون می‌گرفتند. قبول یا رد ارث معمولاً ظرف شش ماه پس از گشوده‌شدن ترکه نزد دفتر اسناد رسمی دولتی محل گشایش انجام می‌شود. اگر درخواست ظرف شش ماه پس از رفع مانع ارائه شود، دادگاه ممکن است مهلت را اعاده کند. گواهی ارث معمولاً پس از شش ماه صادر می‌شود، مگر نبود وارثان دیگر زودتر به‌طور معتبر احراز شود. مسئولیت مدنی معمولاً مستلزم جبران کامل خسارت است. ادعاهای قراردادی می‌توانند شامل زیان واقعی، درآمد ازدست‌رفته، وجه التزام و اجرای تعهد باشند. قواعد جداگانه‌ای درباره خسارت ناشی از نهادهای عمومی، صغیران، افراد فاقد اهلیت، فعالیت‌های خطرناک، خودروها و کالاها، کارها یا خدمات معیوب وجود دارد. خسارت معنوی عموماً به تقصیر بستگی دارد، مگر در موارد مسئولیت بدون تقصیر که قانون مقرر کرده است. دادگاه‌ها مدارک، رابطه سببیت و مبلغ جبران را ارزیابی می‌کنند. دادگاه شهر یا ناحیه معمولاً در مرحله نخست به پرونده مدنی رسیدگی می‌کند و دادگاه‌های منطقه‌ای یا دوشنبه و دیوان عالی پرونده‌های واگذارشده به آنها طبق قانون را بررسی می‌کنند. طرفین می‌توانند پیش از حکم دادگاه بدوی درباره داوری توافق کنند. ثبت کتبی و الکترونیکی با امضای دیجیتال گواهی‌شده در دسترس است. جلسات به زبان دولتی یا در موارد مربوط به زبان محلی اکثریت برگزار می‌شوند؛ می‌توان مترجم درخواست کرد و مشارکت آنلاین نیز در دسترس است. عوارض دولتی برای دعوا، درخواست و تجدیدنظر اعمال می‌شود. مرکز دولتی کمک حقوقی وزارت دادگستری طبق قوانین جاری کمک حقوقی به افراد واجد شرایط یاری می‌دهد. اجرا با سند اجرایی و مأمور اجرای اداره اجرا آغاز می‌شود. پس از پذیرش اصل سند معتبر، مأمور باید اجرای آن را حداکثر تا روز بعد آغاز کند. اجرای عادی عموماً بیش از دو ماه طول نمی‌کشد؛ اجرای شامل فروش ملک غیرمنقول می‌تواند تا چهار ماه طول بکشد. اقدامات ممکن است شامل توقیف و فهرست‌برداری دارایی‌ها، اقدامات بانکی یا ملکی و مزایده باشد. مزایده ملک غیرمنقول به دست‌کم ۳۰ روز اعلام قبلی نیاز دارد؛ پیش‌پرداخت شرکت‌کننده نمی‌تواند از ۵٪ بیشتر باشد و برنده ظرف پنج روز می‌پردازد. هزینه‌های اجرا و پرداخت قانونی اجرا ممکن است به بدهی افزوده شوند. شکایت از تصمیم، اقدام یا کوتاهی مأمور تابع قواعد آیین دادرسی مربوط است.