Suriye'de resmî kamu sistemleri, belediye hizmetleri ve insani yardım ya da topluluk temelli alternatifler vardır; ancak bunların kapsamı parçalıdır. Su, sanitasyon ve hijyen hizmetleri (WASH) şebekeye, sondaj kuyularına, su istasyonlarına, depolara, pompa istasyonlarına, tankerle taşımaya, ev tipi depolamaya veya şişe suya dayanabilir. Su arzı savaş öncesi düzeyin yaklaşık yüzde 40 altındadır. Sağlanan suyun yarısından fazlası güvenli biçimde arıtılmaz; gelir getirmeyen su ulusal düzeyde yaklaşık yüzde 44'tür ve yerelde yüzde 80'e ulaşabilir; atık suyun yaklaşık yüzde 70'i arıtılmadan kalır. Şam'da su genellikle günde yaklaşık 6–8 saat verilir. Fice kaynağının debisi saniyede yaklaşık 2 metreküpe, tarihî düzeyinin yaklaşık yüzde 12'sine düşmüştür. Kuraklık, bildirilen bölgelerde 552 sondaj kuyusunu ve 27 kaynağı da kurutmuştur. Elektrik kesintileri pompalama, soğutma, aydınlatma, ısıtma ve iletişimi doğrudan etkiler. Bazı yerlerde elektrik günde yaklaşık 2–4 saatle sınırlıdır; elektrik kesintilerinde su sistemleri üretim kapasitesinin yaklaşık yüzde 22'siyle çalışabilir. Bu nedenle aileler ve hizmet sağlayıcıları tank, özel tanker, klorlama, sodyum hipoklorit, ters ozmoz istasyonları veya güneş enerjisi ve acil durum jeneratörlerinden yararlanabilir. Tarife sistemleri güncelliğini yitirmiştir; elektrik tarifesi değişiklikleri pompalama maliyetlerini etkiler ve ülke çapında güvenilir hane fiyatları mevcut değildir. Kamu ve uluslararası programlarla finanse edilen su ve elektrik projelerinin 2025–2026 boyunca sürmesi beklenir; ancak erişim yere bağlıdır. Yollar, kanalizasyon şebekeleri ve katı atık toplama; plansız yerleşimlerde, kamplarda, toplu barınaklarda ve dönüş bölgelerinde özellikle güvenilmezdir. Belediye idari birimleri, yerel makamlar, Yerel Yönetim ve Çevre Bakanlığı, Enerji Bakanlığı, Suriye Su Kurumu ve Elektrik İletim ve Dağıtım Genel Kurumu farklı hizmetlerde sorumluluk paylaşır. UN-Habitat, UNDP, UNICEF ve diğer kuruluşlar onarım veya geçici hizmetleri sıklıkla destekler. 50/2002 sayılı Kanun çevrenin korunması, denetim, çevresel etki değerlendirmesi ve sorumluluk kurallarını belirler; ancak çevre koşullarında ülke çapında eşit bir standardı güvence altına alan kanıtlanmış bir hak tesis etmez. Toz, atık yakma, dizel ve jeneratör kullanımı ile hasarlı altyapı hava kirliliği riski yaratır. 50 sayılı Kanun ve 67 sayılı Karar emisyon sınırları, çevresel izleme, denetim ve yaptırımlar öngörür; ancak mevcut kanıtlarda ülke çapında güncel izleme istasyonları, halka açık zaman serileri ve güvenilir şikâyet yolları saptanmamıştır. Gürültüden korunma da yasal olarak azami sınırlar, azaltma kuralları ve yaptırımlarla sağlanır; ancak yerel ölçüm ve uygulama verileri sınırlıdır. Çatışmadan etkilenen şehirlerde kamusal alanlar, bahçeler ve parklar sıklıkla hasarlıdır. Halep, Humus ve Deyrizor'daki projelerde topluluk istişareleri, daha güvenli erişim, aydınlatma, kaldırım döşemesi ve engelleri azaltan çalışmalar kullanılmıştır. Katılım belediyeleri, yerel meclisleri, mahalle veya köy komitelerini, sivil toplum kuruluşlarını ve topluluk temsilcilerini içerebilir. Genellikle güvence altına alınmış ülke çapında bir platformdan ziyade belirli bir iyileştirme veya kamusal alan projesine bağlıdır. Kadınlar, çocuklar, gençler, yaşlılar, ülke içinde yerinden edilmiş kişiler ve engelliler istişarelere dâhil edilebilir; fiilî erişim yere göre değişir. Patlamamış mühimmat, mayınlar, misket bombaları ve el yapımı patlayıcı düzenekler dâhil patlayıcı mühimmat; kentsel, kırsal, tarımsal ve otlatma alanlarını etkiler. Ulusal Mayın Faaliyetleri Merkezi, UNMAS, insani yardım kuruluşları ve yerel makamlar erişimin mümkün olduğu yerlerde risk eğitimi, araştırma, temizleme ve mağdur desteği sunar. Sağlanan araştırmaya göre 8 Aralık 2024 ile 31 Aralık 2025 arasında 920'den fazla olay 607 ölüme ve 1.070 yaralanmaya neden olmuş; Deyrizor, Halep ve İdlib en çok etkilenen bölgeler arasındadır. İnsanlar şüpheli bölgelerden uzak durmalı ve yerel uyarıları izlemelidir; sakinlerin kirlenmiş araziyi kendilerinin temizlemesi gerekmez. İyileşme acil yardımdan erken toparlanma, dayanıklılık ve yeniden inşaya doğru ilerlemektedir; ancak gelişme eşit değildir. 2026 toparlanma çerçevesi ev sahibi topluluklarda ve dönüş alanlarında bütünleşmeyi kapsar; UN-Habitat şehir profilleri, iyileşme planları ve alan temelli projeler bildirir. Güvenli ve sürdürülebilir dönüş; işleyen su, elektrik, sanitasyon, yollar, atık hizmetleri, kamusal alanlar ve patlayıcı mühimmat temizliğine bağlıdır. Yeniden inşa ihtiyacı 200 milyar ABD dolarının üzerinde tahmin edilmektedir; bu nedenle finansman açığı ve proje bağımlılığı yerel iyileştirmelerin niteliğini ve zamanlamasını etkilemeye devam edecektir.
Suriye'de Yaşam Çevresi
Suriye'de gündelik yaşam çevresi suya, elektriğe, sanitasyona, yollara, atık toplamaya, kamusal alanlara, hava kalitesine ve güvenliğe erişimle şekillenir. Hizmetler il, mahalle, gelir, güvenlik koşulları ve bölge üzerindeki denetime göre keskin biçimde farklılaşır. Çatışma hasarı, patlayıcı mühimmat, kuraklık ve güvenilmez elektrik temel hizmetleri kırılgan kılar; yerel makamlar ve insani yardım projeleri ise eşit olmayan onarım ve alternatifler sunar.
Tip
Suriye'deki çevreyi tek tip ulusal koşul olarak değil, belirli bir yere özgü hizmet ve güvenlik meselesi olarak değerlendirin. Bir konut, dönüş veya günlük güzergâh için tam mahalledeki suyu, elektriği, sanitasyonu, atık toplamayı, yol erişimini ve patlayıcı mühimmat riskini doğrulayın. Su ve elektrik için alternatif bulundurun; temel hizmetler veya temizleme doğrulanamıyorsa dönüşü ya da arazi kullanımını erteleyin.