Suriye warê veberhênanî yê perçekirî yo; projeyên fermî, bazarê ewraqî û pratîkên darayî yên nefermî bi hev ra hene. Qanûna Veberhênanê 18/2021, ke bi Qanûna 2/2023 û Fermanê 114/2025 hatî guhertış, bikaranîşê sermayeyan bo damezrandış, mezin kerdiş, pêşdebirin, fînansekerdış, xwedîbûn yan rêveberiya projeyeke veberhênanî gêno. Rejîma projeyî bi awayê asayî kirina pasîf a hîse yan bondan nêgêno. Bank, şirketên berdana pereyan, bankên mîkrofinansî û dezgehên girewtışê depozîto rêzikên cuda bi kar tînin. Projeyeke rasterast bi awayê normal daxwaznameyê bo Rêveberiya Veberhênana Suriye ra dest pêkeno. Navenda Xizmetanê Veberhêneran wek cihê yek-camî bo pejirandışê sektorî kar keno, paşê rêveberî Destûra Veberhênanî dano. Proje ji damezrandışê xo ra di bin çarçoweya destûrdayî de dikeve xebat. Çarçoweya fermî çalakîyên hilberîner, enerjî, bınahî, turîzm, nûavakerdış, herêmên taybetî, herêmên pêşketişî û pêşdebirina emlak gêno. Rêbaz û wext girêdayî yo bi sektor, cih, pejirandışê lazim û belgeyên projeyî. Fermanê 114/2025 bi fermî wek destûrdana xwedîbûna biyanî ya 100% ji projeyên veberhênanî û rakerdışa şertê hevkarê herêmî yê giştî di çarçoweya projeyî de tê pêşkêşkerdış. Ev azadîya giştî bo kirina erdê biyanî yan veberhênana portfolyo nêvırazeno. Erd yan mal dikare gava ji bo projeya destûrdar lazim o bê xwedîbûn yan kirê, lê sînorên xwedîbûn û pejirandışa Encûmenî dikarin kar bikin. Nasnameya milk, zonîng, desteserkewtiş, şertên ewlekarî û erişê cihî divê xoser kontrol bibê. Çarçoweyî veberhênerên projeyî ji desteserkewtişa pêşî yan rêveberiya dadgehan bêyî biryara dadgehî diparêze. Desteserkerdiş biryara dadgeha dawî û telafîya nirxê bazarî wazeno; rêzikên fermî bo veguhastışa telafîya sermayeya biyanî bi pereyê veguhêzbar esto. Di dema damezrandışê projeyî de, bi awayê giştî barên pêvajoyî yan darayî yên nû derveyî şertên tenduristiya giştî û jîngehî zêde nêbenê. Berî rakerdışa Destûra Veberhênanî, rêveberî divê hişyarî bide, demeke çarekerdışê şeş mehî bide û rêya qanûnî pêşkêş bike. Veberhênerên projeyî divê destpêk û xercê projeyî rapor bikin, sîgorte bikin, hesab bi Standardên Kontabûniya Navneteweyî bigirin, hesabxwazê derveyî yê sertîfîkekirdî tayîn bikin û bac, xerc û barên darayî yên pêwendîdar bidin. Divê belge û agahîya daxwazkirî pêşkêş bikin. Veguhastina 10% yan zêdetir divê bê raporkerdış û rêzikên sektoran hîn kar dikin. Şîrketa hîseya giştî ya navnîşkerdî jî rêzikên Borsaya Ewraqî ya Şamê bi kar tînenê. Bazarê ewraqî nika bi bingeyî li ser hîseyên şîrketên hîseyî yên Suriye û Bondên Xezîneyî yên hukûmetî yo. Yekîneyên veberhênanî bi qanûnî tên naskerdış; rêzikên fonên veberhênanî, Sukuk û crowdfundîng hîn pêşde diçin. Delîlê bawerbar yê bazareke ETF yan malên dîjîtal yên rêzikdar yê herêmî yê fire nîyo. Borsaya Ewraqî ya Şamê piştî qutbûneke nêzdî şeş mehî di 2ê Hezîrana 2025 de nû vekir; destpêkê 18 şirket gêno, raporên paşê 27 şirketên navnîşkerdî û heşt weşanên Bondên Xezîneyî qeyd kerd. Bazar teng, kombûyî û di xetera kêm-liquîdî de yo. Li gor Qanûna Borsaya Ewraqî firotina heman-roje destûr nîyo. Veberhêneran bi brokerên ke ji Komîsyona Ewraqî û Bazarên Darayî ya Suriye (SCFMS) destûr girewto dikirin û firotin kenê. Di 2025 de, nêzdî şeş şirketên xizmetê yan brokeringê destûrdar hatê raporkerdış. Têkilîya brokerî dikare bi peyman yan bi elektronîkî li ser malper yan sepanê brokerî bibe. Brokerên destûrdar dikarin navbeynkarî, şêwirê veberhênanî, rêveberiya veberhênanî, îmanetdariya malî û rêveberiya hesabê parastışî pêşkêş bikin. Çalakîya ewraqî ya bêdestûr qedexe yo. Depozîtoriya Navendî dezgeha tenê yo bo qeydkirina ewraqî, veguhastina xwedîbûnî, paqijkerdış û teslîmkerdış; li gor xercên pêwendîdar kar keno. Bazirganiya înternetî di 2025 de bo First Global One Financial Investments aktîf bî. Veberhênerên ereb û yên din ên ne-Suriye dikarin bi pereyê qanûnî anîyaye, li gor rêzikên encûmenî, gihîştî Borsaya Ewraqî ya Şamê bibin. Nasnameya muşteriyan, çimeya pere, rêzikên pereyî yên biyanî, kontrola sanksîyonan û şertên vegerandış divê bi broker, SCFMS û Banka Navendî ya Suriye piştrast bibê, seba talîmatên pêwendîdar di 2025 de hîn diguherîyênê. Veguhastina paşî ya sermaye û qezenc bi awayê fermî mumkin o, la di pratîkê de girêdayî yo bi rêyên bankî, kontrolên pereyan, şertên dijîşûştina pereyan û destûrên girêdayî bi muameleya taybetî. Kontrolê berî veberhênan divê daxuyaniyên SCFMS û borsayê, hesabên kontrolkirî, rêveberî, kesên girêdayî, xwedîbûn û xwediyê dawî, destûrên sektorî, kontrolên dijîşûştina pereyan û dijîfînansekerdişê terorîzmî, sanksîyonan û rêyên dayîn û derketış gêno. Di dawîya 2025 de Suriye 51 şîrketên giştî gêno, di nav de 45 şîrketên karê û 28 şirketên navnîşkerdî; raporkerdışê eşkerekirdış û rêveberiyê hîn temam nêbî. Girêdayî kerdişê projeyeke rasterast bi ewraqên navnîşkerdî mumkin o, la rêza sînordar a amûran portfolyoyeke standart a pirr-veçim nêpêşkêş keno. Xercên projeyî dikarin xercên destûr û qeyd, bac, sîgorte, kontrolê hesabî, pejirandışê sektorî, xercên herêmê taybetî û xercên veguhastışî gêno. Muameleyên ewraqî dikarin xercên broker, borsa, depozîtoya navendî, paqijkerdış, teslîmkerdış û hesabê muamele gêno. Tabloyeke xercê nika yewser ke hemû vebijêrkên veberhênanî bigire, nîyo. Wextê projeyî girêdayî yo bi pejirandış û bicihanîş; derketışa ewraqî girêdayî yo bi kiriyarê amade û liquîdî. Enflasyon, kêmabûna nirxê pereyan, pirsgirêkên veguhêzî, navbeynkarîya bankî û dayînê lawaz, bêîstiqrariya siyasî, şerê herêmî, şertên ewlekarî, bınahiyên ziyan dîyaye, bicihanîna neewle, agahîya temam nêbî ya şirketan, qutbûnê bazarî, xetera alîyê muamele û xetera xwediyê dawî dikarin encam bi awayê girîng tesîr bikin. Sanksîyonên aborî yên Dewletên Yewbiyayeyî li ser Suriye di 2025 de bi awayê fire hatê rakerdış û Rêziknameyên Sanksîyonan yên Suriye rakerdî; la tedbîrên armancdar bo aktorên girêdayî Assad, binpêkeranê mafên mirovan, Captagon û aktorên terorîst yan bêîstiqrar mayî. Yekîtiya Ewropayî jî di 2025 de zaf sanksîyonên aborî rakerd, lê qedexeyên ewlekarî û navnîşanê sankîsîyonan parast; rapor kerd ke lîste 317 kes û 51 dezgeh gêno û tedbîr heta 1ê Hezîrana 2027 dirêj bî. Her muamele, veberhêner, şirket, xwediyê dawî, bank û navbeynkar divê bi agahîya nika kontrol bibe.
Suriye de Veberhênan
Veberhênan li Suriye projeyên rasterast mîna enerjî, bınahî, turîzm, nûavakerdış û pêşdebirina emlak, û herwesa ewraqên ke li Borsaya Ewraqî ya Şamê têne bazirganî gêno. Çarçoweya fermî ya projeyan bi awayê asayî bi Rêveberiya Veberhênana Suriye, Navenda Xizmetanê Veberhêneran, pejirandışê sektorî û Destûra Veberhênanî ra dimeşo. Ewraqên navnîşkerdî vebijêrkeke teng û kêm-liquîdî pêşkêş kenê; hîse û Bondên Xezîneyî yên Suriye nika ji fonan, Sukuk, ETF yan malên dîjîtal ên rêzikdar pêşde yê.
Tip
Veberhênan li Suriye wek biryareke ku kontrolê zêde û xetera likîdîya zêde wazeno hesab bike, ne wek kirineke asayî ya portfolyo. Projeyeke rasterast dikare guncayî bibe eger tu karê destûrdayîşî, xebat û xeterên herêmî rêve bibî; ewraqên Borsaya Ewraqî ya Şamê ji bo ekspozîsyoneke tengtir dikarin guncayî bibin, la tenê eger tu amade yî amûrên sînordar, likîdîya bazarî ya neewle û astengên pereyî yên biyanî qebûl bikî.