Sheria ya kazi nchini Rwanda

Ajira nchini Rwanda inaweza kutegemea mkataba wa muda maalumu au usio na muda maalumu na inaweza kuandikwa au kutoandikwa, ingawa mkataba ulioandikwa unahitajika katika hali zilizoainishwa, zikiwemo ajira za wafanyakazi wa kigeni. Mkataba usioandikwa hauwezi kudumu zaidi ya siku 90 mfululizo, na uhusiano wa ajira unaweza kuthibitishwa kwa njia yoyote halali. Mkataba ulioandikwa unapaswa kutaja masharti ya msingi yanayohitajika na Agizo la Waziri n° 007/19.20. Kipindi cha majaribio kinaweza kuwa hadi miezi mitatu na kinaweza kuongezwa mara moja kwa hadi miezi mingine mitatu baada ya tathmini na taarifa iliyoandikwa. Mwajiri hawezi kumhamisha mfanyakazi kwa mwajiri mwingine bila ridhaa ya mfanyakazi au kupunguza mshahara au cheo bila ridhaa yake. Muda wa kazi katika sekta binafsi kwa ujumla ni saa 40 kwa wiki. Waajiri huweka ratiba ya kila siku, na wafanyakazi hupata angalau mapumziko ya saa moja kila siku na saa 24 mfululizo za mapumziko ya wiki zisizojumuisha saa za kazi. Muda wa ziada unaruhusiwa kwa sababu maalumu kama kazi ya dharura, ya kipekee au ya msimu, mahitaji ya uzalishaji au aina maalumu ya kazi. Mwajiri hurekodi muda wa ziada na kupata uthibitisho wa mfanyakazi. Mapumziko ya kufidia muda huo yanapaswa kutolewa ndani ya siku 30; yasipotolewa, muda wa ziada hulipwa pamoja na mshahara wa Jumatatu inayofuata na huonyeshwa kwenye hati ya malipo. Kazi za usiku, sikukuu za umma au wikendi hutumia kanuni zilezile za malipo chini ya Agizo la Waziri n° 01/MIFOTRA/23 isipokuwa mkataba au makubaliano ya pamoja yaweke kiwango tofauti cha muda wa ziada. Huduma muhimu zinaweza kutumia zamu endelevu au zinazopishana. Kazi ya mbali inaweza kufanywa kwa idhini, vifaa vinavyofaa, utaratibu wa kuripoti na masharti ya kupatikana. Mshahara hulipwa kupitia akaunti ya benki iliyoteuliwa na mfanyakazi au taasisi ya fedha iliyoidhinishwa. Vipindi vya malipo hutegemea kama mfanyakazi hulipwa kwa saa, siku, wiki, kila baada ya wiki mbili au mwezi. Waziri huweka mishahara ya chini kulingana na kategoria ya kazi; hakuna kiasi cha jumla cha sasa kilichotajwa hapa kwa sababu nyenzo rasmi zilizopitiwa hazikuthibitisha kiasi hicho. Makato kwa jumla hayawezi kuzidi nusu ya mshahara yanapohusu deni, utekelezaji wa amri ya mahakama au michango ya chama cha hiari. Mwajiri lazima awaandikishe wafanyakazi kwenye hifadhi ya jamii na kulipa michango inayotakiwa. Kuanzia Januari 2025, mchango wa lazima wa pensheni wa RSSB ni 12% ya mshahara ghafi, ukigawanywa sawa kati ya mfanyakazi na mwajiri, huku ulinzi wa hatari za kazi ukiongeza 2% inayolipwa na mwajiri. Bima ya uzazi ni 0.6% ya mshahara ghafi, ikigawanywa sawa kati ya mfanyakazi na mwajiri. Likizo ya mwaka huongezeka kwa siku 1.5 za kazi kwa mwezi, au siku mbili kwa mwezi kwa wafanyakazi wenye umri wa miaka 16 au 17; huongezwa siku moja kwa kila miaka mitatu katika biashara hiyo hiyo hadi kiwango cha juu cha siku 21 za kazi zenye malipo. Haki hiyo hupatikana baada ya miezi 12 ikijumuisha kipindi cha majaribio. Sikukuu za umma hazihesabiwi, na likizo ambayo haijatumika hulipwa ajira inapomalizika. Likizo ya ugonjwa inaweza kuwa hadi siku 15 ikiwa na cheti cha daktari anayetambuliwa. Ugonjwa wa muda mrefu hutathminiwa na kamati ya madaktari watatu, na unaweza kutoa hadi miezi mitatu ya mshahara kamili, ikifuatiwa na hadi miezi mitatu ya kusimamishwa bila malipo. Likizo ya uzazi ni wiki 14 mfululizo, zikiwemo wiki mbili kabla ya kujifungua. Likizo ya uzazi kwa baba ni siku saba za kalenda, na matatizo yanaweza kuongeza hadi siku tano za kazi. Mfanyakazi anayenyonyesha hupata saa moja yenye malipo kila siku kwa miezi 12 baada ya kurejea kazini, na kumaliza ajira kwa sababu ya ujauzito ni marufuku. Waajiri wanapaswa kutoa eneo salama la kazi, tathmini ya hatari, vifaa vya kujikinga, maelekezo, huduma ya kwanza na mifumo ya moto, pamoja na hatua za hatari za karibu. Wafanyakazi hawabebi gharama za hatua za usalama kazini. Waajiri huripoti ajali kazini, magonjwa ya kazi na vifo kwa RSSB na Mkaguzi wa Kazi wa eneo. Mafao ya hatari za kazi ya RSSB yanaweza kujumuisha matibabu, mafao ya kila siku ya ugonjwa, mafao ya ulemavu na mafao ya manusura. Kutoweza kufanya kazi kwa muda hulipwa kwa 75% ya mapato ya wastani kwa siku katika miezi mitatu iliyotangulia kwa hadi siku 180; ulemavu wa kudumu unaweza kustahili pensheni inayokokotolewa kuwa 85% ya mapato ya wastani kwa mwezi katika kipindi hicho. Wafanyakazi wanaweza kuunda, kujiunga na kushiriki katika vyama vya wafanyakazi, na biashara zinazotimiza vigezo vya kisheria huchagua wawakilishi wa wafanyakazi na wasaidizi. Makubaliano ya pamoja yanaweza kudhibiti ajira na kumaliza ajira, mshahara, fidia ya muda wa ziada, kipindi cha majaribio, likizo yenye malipo, muda wa huduma na posho za usafiri, marekebisho na utaratibu wa migogoro. Biashara zenye angalau wafanyakazi watano zinahitaji kanuni za ndani, zinazoandaliwa baada ya kushauriana na wawakilishi wa wafanyakazi na kuwasilishwa kwa Mkaguzi wa Kazi wa eneo ndani ya siku 30. MIFOTRA ni Wizara ya Utumishi wa Umma na Kazi. Utawala wa Kazi na Ukaguzi wa Kazi, ikiwemo Mkaguzi wa Kazi au Umugenzuzi w’Umurimo, husimamia uzingatiaji na kushughulikia masuala maalumu ya ajira. RSSB ni Bodi ya Hifadhi ya Jamii ya Rwanda, inayojulikana nchini kama Urwego rw’Ubwiteganyirize mu Rwanda. Kwa kawaida, mgogoro binafsi wa kazi huanza kwa jaribio la suluhu ya amani kupitia wawakilishi wa wafanyakazi, kisha Mkaguzi wa Kazi wa eneo, na baadaye, inapofaa, Mkaguzi wa Kazi wa Taifa au mahakama yenye mamlaka. Kuruka hatua za awali zinazotakiwa kunaweza kufanya mahakama ikatae dai. Migogoro ya pamoja huanza kwa Mkaguzi wa Kazi wa eneo; isipotatuliwa, inaweza kupelekwa kwa Mkaguzi wa Taifa na kisha kwa Waziri anayehusika na kazi. Madai ya kazi kwa ujumla yana muda wa ukomo wa miaka miwili, unaokatizwa na ombi la maandishi la suluhu au rufaa kwa wawakilishi, Mkaguzi au mahakama. Kumaliza ajira kwa ujumla kunahitaji taarifa na sababu zilizoandikwa. Muda wa taarifa ni angalau siku 15 kwa huduma ya chini ya mwaka mmoja na angalau siku 30 baada ya zaidi ya mwaka mmoja. Mfanyakazi anaweza kutumia siku moja kwa wiki kutafuta kazi wakati wa kipindi cha taarifa kilichotolewa na mwajiri. Utovu mkubwa wa nidhamu unaweza kuondoa sharti la taarifa. Kusimamishwa kwa sababu za kiuchumi au kiteknolojia kunaweza kudumu hadi siku 90 kwa mwaka mmoja; baada ya hapo huchukuliwa kuwa kufutwa kazi kunakoambatana na mafao ya mwisho. Mashauriano na wawakilishi wa wafanyakazi na taarifa iliyoandikwa kwa Mkaguzi wa Kazi vinahitajika katika hali maalumu za kiuchumi au kiteknolojia. Kufutwa kazi kinyume cha sheria kunaweza kusababisha fidia ya angalau mishahara ya miezi mitatu na isiyozidi sita. Ajira inapomalizika, mwajiri hutoa cheti cha huduma iliyotolewa na kulipa haki za mwisho. Kwa ujumla, biashara hutangaza kuanza shughuli kwa Mkaguzi wa Kazi wa eneo ndani ya mwezi mmoja, na kufunga au kuhamisha shughuli kunahitaji taarifa ya angalau siku 15.