Оьрсийн мотт, я русский язык, Росси чохь къамел, хьалхаадминистраци, дешар, медиа, сафар а регионан цхьана адамашна юкъара къамел а дӀахьош бу. И мотт славянски мотташна таьйина ю. Оьрсийн алифба кириллица йу. Цуьнан хьекъал юкъара хеташ йолу, амма кхетамаш къайла йолу хьалхарчу алифбан хьаргаш ду. Алифба а, массо хаза эвзаш хилар а Ӏамийча, билгалонаш деша аьтто хуьлу. Оьрсийн цӀердешнаш а, билгалдешнаш а грамматикан падеж, хьалха-юкъара а, жима-кхоьлла а болу хьолашца хийца хуьлу. Феълшна а йуьхьанца хийцалуш йолу хьал — хьалхадаьккхина я дӀахӀоьттина амал — массоьнгашка аспект боху. ЦӀарашкахь чӀогӀа дукха хан цӀе, доьзалан цӀе а, даьн цӀарах хьакхолла йолу отчествон цӀе (отчество) а ю. Ларам болуш болчу хьолехь адаман цӀеца отчествон цӀе юкъахь йоьллу. Оьрсийн мотто дӀаяздарехь «ву» бохуш хьалха хилла а, «ву» цхьана адамна ларамца бохуш а, «ты» бохуш хьалахьара къамел а хилла ду. «Ты» декъала хиларехь дукха хьалха маьрша хилар билгалдо, амма хӀун заманехь цунах лаьцна цхьанна юкъара уьйр дикка дӀахьо. Ларамца къамелан юкъахь салам, баркалла, декъаш, аьтто а, цӀеца дӀадаьккхина къамел а хуьлу. Дешнашна тӀехь къамелан тон, кхетам а, хьал а иштта маьллаш. Росси чохь дукха мотташ бу. Татар, башкир, нохчийн, чуваш, бурят, саха а, кхин дукха мотташ а къоман цхьаьнакхетарехь, школехь, доьзалехь, культурни учрежденешкахь чӀогӀа маьллаш. Регионан акцент а, дешнаш а хийца хуьлу, ткъа шахьара къамелехь кхечу мотташера дешнаш, профессиональни терминш а, тӀекхачаран сленг а хила тарло. Сленг шира хила йиш йолуш йац, официальни хьолехь аьтто хилар цунах дӀахӀоьттина дац. Мотт Ӏамош вергашна чӀогӀа хало ю: дешнаш дӀахьедар, дешан дакъош, феълла аспект а, йозан къамел а дийца къамел а юкъара къобалдар а. Жима пайда болу дешнаш а, хьехам хаза хьажар а, цхьанна-цхьанна дешнаш Ӏамалха дукха пайда ду.
Мотт Росси чохь
Росси чохь дийца цхьана мотт — оьрсийн мотт, цуьнан йозан кириллицан алифбаца йу. Росси йоккха региональни, къоман моттигашкара мотташ бу, ткъа мотт кхачамаш, къоман а моттигашкара идентичность а дӀахьош бу. ДӀакхетарехь дика дӀадала, хьалхарчу уьйранца къамел, дешнаш хаза дӀаяздар а, ларамца дийца фразаш а хаьржина хиларан пайда ду.
Tip
Оьрсийн алифба, ларамца дийца фразаш а «вы» а «ты» юкъара тоьшалла а Ӏамаде, дукха къамел дӀадолийта хьалха. Адамо шен цӀе а, къамелан форма а хьалха дийцинчу тайпана леладе. Регионан мотташ кхечу къоман хьолаш маца хиларан йозанийн къайла хетаргаш ца, дуьне дика дӀахьош йолу мотташ бу.