Rossiyada mehnat qonunchiligi asosan Rossiya Federatsiyasi Mehnat kodeksiga tayanadi; uni odatda Mehnat kodeksi yoki Трудовой кодекс deb atashadi. Unda ish beruvchilar va xodimlar rioya qilishi kerak bo‘lgan eng kam qoidalar belgilangan. Odatda ishni boshlash uchun yozma трудовой договор, ya’ni mehnat shartnomasi tuziladi. Unda odatda lavozim, ish joyi, ish haqi, mehnat tartibi va boshqa muhim shartlar ko‘rsatiladi. Xodim работник, ish beruvchi esa работодатель deb ataladi. Xodim ish haqida ma’lumot olishi, bajargan ishi uchun haq olishi va xavfsiz sharoitda ishlashi kerak. Qoidalar ish vaqti, dam olish vaqti, haftalik dam olish kunlari, haq to‘lanadigan yillik ta’til, kasallik ta’tili va ayrim guruhlar uchun maxsus himoyani qamrab oladi. Aniq shartlar shartnoma, ichki qoidalar va ish turiga bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ish haqi odatda ish beruvchining hisob-kitob tizimi orqali to‘lanadi; tegishli chegirmalar va qaydlar yuritiladi. Ish beruvchi xodimga ish haqi haqida tushunarli ma’lumot berishi va mehnat hujjatlarini to‘g‘ri yuritishi kerak. Mehnat munosabatlari o‘zaro kelishuv, xodimning arizasi, muddatli shartnomaning tugashi yoki qonun ruxsat bergan ish beruvchi tashabbusi bilan yakunlanishi mumkin. Ayrim hollarda ishdan bo‘shatish uchun rasmiy tartib, yozma hujjatlar yoki alohida himoya choralarini tekshirish talab qilinadi. Nizolar to‘lanmagan ish haqi, ishdan bo‘shatish, ish vaqti, ta’til, kamsitish yoki mehnat xavfsizligiga taalluqli bo‘lishi mumkin. Xodim hujjatlarni saqlashi, Davlat mehnat inspeksiyasiga shikoyat qilishi, kasaba uyushmasiga murojaat qilishi yoki sudga da’vo berishi mumkin. Amaliy qiyinchiliklardan biri — yozma shartnoma haqiqiy ishga mos kelmasligi. Mustaqil pudratchi deb atalgan kishi amalda xodimdek ishlashi mumkin. Shu bois vaziyat tafsilotlari va dalillar juda muhim bo‘lishi mumkin.
Rossiyada mehnat qonunchiligi
Rossiyada mehnat qonunchiligi xodimlar va ish beruvchilar o‘rtasidagi asosiy qoidalarni tushuntiradi. Asosiy huquqiy asos — Rossiya Federatsiyasi Mehnat kodeksi bo‘lib, u mehnat shartnomalari, ish vaqti, ish haqi, ta’til, xavfsizlik va mehnat munosabatlarini tugatishni qamrab oladi. Rossiyada ish joyidagi nizolarni ko‘rib chiqadigan davlat mehnat inspeksiyalari va sudlar ham mavjud.
Tip
Rossiyada ishlasangiz, mehnat shartnomasi, ish haqi qaydlari, jadvallar va muhim ko‘rsatmalar haqidagi xabarlarni bir joyda saqlang. Yozma shartlar amalda qilayotgan ishingizga mosligini tekshiring; ish haqi, xavfsizlik yoki ishdan bo‘shatish muammosi yuzaga kelsa, tez harakat qiling.