Россин истори кхеташ хилла Ӏаьржа кхетамаш, далийн, дарбан, лаьмнаш а, хьалхе а, къилба а йолу территореш юкъара. Къоманаш а, политически центраш а кхолладелла регионаш; цундела историн хьекъал цхьана шаьраца а, цхьана къамца а чӀагӀна дац. Средневековай Русан дуьне гулделла торгови некъаш тӀехь а, Новгород а, Киев а санна политически центрехь а. Къоман христианство кхетамехь дукхала долу культурни Ӏалашам хилла, православни традицеш а тӀаьхьа Россин идентичностанца чӀагӀа йоьзна хилар. Московски княжество тӀаьхьа-тӀаьхьа кхиам болу центр хилла. Цо политически Ӏалашон а, территорин а цхьаьнакхетар дӀайоьлла, амма хьалха йолчу къоманашца а, далийн куьйгалхошца а йолу йоьзнаш цу кхиамна тӀе Ӏаткъам бина. Россин империн кхиам болу, дукха къоманаш долу латта хилла. Цу чохь дукха мотт, дин, законах Ӏамал а, регионан обществеш а хилла. Территори дӀаяларо юкъаметтигаш а, барт боцуш хилар а кхолладелла; империн центрехь а, йистехь йолчу регионах а вахар къаьстина хилла. ШолгӀа эзар шоьнан шарахь литература, Ӏилма, промышленность, дешар а, политически ойланаш а дукхала кхин бахьанаш хилар. Цхьаьна, обществан барам а, реформа кхочушхиларх лаьцна талламаш а Ӏаткъам болу кхетамаш кхолладелла. 1917 шера революци моьтта дӀаяьлла, Советан латта кхолларалла дӀакхача бахьан хилла. Советан хан ю промышленностан кхиам, латтан планировани, массашна дешар, Ӏилманан кхиам, кхерам, тӀом а, кхолламашца вахар тӀехь Ӏаткъамаш. ШолгӀа дуьненан тӀом, Росси чохь «Велики Отечественной войной» боху, халкъан дагалоцамехь майдилла меттиг дӀалаьцна. Дезан хьекъал, дагалоцаман меттигаш, цӀе йолу церемониш а, школан дешар а тӀомо йоьзна йолу хьал а, кхиам а юкъара йоьзна хилар. Советски Союз 1991 шера дӀаваьлла. Цул тӀаьхьа Росси политически, экономически а, обществан а хийцамашна тӀекхочуш хилла; цу юкъара керла учреждениш, базарин реформаш, регионан йоьзнаш хийцар а, идентичностах а, исторех а талламаш. Историн дагалоцам цхьана кепара хилац. Дезанаш, регионаш, къоманаш, Ӏилманхой, тӀомхой, динан обществеш а, политически учреждениш а хиламаш а, цуьнан маьӀна а къаьстина хьалхе гойту.
Росси чохь истори
Россин истори дуьйцуш ю дуккха а ханнахь йолу меттигаш, къоманаш, динан, экономика, хьекъалан хиламаш, кхечу кепара йолуш а, йовхачу территорин чохь. Росси юкъара йоьзна ю средневековай Русан, царски империн, Советан ханан а, советан тӀаьхьа ханан а дагалоцамашца. ХӀара кхеташ долу къастамаш бӀаьргашка гойту Россин меттигаш, учреждениш, символаш а, халкъан дагалоцамаш а.
Tip
Росси Ӏамош, истори кхетамаш цхьана тайпана цхьаьна ца хилча, цхьаьна юкъара къастамаш санна хьажа. Исторически символашна цхьаьнахь ларам, гӀайгӀа, дезанан дагалоцам а, политически маьӀна а хила тарло. Дика лаьцна хьажархо хьоьху, хьан хан а, хьан дагалоцам а дуьйцуш хилла.