Kapupud-an ang Pilipinas, nga nagpasabot nga nasod kini nga gilangkoban sa daghang isla. Lakip sa kinaiyahan niini ang mga baybayon, coral reef, kapunongan sa lumot sa dagat, kalasangan sa bakhaw, mga baybayon, suba, lanaw, uma, kasagbotan, ug kalasangan sa kabukiran. Kadagatan ang dakong bahin sa kinaiyahan sa Pilipinas. Nagdepende ang mga komunidad sa baybayon sa pagpangisda, pag-uma og lumot sa dagat, transportasyon, turismo, ug ubang trabaho nga konektado sa dagat. Naghatag og puy-anan ug dapit nga kapangitaang pagkaon sa daghang matang sa kinabuhi sa dagat ang mga coral reef ug kapunongan sa lumot sa dagat. Mga kahoy ug sagbot ang bakhaw nga motubo sa dapit diin magtagbo ang alat ug tab-ang nga tubig. Makatabang kini sa pagpugong sa pagkaanod sa yuta, maghatag og dapit nga puy-anan sa gagmayng isda, ug mopamenos sa kusog sa balod ug pagdagsang sa tubig tungod sa bagyo. Gisuportahan usab sa baybayon, mga lapokanan nga mabasa panahon sa taob, ug uban pang dapit sa baybayon ang mga langgam, kinhason, ug gagmayng mananap sa dagat. Anaa ang mga kalasangan gikan sa kapatagan hangtod sa kabukiran. Makatabang kini sa pagtigom sa tubig, pagpamenos sa pagkaanod sa yuta, pagpabugnaw sa yuta, ug paghatag og puy-anan sa mga ihalas nga mananap. Nailhan ang Pilipinas sa dagaya kaayong nagkalainlaing kinabuhi, lakip ang daghang espisye nga makita lamang sa nasod o sa piho nga mga isla. Kasagarang pulong sa Filipino para sa kinaiyahan ang kalikasan. Mahimo usab hisgotan sa mga tawo ang likas-yaman, o mga kinaiyanhong kapanguhaan, sama sa tubig, yuta, kalasangan, isda, mineral, ug enerhiya gikan sa kinaiyanhong mga proseso. Nagkalainlain ang paggamit sa kinaiyahan, lakip ang pagpanguma, pagpangisda, pagkalasangan, puy-anan, transportasyon, kalingawan, ug mga batasan sa kultura. Makatabang ang paggamit kon dili molapas sa kapasidad sa ekosistema sa pag-ayo, apan makadaot kon gub-on ang mga puy-anan o kuhaon pagdali ang mga kapanguhaan. Lakip sa dagkong hulga ang plastik ug uban pang polusyon, ilegal o makadaot nga pagpangisda, pagpamutol sa kalasangan, dili maayong pagplano sa pagtukod, nagsulong nga espisye, ug nagkausab nga panahon. Makaapekto usab sa mga tawo ug natural nga dapit ang linog, kalihokan sa bulkan, baha, pagdahili sa yuta, hulaw, ug bagyo. Kasagarang maghiusa ang nasodnong mga lagda, aksiyon sa lokal nga gobyerno, mga protektadong lugar, buhat sa komunidad, edukasyon, ug responsableng pamatasan sa mga panimalay ug negosyo sa pagpanalipod sa kinaiyahan. Importante ang lokal nga kahibalo kay lahi-lahi kaayo ang kahimtang sa mga isla, siyudad, baybayon, uma, ug komunidad sa kabukiran. Mapuslanong unang lakang ang pag-obserbar sa usa ka duol nga natural nga dapit, pagkat-on kon unsay nagpuyo didto, pag-ila sa mga pangunang hulga, ug pagpili og gamayng buhat nga mopamenos sa kadaot. Ang maayong pag-atiman naglakip sa dili paglabay og basura, pagtahod sa mga ihalas nga mananap, maampingong paggamit sa tubig, pagsunod sa lokal nga mga lagda sa pagsulod, ug pagsuporta sa kasaligan nga mga kalihokan sa pagpahiuli o pagpanalipod sa kinaiyahan.
Kinaiyahan sa Pilipinas
Giumol ang kinaiyahan sa Pilipinas sa daghang isla, init nga kadagatan, kabukiran, kalasangan, suba, kalamakan, ug mga aktibong bulkan. Dagaya ang nagkalainlaing kinabuhi sa Pilipinas, lakip ang mga tanom ug hayop nga wala makita sa laing dapit. Gisuportahan sa kinaiyahan ang pagkaon, tubig, panginabuhian, panalipod gikan sa bagyo, ug adlaw-adlaw nga kinabuhi, apan dali kining maapektuhan sa polusyon, pagkawala sa puy-anan sa mga espisye, sobrang paggamit, ug mga peligro tungod sa klima.
Tip
Tan-awa ang kinaiyahan sa Pilipinas isip buhing sistema nga nagsuporta sa kinabuhi, dili lang nindot nga talan-awon. Sugdi sa labing duol nimo nga baybayon, suba, kalasangan, uma, o lunhaw nga dapit sa siyudad, ug timan-i unsang kaayohan ang makuha sa mga tawo ug unsang mga hulga ang makita. Mas mapuslanon ang gagmayng pagpili kon manalipod kini sa mga puy-anan sa mga espisye ug motakdo sa panginahanglan sa lokal nga komunidad.