Paonan-o gin-iiba han balaod ha Pilipinas an mga sibil nga panaglalis ha mga kriminal nga kaso?

An sibil nga balaod nag-aasikaso han pribado nga mga katungod ngan remedyo ha butnga han mga tawo o organisasyon, samtang an balaod kriminal nag-aasikaso han pamatasan nga ginkikilala nga paglapas ngan ginpapasaka han estado. An usa nga panhitabo mahimo magkaada hin mga sibil ngan kriminal nga epekto, depende ha mga kamatuoran ngan aplikable nga balaod.

Hain nga mga awtoridad an nag-aasikaso han mga butang ha pagtrabaho, imigrasyon, konsumidor, ngan kriminal ha balaod ha Pilipinas?

An Departamento han Pagtrabaho ngan Empleo (Department of Labor and Employment) an nag-aasikaso hin damu nga mga butang ha pagtrabaho, an Buro han Imigrasyon an nag-aasikaso hin damu nga mga butang ha imigrasyon, ngan an Departamento han Negosyo ngan Industriya an nag-aasikaso hin damu nga mga reklamo han mga konsumidor. An mga pulis ngan iba pa nga mga imbestigador, mga piskal, ngan mga korte an nag-aasikaso han iba-iba nga yugto han mga kriminal nga butang, ngan an responsable nga opisina nadepende ha kaso.

Ano nga mga dokumento an makakabulig kon namimiling hin legal nga remedyo ilarom han balaod ha Pilipinas?

Makakabulig an klaro nga timeline, mga detalye han mga partido, mga kontrata, resibo, pahibaro, rekord han bayad, may kalabotan nga mga mensahe, litrato, ngan iba pa nga pamatuod han panhitabo. Mahimo magkinahanglan an responsable nga ahensya o korte hin dugang nga mga porma o dokumento para ha espisipiko nga remedyo.

Balaod ha Pilipinas

An balaod ha Pilipinas nagtatagana hin mga surundon para ha gahum publiko, pribado nga mga relasyon, pagtrabaho, pagtabok han mga border, kriminal nga mga paglapas, ngan mga transaksyon han konsumidor. An Konstitusyon, mga balaod nga ginpasa, mga regulasyon, mga desisyon han korte, ngan mga balido nga lokal nga ordinansa nagtatrabaho nga magkakaupod, samtang lain-lain nga awtoridad an nag-aasikaso hin lain-lain nga mga panaglalis. Salit an balaod ha pagtrabaho, balaod ha imigrasyon, balaod kriminal, proteksyon han konsumidor, ngan sibil nga balaod nagkikinahanglan hin lain-lain nga mga proseso ngan remedyo.

Tip

Gamita an kategorya han balaod nga nagtutugma ha mga kamatuoran ngan ha resulta nga imo ginkikinahanglan; diri ngatanan nga panaglalis kinahanglan umabot ha korte. Siyahan, tig-uma an impormasyon mahitungod han mga partido, panhitabo, dokumento, lugar, ginkikinahanglan nga remedyo, ngan bisan ano nga deadline. Susiha kon may pagkadugtong ha iba nga bahin han balaod kon an usa nga panhitabo mahimo magkaada hin mga epekto ha pagtrabaho, sibil, konsumidor, imigrasyon, o kriminal nga aspeto.

byChristine&Angelo

Balaud ha trabaho

Ginsasaysay han balaud ha pagtrabaho ha Pilipinas an batakan nga relasyon han mga trabahador ngan amo. Nasasakop hito an pagtatrabaho, suhol, oras ha trabaho, bakasyon, katalwasan ha lugar han trabaho, pagdisiplina, ngan katapos han trabaho. Ginkukombinar han sistema an Labor Code, mga espesyal nga balaud, mga kasabotan ha trabaho, ngan mga surundon nga gin-aaplikar han Department of Labor and Employment.

Balaud ha imigrasyon

Nagdudumara an balaud ha imigrasyon ha Pilipinas han pagsulod, pagpabilin, pagtrabaho, pag-eskwela, ngan pagbaya han mga langyaw nga tuminungnong. An Bureau of Immigration nagdudumara han damu nga praktikal nga butang ha imigrasyon, samtang an nasyonalidad, klase hin visa, ngan katuyoan han pagpabilin nakakaapekto ha mga kapilian. Iginsasaysay hini nga sumaryo an nangunguna nga sistema ha matin-aw nga paagi nga diri nasarig ha mga bayad o takna nga nagbabag-o.

Balaod kriminal

Ginhuhulagway han balaod kriminal ha Pilipinas an mga buhat nga gintatagad nga sala ngan iginsasaysay kon paonan-o ini gin-iimbestigaran ngan ginkakasuhan han estado. Ginagamit han sistema an Revised Penal Code, mga espesyal nga balaod penal, mga piskal, korte, ngan mga ahensya han pagpatuman han balaod. Ginhihisgotan hini nga sumaryo an basiko nga dalan tikang ha reklamo tubtob ha paghukom ha Pilipinas.

Proteksyon han konsumidor

An proteksyon han konsumidor ha Pilipinas nabulig nga makakarawat an mga namamalit hin talwas nga produkto, matinuoron nga impormasyon, patas nga pagtratar, ngan magagamit nga mga paagi hin pag-angay. An Department of Trade and Industry, o DTI, an nag-aasikaso hin damu nga reklamo han konsumidor, samtang an iba nga ahensya nagdudumara han mga bahin sugad han pagkaon, medisina, kahimsog, serbisyo publiko, ngan pinansya. Iginpapasabot hini nga sumat an praktikal nga mga katungod han konsumidor ngan mga pitad ha pagreklamo ha Pilipinas.

Balaud sibil

An balaud sibil ha Pilipinas nagdudumara han pribado nga mga katungod ngan obligasyon butnga han mga tawo, pamilya, negosyo, ngan organisasyon. Sakop hito an mga kontrata, propyedad, obligasyon, danyos, panurundon, ngan damu nga panagbangi ha adlaw-adlaw. Iginsasaysay hini nga sumat an nangunguna nga sistema han balaud sibil ngan praktikal nga siyahan nga mga pitad ha Pilipinas.

An Konstitusyon han 1987 (1987 Constitution) nagtutukod han balangkas para ha mga gahum han gobyerno, mga katungod, mga korte, ngan iba pa nga bahin han legal nga sistema han Pilipinas. An Kongreso nagpapasa hin mga balaod, an mga ehekutibo nga departamento ngan ahensya nag-aadministrar hito ngan nagpapagawas hin awtorisado nga mga regulasyon, an mga korte naghahatag hin kahulogan ngan nag-aaplikar han balaod, ngan an mga yunit han lokal nga gobyerno naghihimo hin mga ordinansa sulod han ira legal nga mga gahum. An balaod ha pagtrabaho nagmamando han relasyon han mga trabahador ngan mga amo, upod an mga kondisyon han trabaho, suhol, oras han pagtrabaho, bakasyon, kasigurohan ha lugar han trabaho, disiplina, ngan pagtapos han trabaho. An balaod ha imigrasyon nagmamando han pagsulod, pagpabilin, pagtrabaho, pag-eskwela, ngan paggawas han mga langyaw nga nasyonal; an Buro han Imigrasyon (Bureau of Immigration) an nag-aasikaso hin damu nga praktikal nga mga butang may kalabotan ha imigrasyon. An balaod kriminal nagtutudlok han mga paglapas ngan nagtatagana han proseso para ha imbestigasyon, pagpasaka hin kaso, paglitis, ngan paghukom ilarom han Ginrebisar nga Kodigo Penal (Revised Penal Code) ngan espesyal nga mga balaod penal. An proteksyon han konsumidor nag-uupod han kasigurohan han produkto, matuod nga impormasyon, patas nga mga transaksyon, ngan mga remedyo; an Departamento han Negosyo ngan Industriya (Department of Trade and Industry) an nag-aasikaso hin damu nga reklamo han mga konsumidor, samtang an mga ahensya para ha espisipiko nga sektor an nag-aasikaso hin mga butang sugad han pagkaon, medisina, serbisyo publiko, serbisyo ha kahimsog, ngan pinansya. An sibil nga balaod nagmamando han pribado nga mga katungod ngan obligasyon may kalabotan ha mga kontrata, panag-iya, mga obligasyon, danyos, panurundon, pamilya, mga negosyo, ngan mga organisasyon. An usa nga panhitabo mahimo mag-upod hin sobra usa nga bahin han balaod. An kadaot ha lugar han trabaho mahimo magbangon hin mga pakiana ha balaod ha pagtrabaho, sibil nga balaod, ngan usahay balaod kriminal. An panaglalis mahitungod han usa nga ginpalit mahimo magkinahanglan hin reklamo han konsumidor, pag-angkon ha kontrata, o pareho. An panaglalis mahimo anay umagi ha reklamo ha ahensya, pagpasarang ha barangay (barangay conciliation) kon aplikable, pagrepaso han piskal, o proseso ha korte, depende ha mga kamatuoran ngan ha remedyo nga ginkikinahanglan. An mapulsanon nga siyahan nga rekord nag-uupod han mga partido, mga petsa, lugar, mga dokumento, mga komunikasyon, kwarta nga nahidadabi, ngan ginkikinahanglan nga resulta. An mga kontrata, resibo, mga pahibaro, mga rekord han bayad, mga litrato, ngan mga mensahe makakabulig ha pagpamatuod han nahitabo. An mga paagi han pagpasaka, bayad, mga deadline, ngan ginkikinahanglan nga porma nadepende ha legal nga isyu ngan ha responsable nga awtoridad, salit kinahanglan usisahon an kasamtangan nga mga instruksyon tikang hito nga awtoridad antes magpasaka.