પાકિસ્તાનમાં આપત્તિઓ

પાકિસ્તાનમાં નદી અને શહેરી પૂર, અચાનક પૂર, ભૂકંપ, ભૂસ્ખલન, દુષ્કાળ, ગરમીની લહેરો, ગંભીર વાવાઝોડાં અને પર્વતીય વિસ્તારોમાં હિમપ્રપાતનો સમાવેશ થાય છે. કેટલીક આપત્તિઓ ઋતુગત હોય છે, જ્યારે ભૂકંપ અને અચાનક ભૂસ્ખલન બહુ ઓછી ચેતવણી સાથે થઈ શકે છે. ચોમાસામાં ભારે વરસાદ, પૂર અને ભૂસ્ખલન થઈ શકે છે, ખાસ કરીને નદીઓ, ગટરમાર્ગો, નીચાણવાળી વસાહતો અને પર્વતીય રસ્તાઓ પાસે. દુષ્કાળ અને ગરમી પાણી, પાક, પશુધન, આરોગ્ય અને વીજળીના વપરાશને અસર કરી શકે છે. દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ચક્રવાત, તોફાની મોજાં અને જોરદાર પવનનું જોખમ પણ રહે છે. પાકિસ્તાનની આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી અનેક સ્તરે કાર્ય કરે છે. રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળ (NDMA) રાષ્ટ્રીય સ્તરે સંકલન કરે છે, જ્યારે પ્રાંતીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન સત્તામંડળો (PDMAs) પ્રાંતોમાં મોટા ભાગના કામનું સંકલન કરે છે. જિલ્લા વહીવટીતંત્રો, બચાવ સેવાઓ, પોલીસ, આરોગ્ય સેવાઓ, સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને સમુદાયના સ્વયંસેવકો ઘણી વાર પ્રથમ પ્રતિસાદ આપે છે. ચેતવણીઓ સત્તાવાર જાહેરાતો, હવામાન માહિતી, સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર, રેડિયો, ટેલિવિઝન, મોબાઇલ સંદેશાઓ અથવા સમુદાયનાં નેટવર્ક દ્વારા મળી શકે છે. ચેતવણીઓ સામાન્ય સ્વરૂપની હોઈ શકે છે, તેથી વધતું પાણી, ઢોળાવમાં તિરાડો, નદીના અસામાન્ય અવાજો, ધુમાડો, અતિશય ગરમી અથવા ઇમારતોને થયેલું નુકસાન જેવા સ્થાનિક સંકેતો પર પણ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. સામાન્ય રીતે પ્રતિસાદની શરૂઆત ચેતવણી અને તૈયારીથી થાય છે; જોખમ વધે તો આશ્રય લેવું અથવા સ્થળાંતર કરવું પડે છે. બચાવ ટુકડીઓ લોકોને શોધી શકે છે, પ્રાથમિક સારવાર આપી શકે છે, પરિવારોને સલામત સ્થળે ખસેડી શકે છે અને કામચલાઉ આશ્રયસ્થાનો શરૂ કરી શકે છે. રાહતમાં પાણી, ખોરાક, સ્વચ્છતા, તબીબી સંભાળ, કપડાં અને ઘરો તથા આજીવિકા પુનઃસ્થાપિત કરવા માટેની મદદનો સમાવેશ થઈ શકે છે. પરિવારોએ ઘરની બહાર જવાના બે રસ્તા, નજીકની વધુ સલામત ઇમારત અથવા ઊંચી જગ્યા અને વિસ્તારની બહાર સંપર્ક કરી શકાય એવી વ્યક્તિ નક્કી કરવી જોઈએ. મૂળભૂત કટોકટીની થેલીમાં પીવાનું પાણી, સાદો ખોરાક, દવાઓ, પ્રાથમિક સારવારની કિટ, અગત્યના દસ્તાવેજોની નકલો, ટોર્ચ, બૅટરી, ફોન ચાર્જ કરવાનાં સાધનો અને બાળકો અથવા વૃદ્ધો માટે જરૂરી વસ્તુઓ રાખી શકાય છે. પૂર વખતે વહેતા પાણીમાં ચાલવાનું કે વાહન ચલાવવાનું ટાળો અને ક્ષતિગ્રસ્ત પુલો, ખુલ્લી ગટરો તથા તૂટેલી વીજતારોથી દૂર રહો. ભૂકંપ વખતે નીચે બેસો, મજબૂત આડશ લો અને તેને પકડી રાખો; પછી સલામત હોય ત્યારે ક્ષતિગ્રસ્ત ઇમારતમાંથી સાવચેતીથી બહાર નીકળો. અતિશય ગરમીમાં સલામત પાણી પીવો, ભારે શારીરિક પ્રવૃત્તિ ઘટાડો અને બાળકો, વૃદ્ધો તથા બીમાર વ્યક્તિઓની ખબર લો. આપત્તિ રાહત જીવ બચાવી શકે છે, પરંતુ રસ્તા, ફોન નેટવર્ક, હૉસ્પિટલો અથવા વીજતારોને નુકસાન થાય તો મદદ મોડી પડી શકે છે. કામચલાઉ આશ્રયસ્થાનોમાં ભીડ હોઈ શકે છે, વ્યક્તિગત દસ્તાવેજો ખોવાઈ શકે છે અને સહાય દરેક પરિવારની જરૂરિયાત પૂરી ન કરી શકે. સત્તાવાર સેવાઓ હાજર હોય ત્યારે પણ સ્થાનિક જાણકારી, પરસ્પર મદદ અને તૈયારી અગત્યનાં રહે છે. તાત્કાલિક જોખમ ટળી જાય પછી, ક્ષતિગ્રસ્ત ઇમારત સલામત જાહેર ન થાય ત્યાં સુધી તેમાં ફરી પ્રવેશશો નહીં. ગુમ થયેલા લોકો, અસલામત માળખાં, બંધ રસ્તાઓ અથવા તૂટેલી સેવાઓ વિશે સંબંધિત સ્થાનિક સત્તાધિકારીઓ કે બચાવ સેવાઓને જાણ કરો. નુકસાનનો રેકોર્ડ રાખો અને પાણી, ખોરાક, કચરો તથા રોગના જોખમ અંગેની જાહેર આરોગ્ય સલાહ અનુસરો.