Nàìjíríà ní ọ̀pọ̀ ìpele ìṣàkóso gbogbogbòò tó ń bójú tó owó-orí. Àwọn àṣẹ ìjọba àpapọ̀, ìpínlẹ̀, àti agbègbè lè ní ojúṣe ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, nítorí náà sísan owó kan kò rọ́pò gbogbo ojúṣe owó-orí tó ṣeé ṣe. Owó-orí owó-wiwọlé ara ẹni sábà kan owó tí ẹnìkọ̀ọ̀kan rí gbà; owó-orí iṣẹ́ ajéṣẹ́ṣe sì sábà ń lọ nípasẹ̀ PAYE, ìyẹn Sísan Bí O Ṣe Ń Gba. Àwọn ẹni tó ń ṣiṣẹ́ fún ara wọn àti àwọn ògbóǹkangí lè nílò láti bójú tó àkọsílẹ̀ owó-wiwọlé àti òwò tiwọn. Àwọn ilé-iṣẹ́ lè ní ojúṣe owó-orí owó-wiwọlé ilé-iṣẹ́, nígbà tí ọjà àti iṣẹ́ lè ní owó-orí iye tí a fi kún un, tí a sábà ń pè ní VAT. A tún lè yọ owó-orí ìdádúró kúrò nínú àwọn ìsanwó kan kí olùgbà tó gba ìyókù. Àwọn apá míì lè ní owó-àṣà lórí ọjà tí a kó wọlé, owó-orí àkọsílẹ̀ lórí àwọn ìwé tàbí òwò kan, owó tó ní í ṣe pẹ̀lú ohun-ìní, àti ojúṣe fún iṣẹ́ pàtó kan. Ọ̀nà pàtó tó yẹ sinmi lórí ẹni náà, òwò-ṣíṣe, ibi, àti àwọn òfin tó wà lọ́wọ́lọ́wọ́. Àwọn agbanisíṣẹ́, olùdámọ̀ràn, onílé tí ń yá ilé, oníṣòwò, ògbóǹkangí, àti ilé-iṣẹ́ yẹ kí wọ́n pa ẹ̀rí owó-wiwọlé, ìnáwó, risiti, àkọsílẹ̀ owó-oṣù, àwọn owó tí a gbà, ohun ìní, àti owó-orí tí a ti san mọ́. Àkọsílẹ̀ tó dára mú kí ríròyìn tó péye rọrùn. Ìṣàkóso owó-orí lè kan àwọn àjọ owó-wiwọlé ìjọba àpapọ̀, iṣẹ́ owó-wiwọlé ìpínlẹ̀, àwọn àṣẹ agbègbè, agbanisíṣẹ́, báńkì, àti àwọn olùdámọ̀ràn ògbóǹkangí. Olùsan owó-orí yẹ kí ó mọ àṣẹ tó ní ojúṣe dípò ṣíṣe àfojúsùn pé gbogbo ìbéèrè ló bófin mu. Àwọn ojúṣe owó-orí lè yí padà gẹ́gẹ́ bí ibùgbé, irú ìṣètò òwò, orísun owó-wiwọlé, ipò ìforúkọsílẹ̀, àti ibi tí iṣẹ́ ti wáyé. Iṣẹ́ tí kò sí nínú ètò àṣẹ kò túmọ̀ sí pé kò ní ojúṣe owó-orí, ṣùgbọ́n ojúṣe gidi yàtọ̀ gẹ́gẹ́ bí ipò. Ètò owó-orí ní ààlà àti ewu. Òfin lè yí padà, àkọsílẹ̀ lè jẹ́ aláìpé, àwọn jàǹdùkú sì lè ṣe bí ẹni pé òṣìṣẹ́ ni wọ́n; nítorí náà, lo ìfitónilétí àṣẹ, risiti, àti ọ̀nà ìsanwó tí a mọ̀, kí o sì gba ìmọ̀ràn tuntun fún ọ̀ràn pàtó kan.
Owó-orí ní Nàìjíríà
Owó-orí ní Nàìjíríà ni owó tí ẹnìkọ̀ọ̀kan àti ilé-iṣẹ́ ń san láti ṣètìlẹ́yìn fún iṣẹ́ gbogbogbòò àti iṣẹ́ ìjọba. Owó-orí ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ lè jẹ́ ti ìpele ìjọba àpapọ̀, ìpínlẹ̀, tàbí agbègbè, irú owó-orí tó tọ́ sì sinmi lórí owó-wiwọlé, iṣẹ́ òwò, òwò-ṣíṣe, ohun ìní, iṣẹ́ ajéṣẹ́ṣe, tàbí gbígbé ọjà wọlé. Fífi àkọsílẹ̀ pamọ́ àti mímọ àṣẹ ìjọba tó kan ni ìbẹ̀rẹ̀ tó ní ààbò jù fún Nàìjíríà.
Tip
Pa fáìlì owó-orí rọrùn mọ́ tí ó ní owó-wiwọlé, ìnáwó, risiti, àkọsílẹ̀ owó-oṣù, àti ẹ̀rí ìsanwó. Nígbà tí iṣẹ́ tàbí òwò rẹ bá yí padà, béèrè lọ́wọ́ àṣẹ owó-orí Nàìjíríà tó yẹ tàbí olùdámọ̀ràn tó tóótun nípa ìforúkọsílẹ̀, fífi ìròyìn sílẹ̀, tàbí ojúṣe yíyọ owó tó kan ọ.