Amfani da harshe a Nijar yana bambanta bisa yanki, hukuma da manufa. Hausa ce mafi yaɗuwar harshen sadarwa na ƙasa da tsakanin yankuna. Zarma-Sonrai na da muhimmanci musamman a yammacin Nijar da gefen Kogin Nijar. Tamajaq na da muhimmanci a arewa da yankunan Abzinawa; Fulfuldé na hidimar makiyaya da al'ummomin yankuna da dama; Kanuri kuma ya fi tasiri a gabas da wajen Tafkin Chadi. Larabci na da ƙarin aikin addini da ilimin Faransanci da Larabci. Buduma, Gourmancema, Tassawaq, Tubu da Tagdal sun fi da muhimmanci a wasu yankuna ko al'ummomi. Mutane da yawa kan sauya tsakanin harshen gida da wani harshe mai yaɗuwa bisa yanayin da suke ciki. Babu sahihan kaso na yanzu da aka wallafa a hukumance game da masu amfani da harsuna a matsayin na farko ko na biyu. Mataki na 12 ya bai wa tsarin dokokin Nijar na yanzu yanayin riƙon ƙwarya. Ya lissafa harsuna 11 da ake magana da su, ya ware Hausa a matsayin harshen ƙasa, sannan ya bayyana Turanci da Faransanci a matsayin harsunan aiki. Wasu bayanan hukuma a shafukan yanar gizo har yanzu suna bayyana Faransanci a matsayin harshen hukuma, Hausa da Zarma kuma a matsayin harsunan ƙasa. Don haka, matsayin zahiri na Faransanci, Hausa da sauran harsuna sai an bincika bisa ga kowane fom, makaranta, kotu, sanarwar jama'a ko sabis. Babu wata hujja ta yanzu da ta tabbatar cewa Hausa ta riga ta maye gurbin Faransanci a duk takardun hukuma, kotuna ko dokoki. Cibiyoyin gwamnati masu alaƙa da manufofin harshe sun haɗa da Fadar Shugaban Ƙasa da hukumomin aiwatar da Yarjejeniya, Ma'aikatar Ilimi ta Ƙasa, Ilimin Manyan da Yaɗa Harsuna, hukumomin ilimi na yankuna, MCNTI, ORTN da sauran ƙungiyoyin yada bayanan gwamnati. Fassarar baki kan sa bayanan jama'a su isa ga mutane, amma babu wata ƙa'ida ta gama gari ta yanzu da ke tabbatar da cewa kowane sabis na gwamnati yana samuwa da harshen da mutum ya zaɓa. An ruwaito cewa tsohon tsarin doka ya tallafa wa samun adalci da harshen ƙasa da mutum ya zaɓa; ba a fayyace cikakken yadda wannan ya ci gaba da aiki tare da Mataki na 12 ba. Ilimi yana haɗa Faransanci da harsunan ƙasa a manhaja, kuma yana ƙarfafa makarantun harsuna biyu da albarkatun dijital masu harsuna da dama. Wani rahoton 2025 daga Tahoua ya ƙididdige makarantu 798 masu harsuna biyu: 618 na amfani da Hausa, 100 da Tamajaq, 59 da tsarin Faransanci da Larabci, 21 kuma da Fulfulde; sun yi wa ɗalibai 123,121 hidima, ciki har da ’yan mata 52,987, a shekarar karatu ta 2023–2024. Harshen karatu ya danganta da makarantar yankin, al'umma da malamai da ake da su. Babu hujjar cewa kowane mutum yana da haƙƙin ƙasa baki ɗaya na zaɓar kowane harshe. Shirye-shiryen koyar da karatu da rubutu na aiki sun haɗa da Faransanci, Hausa, Zarma-Sonrai, Fulfuldé, Kanuri da Tamajaq. Wani rahoton 2026 ya ƙididdige cibiyoyin koyon karatu 2,716 da masu koyo 96,085. Wani shiri na manya dabam ya ƙididdige cibiyoyi 796, rajista 40,650 da mutane 22,661 da aka ayyana sun koyi karatu da rubutu. Ba a wallafa rabon yanzu bisa harshe ko kuɗin koyarwa na kowane harshe ba. Ba a samu wata kuɗin shiga ta gama gari da ake ɗora wa jama'a saboda zaɓin wani harshe ba. Rediyo da talabijin suna samar da hanyoyin samun bayanai a harsuna da dama. Aikin ORTN ya haɗa da labarai, nishaɗi da yaɗa al'adun ƙasa. Gidajen watsa labarai na yankin Zinder suna amfani da Hausa, Kanuri, Tubu da Fulfuldé; gidajen rediyon al'umma kuma suna amfani da Faransanci. Shirin Kwadon Baka na RTN da Dounia Hausa ya fara a 2024. Harshe kuma yana ɗauke da ilimin al'adu ta hanyar iyali, al'umma, makaranta, al'adun baka, waƙoƙi da bukukuwa. Al'adar parenté à plaisanterie da UNESCO ta amince da ita da kuma al'adar imzad ta Tamajaq suna nuna yadda harshe ke tallafa wa zamantakewa da gadon al'adu. Zaɓin harshe yana shafar samun ilimi, koyon karatu da rubutu, bayanan jama'a, saƙonnin zaman lafiya da haɗin kan al'umma, da shiga harkokin jama'a. Hausa ta samu matsayi na alama a matsayin harshen ƙasa, amma sauran harsuna goma da ake magana da su suna da amfani na zahiri duk da raunin matsayinsu na doka a yanzu. Ba a da sahihan alkaluman ƙasa baki ɗaya game da masu magana, cikakken taswirar yaruka, yadda ake amfani da harshe a kotu bisa kowane harshe, ko jadawalin aiwatar da Mataki na 12.
Harsuna a Nijar
Nijar tana da harsuna da dama sosai. Mataki na 12 na Charte de la Refondation, wanda aka wallafa a ranar 31 ga Maris 2025, ya lissafa Larabci, Buduma, Fulfuldé, Gourmancema, Hausa, Kanuri, Tagdal, Tamajaq, Tassawaq, Tubu da Zarma-Sonrai a matsayin harsunan da ake magana da su; ya ayyana Hausa a matsayin harshen ƙasa, sannan ya bayyana Turanci da Faransanci a matsayin harsunan aiki. Hausa ce ta fi yaɗuwa a ƙasa da ƙetare, yayin da sauran harsuna ke da muhimmanci ga rayuwar yankuna, al'ummomi, addini da al'adu.
Tip
Ka ɗauki zaɓin harshe a Nijar a matsayin shawara da ta danganta da yanayi, maimakon dogaro da lakabin harshen ƙasa kawai. Hausa ita ce mafari mai amfani idan ana son isa ga mutane da yawa a ƙasa baki ɗaya; harsunan yankin na iya fi dacewa da wata makaranta, al'umma ko masu sauraron kafar watsa labarai. Ana iya buƙatar Faransanci ko Turanci a hukumomi. Tabbatar da harshen da takamaiman hukuma ke bayarwa kafin miƙa takardu, halartar kwas ko dogaro da bayanan jama'a.