नेपाळमधील वाहतूक

नेपाळमध्ये दाट, एकात्मिक राष्ट्रीय सार्वजनिक वाहतूक किंवा रेल्वे जाळे नाही. शहरी भागांत बस, मायक्रोबस, मिनिबस, टेम्पो, इलेक्ट्रिक टेम्पो आणि टॅक्सी हे मुख्य सार्वजनिक वाहतूक पर्याय आहेत. काठमांडू खोऱ्यात खासगी पुरवठादार आणि Sajha Yatayat सहकारी संस्था आहेत; परंतु भाडे, वेळापत्रक, थांबण्याच्या पद्धती, वाहनांची गुणवत्ता व गर्दी बदलू शकतात. स्थानिक सेवांसाठी रोख किंवा पुरवठादार-विशिष्ट पेमेंट पद्धत लागू शकते; इंग्रजीतील माहिती आणि सुलभता असमान आहे. आंतरशहरी प्रवासासाठी बस हा प्रमुख स्थलमार्ग आहे. स्थानिक, एक्सप्रेस आणि पर्यटन सेवा आरक्षण, सुटण्याचे ठिकाण, आराम व सुरक्षिततेच्या स्थितीत वेगळ्या असतात. वाहनप्रवासाचा कालावधी देखभाल, रस्त्यांची स्थिती, वाहतूक आणि मान्सून किंवा भूस्खलनामुळे होणाऱ्या हंगामी बंदींवर अवलंबून असतो. प्रांतीय व स्थानिक संस्था दुय्यम रस्ते सांभाळतात, तर रस्ते विभाग धोरणात्मक रस्ता जाळे आणि राष्ट्रीय संपर्कासाठी जबाबदार आहे. रस्त्याने प्रमुख, पर्यटन किंवा दुर्गम भागात जाणे धीमे किंवा कठीण असेल तेव्हा देशांतर्गत विमानसेवा व्यवहार्य पर्याय ठरते. नागरी विमान वाहतूक प्राधिकरण नेपाळ नागरी विमान वाहतूक आणि विमानतळांचे नियमन करते; परवानाधारक स्थिर-पंखी विमान व हेलिकॉप्टर कंपन्या देशांतर्गत सेवा पुरवतात. हवामान, विमानतळाची स्थिती किंवा इतर कार्यकारी घटकांमुळे उड्डाण वेळा बदलू शकतात. रेल्वे सेवा भौगोलिकदृष्ट्या मर्यादित आहेत: नेपाल रेल्वे कंपनी लिमिटेड जयनगर, जनकपूर आणि भंगहा/बिजलपुरा जोडणाऱ्या प्रवासी मार्गावर सेवा देते. वेळापत्रक किंवा सेवा बदलू शकते; रेल्वे प्रवासावर अवलंबून राहण्यापूर्वी अधिकृत सूचना तपासा. वाहतूक व्यवस्थापन विभाग आणि प्रांतीय वाहतूक व्यवस्थापन कार्यालये वाहनचालक परवाने, वाहन नोंदणी, वाहतूक परवाने आणि संबंधित नोंदी हाताळतात. त्यांच्या EDLVRS ऑनलाइन पोर्टलद्वारे काही प्रशासकीय प्रक्रिया होतात; मात्र सध्याच्या DoTM अटींनुसार कागदपत्रे, जैवमितीय नोंदणी, चाचणी, नूतनीकरण व शुल्क लागू शकतात. चालकांकडे योग्य परवाना आणि लागू असल्यास Blue Book सह वाहनाची कागदपत्रे असावीत. नेपाळमध्ये डाव्या बाजूने वाहन चालवले जाते. वाहतूक चिन्हे, सिग्नल व वेगमर्यादा लागू असून नेपाळ वाहतूक पोलिस त्यांची अंमलबजावणी करतात. परवाना किंवा आवश्यक वाहन कागदपत्रांशिवाय वाहन चालवणे, नोंदणी नसलेले वाहन वापरणे, क्षमतेपेक्षा जास्त प्रवासी/माल नेणे, मद्यपान करून वाहन चालवणे किंवा वाहन चालवताना मोबाइल वापरणे यामुळे कायदेशीर व सुरक्षिततेचे परिणाम होऊ शकतात. बसवलेले असल्यास सीट बेल्ट आवश्यक आहेत; दुचाकीस्वारांनी घट्ट बांधलेले हेल्मेट घालावे. सार्वजनिक वाहतूक नियमांनुसार महिला, ज्येष्ठ नागरिक आणि अपंग व्यक्तींसाठी राखीव आसने असतात. प्रवाशांनी पुरवठादार आणि लागू वाहतूक नियमांनी ठरवलेल्या सुरक्षितता सूचना व वर्तन नियम पाळावेत. कमी अंतरासाठी चालणे व सायकलिंग सामान्य आहे; मात्र समर्पित पायाभूत सुविधा असमान आहेत आणि मिश्र वाहतुकीमुळे वाहनांचा संपर्क वाढतो. इलेक्ट्रिक टेम्पो, इलेक्ट्रिक बस, चालणे व सायकलिंग यांमुळे पारंपरिक वाहनांच्या तुलनेत वाहतूक उत्सर्जन कमी होऊ शकते, पण त्यांची उपलब्धता सर्वत्र समान नाही. वाहनांचे उत्सर्जन, आवाज आणि रस्त्यावरील धूळ हे वाहतुकीशी संबंधित पर्यावरणीय परिणाम आहेत; पर्यावरण विभाग वाहन-प्रदूषण मानके ठरवतो. आंतरप्रांतीय भाडे वाहतूक व्यवस्थापन विभाग वेळोवेळी समायोजित करतो. स्थानिक भाडे, टॅक्सी आकारणी, परवाने, वाहनचालक परवाना व नोंदणी शुल्क आणि इंधनाशी निगडित किंमती प्रांत, पुरवठादार व प्रवासानुसार बदलतात. त्यामुळे जुन्या भाडे यादीपेक्षा सध्याची अधिकृत सूचना किंवा पुरवठादाराची पुष्टी अधिक विश्वासार्ह असते. भौतिक पायाभूत सुविधा व वाहतूक मंत्रालय, वाहतूक व्यवस्थापन विभाग, रस्ते विभाग, प्रांतीय कार्यालये, स्थानिक सरकारे, नेपाळ वाहतूक पोलिस, नागरी विमान वाहतूक प्राधिकरण, रेल्वे विभाग आणि परवानाधारक कंपन्या या प्रणालीचे वेगवेगळे भाग हाताळतात.