ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਦਾਰੀ

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕ ਜਨਗਣਨਾ 2018 ਅਨੁਸਾਰ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਥੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਸਮੇਤ ਵਪਾਰ ਸਾਰੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦਾ 53.94% ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ 30.6% ਸੀ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2022/23 ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15.39% ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ। ਰਜਿਸਟਰਡ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਜਿਸਟਰਡ ਕਾਰੋਬਾਰ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਤਪਾਦ ਚੋਣ, ਰਸੀਦਾਂ, ਰਸਮੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਚੈਨਲ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਰੀਤਾਂ ਵਿਕਰੇਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਥਾਨਕ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹਾਟ ਬਾਜ਼ਾਰ ਆਵਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਹੋਰ ਚੈਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟਲ ਸਟੋਰ, ਮਾਲ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਆਨਲਾਈਨ ਮਾਰਕੀਟਪਲੇਸ, ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਹਾਟ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਪਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਿਰਾਣੇ ਲਈ ਕੀਮਤ, ਮਾਤਰਾ, ਪੈਕਿੰਗ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਤਾ, ਬੈਚ ਜਾਂ ਲਾਟ ਵੇਰਵਾ, ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ, ਮਿਆਦ ਪੁੱਗਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ। ਭੋਜਨ ਮਿਆਰ ਅਤੇ ਲੇਬਲ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਮਿਆਰ ਅਤੇ ਮਾਪ ਵਿਗਿਆਨ ਬਿਊਰੋ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਦੇਖਭਾਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕੀਮਤ, ਮਾਤਰਾ, ਲੇਬਲ, ਮੂਲ, ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂਚੋ। ਖਾਸ ਲਾਇਸੈਂਸ ਜਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਕੱਪੜੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਸਟੋਰਾਂ, ਮਾਲਾਂ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਚੈਨਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਕਾਰ, ਸਮੱਗਰੀ, ਸਿਲਾਈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪੱਖ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਦੀ ਦੱਸੀ ਬਦਲੀ ਜਾਂ ਵਾਪਸੀ ਨੀਤੀ ਜਾਂਚੋ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਖ਼ਰਾਬੀ ਜਾਂ ਬੇਮੇਲ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਖਰੀਦਦਾਰ ਦਾ ਮਨ ਬਦਲਣ ਮਾਤਰ ਕਰਕੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਲੈਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ। ਲਾਗੂ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਦੱਸੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਧੀਨ ਉਤਪਾਦ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਨਾ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਾਪਸੀ, ਬਦਲੀ ਜਾਂ ਰਿਫੰਡ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਲਈ ਮਾਡਲ, ਵਿਕਰੇਤਾ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਮੂਲ, ਵਾਰੰਟੀ ਜਾਂ ਗਾਰੰਟੀ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਜਾਂਚੋ। ਫ਼ੋਨ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੇਪਾਲ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਮੋਬਾਈਲ ਡਿਵਾਈਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ, NTA-MDMS, ਰਾਹੀਂ IMEI ਜਾਂਚੋ। ਗੈਰ-ਰਜਿਸਟਰਡ ਡਿਵਾਈਸ ਖਰੀਦਣਾ ਜਾਂ ਵੇਚਣਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ। ਆਯਾਤ ਕੀਤਾ ਫ਼ੋਨ ਕਸਟਮ ਘੋਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਧੀਨ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮੰਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਵਪਾਰ ਕਾਨੂੰਨ 2081 (2025) ਪੂਰੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੈ। ਇਹ ਵੈੱਬਸਾਈਟ, ਐਪ, ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਸੇਵਾ, ਮਾਰਕੀਟਪਲੇਸ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ ਰਜਿਸਟਰਡ ਜਾਂ ਲਾਇਸੈਂਸਸ਼ੁਦਾ ਫ਼ਰਮ, ਕੰਪਨੀ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਆਨਲਾਈਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਲਾਗੂ ਕਰ ਸਮੇਤ ਅੰਤਿਮ ਕੀਮਤ, ਡਿਲਿਵਰੀ ਖਰਚ, ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ, ਡਿਲਿਵਰੀ ਤਾਰੀਖ ਜਾਂ ਸਮਾਂ, ਭੁਗਤਾਨ ਤਰੀਕਾ, ਵਾਰੰਟੀ, ਉਤਪਾਦਕ, ਮੂਲ ਦੇਸ਼, ਵਿਕਰੀ-ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਵਾਪਸੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਮਿਆਦ, ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਮਿਆਦ ਦੀ ਤਾਰੀਖ, ਸਮਝਣਯੋਗ ਨਿਯਮ-ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਰਜ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਖਰੀਦ ਠੇਕਾ ਵੈਧ ਹੈ। ਭੁਗਤਾਨ ਖਰੀਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਿਲਿਵਰੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਰਸੀਦ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡਿਲਿਵਰੀ ਸਹਿਮਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅਣਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲਾ ਉਤਪਾਦ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਖਰੀਦਦਾਰ ਲਾਗੂ ਆਨਲਾਈਨ ਵਪਾਰ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਵਾਪਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰ ਸਮੇਤ ਬਰਾਬਰ ਬਦਲ ਜਾਂ ਰਿਫੰਡ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਰਾਬੀ, ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਡਿਲਿਵਰੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਰੱਦ ਕਰਨ, ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਰਿਫੰਡ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹਰ ਖਰੀਦ ਲਈ ਆਮ 14 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਆਨਲਾਈਨ ਵਾਪਸੀ ਮਿਆਦ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਨਕਦ, ਬੈਂਕ ਕਾਰਡ, ਪ੍ਰੀਪੇਡ ਕਾਰਡ, ਮੋਬਾਈਲ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਈ-ਵਾਲਿਟ, QR ਭੁਗਤਾਨ, connectIPS, ਅੰਤਰ-ਬੈਂਕ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ-ਬਿੰਦੂ ਟਰਮੀਨਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੇਪਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬੈਂਕ ਭੁਗਤਾਨ ਸੇਵਾ ਚਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਅਤੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰਹੱਦ-ਪਾਰ QR ਭੁਗਤਾਨ—ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ UPI, WeChat Pay ਅਤੇ Alipay ਨੈੱਟਵਰਕ ਸਮੇਤ—ਸਿਰਫ਼ ਮਨਜ਼ੂਰ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੁਗਤਾਨ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ਖਰੀਦਾਂ ਲਾਗੂ ਸੰਘੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਆਰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਸਟਮ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ, ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਕਰ ਅੰਤਿਮ ਖਰਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖਪਤਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ 2075 ਵਸਤੂਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ, ਨਿਰਪੱਖ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀ ਕੀਮਤ ’ਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਉਤਪਾਦ ਚੁਣਨ, ਕੀਮਤ, ਮਾਤਰਾ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਉਤਪਾਦ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸੁਣਵਾਈ ਜਾਂ ਉਪਚਾਰ ਦੇ ਹੱਕ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਕ, ਵਿਕਰੇਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਢੁੱਕਵੇਂ ਲੇਬਲ, ਇਮਾਨਦਾਰ ਵਿਗਿਆਪਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੰਨੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਅਣਸੁਲਝੀ ਸਮੱਸਿਆ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਇਕਾਈ ਨਾਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ, ਲਿਖਤੀ ਜਾਂ ਰੂਬਰੂ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਵਪਾਰ, ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਖਪਤਕਾਰ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾ ਦਾ ਨਾਮ, ਸਥਾਈ ਪਤਾ ਅਤੇ ਸੰਪਰਕ, ਦੁਕਾਨ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਤਾ, ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਅਤੇ 5 MB ਤੱਕ ਦੀ PDF, JPG ਜਾਂ PNG ਸਬੂਤ ਫ਼ਾਈਲ ਦਰਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅੰਦਰ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਨਲਾਈਨ ਵਿਕਰੇਤਾ ਨੂੰ ਡਿਲਿਵਰੀ ਤਾਰੀਖ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਮਿਆਦ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਿਕਰੇਤਾ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਦੇਸ਼-ਪੱਧਰੀ ਡਿਲਿਵਰੀ ਪੱਧਰ ਜਾਂ ਵਾਪਸੀ ਮਿਆਦ ਨਹੀਂ। ਦੁਕਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ, ਡਿਲਿਵਰੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਸੰਭਾਲਣਾ ਥਾਂ, ਲਾਜਿਸਟਿਕਸ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਨੇਪਾਲੀ ਰੁਪਇਆ, NPR, ਆਮ ਕੀਮਤ ਮਾਪ ਹੈ। ਆਨਲਾਈਨ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਡਿਲਿਵਰੀ ਖਰਚ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੂਚੀ, ਆਰਡਰ ਵੇਰਵੇ, ਬਿੱਲ, ਰਸੀਦ, ਭੁਗਤਾਨ ਰਿਕਾਰਡ, ਡਿਲਿਵਰੀ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਸੁਨੇਹੇ ਸੰਭਾਲੋ। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ 40 ਮਾਈਕਰੋਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੋਟਾਈ ਵਾਲੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਥੈਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ, ਆਯਾਤ, ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਮਨਾਹੀ ਹੈ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੱਚੇ ਜਾਂ ਅਰਧ-ਤਿਆਰ ਮਾਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਠੋਸ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ਜਾਂ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਕੂੜਾ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੈਵ-ਖਪਤਯੋਗ ਤੇ ਗੈਰ-ਜੈਵ-ਖਪਤਯੋਗ ਕੂੜਾ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੁੜ-ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਸਥਾਨਕ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਕੂੜੇ ਲਈ ਨੇਪਾਲ-ਪੱਧਰੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਵਾਪਸੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ; ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਵਿਤਰਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਖੰਡਿਤ ਹਨ।