नेपाळमधील खरेदी

राष्ट्रीय आर्थिक जनगणना २०१८ नुसार घाऊक व किरकोळ व्यापार मिळून नेपाळमधील सर्व आस्थापनांपैकी ५३.९४% आणि कामगारांपैकी ३०.६% होते. आर्थिक वर्ष २०२२/२३ मध्ये व्यापाराचा सकल देशांतर्गत उत्पादनातील वाटा अंदाजे १५.३९% होता. नोंदणीकृत व अनोंदणीकृत व्यवसाय एकत्र कार्यरत असल्याने विक्रेत्यानुसार वस्तूंची निवड, पावत्या, औपचारिक तक्रारमार्ग आणि परताव्याच्या पद्धती बदलू शकतात. बाजार म्हणजे स्थानिक व्यापारी क्षेत्र; हाट बाजार म्हणजे ठरावीक काळाने भरतो असा बाजार. इतर माध्यमांत डिपार्टमेंटल स्टोअर्स, मॉल, विशेष दुकाने, ऑनलाइन मार्केटप्लेस, डिजिटल हाट बाजार सेवा आणि सोशल-मीडिया व्यापार येतात. किराणा वस्तूंसाठी किंमत, प्रमाण, पॅकेजिंग, उत्पादक व पत्ता, बॅच किंवा लॉटची माहिती, उत्पादनाची तारीख, समाप्तीची तारीख आणि सुरक्षिततेची माहिती तपासा. अन्नमानके व लेबलचे नियम अन्न प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभाग आणि नेपाल ब्यूरो अफ स्ट्यान्डर्ड्स एण्ड मेट्रोलोजी यांच्या साहाय्याने लागू केले जातात. वैयक्तिक आणि घरगुती वापराच्या वस्तूंसाठीही किंमत, प्रमाण, लेबल, मूळ, समाप्ती आणि सुरक्षितता तपासावी. विशेष परवाना किंवा मंजुरी लागणारी उत्पादने त्यांच्या विशिष्ट नियमांनुसार येतात. कपडे बाजारपेठा, दुकाने, मॉल आणि ऑनलाइन माध्यमांतून सामान्यतः विकले जातात. आकार, साहित्य, शिवण किंवा गुणवत्तेची इतर वैशिष्ट्ये आणि विक्रेत्याने जाहीर केलेले अदलाबदल किंवा परताव्याचे नियम तपासा. दोष किंवा वर्णनातील विसंगती नसताना ग्राहकाचा विचार बदलला म्हणून विक्रेत्याला सामान्यतः परतावा स्वीकारणे बंधनकारक नसते. लागू नियम व जाहीर अटींच्या अधीन राहून वस्तू वर्णनाशी जुळत नसल्यास किंवा दोषपूर्ण असल्यास अदलाबदल, परतावा किंवा पैसे परत मिळू शकतात. मोबाइल फोन आणि इतर तंत्रज्ञानासाठी मॉडेल, विक्रेता, उत्पादक, मूळ, हमी आणि परताव्याच्या अटी तपासा. मोबाइल उपकरण खरेदी करण्यापूर्वी नेपाल दूरसंचार प्राधिकरणाच्या मोबाइल उपकरण व्यवस्थापन प्रणालीत (NTA-MDMS) त्याचा IMEI तपासा. अनोंदणीकृत उपकरण खरेदी किंवा विकणे बेकायदेशीर आहे. आयात केलेल्या फोनसाठी सीमाशुल्क घोषणा आणि लागू प्रक्रियेनुसार स्वतंत्र नोंदणी आवश्यक असू शकते. इलेक्ट्रॉनिक वाणिज्य ऐन २०८१ (२०२५) संपूर्ण नेपाळमध्ये लागू आहे. वेबसाइट, अॅप, सॉफ्टवेअर सेवा, मार्केटप्लेस किंवा सोशल-मीडिया माध्यमातून विक्री करणारी नोंदणीकृत किंवा परवानाधारक फर्म, कंपनी किंवा संस्था—नेपाळला सेवा देणाऱ्या परदेशी पुरवठादारासह—या कायद्याच्या कक्षेत येते. ऑनलाइन जाहिरातीत उत्पादनाची वैशिष्ट्ये, लागू करासहित अंतिम किंमत, वितरण शुल्क, खबरदारी, वितरणाची तारीख किंवा वेळ, पेमेंट पद्धत, हमी, उत्पादक, मूळ देश, विक्रीनंतरच्या अटी, परतावा मिळण्याची शक्यता व त्याचा कालावधी, रद्द करण्याच्या अटी, उत्पादन किंवा समाप्तीची तारीख, समजण्याजोग्या अटी व शर्ती आणि अभिप्राय किंवा तक्रार नोंदवण्याची व्यवस्था जाहीर करणे आवश्यक आहे. इलेक्ट्रॉनिक खरेदी करार वैध असतो. खरेदीपूर्वी, दरम्यान किंवा नंतर—वितरण सेवा पुरवठादाराला पैसे देण्यासह—पेमेंट होऊ शकते. व्यवसायाने तत्काळ चलन आणि पावती द्यावी आणि सहमतीनुसार वितरण करावे. न वापरलेली व नुकसान न झालेली वस्तू वर्णनाशी जुळत नसल्यास लागू ऑनलाइन-वाणिज्य नियमांतर्गत खरेदीदार ती बिनशर्त परत करू शकतो आणि समतुल्य अदलाबदल किंवा लागू करासह परतावा मिळवू शकतो. दोष, उशिरा वितरण किंवा इतर विसंगती रद्द करणे, वस्तू परत करणे व पैसे परत मिळवण्यास आधार ठरू शकतात. नेपाळमध्ये प्रत्येक ऑनलाइन खरेदीसाठी सर्वसाधारण १४ दिवसांचा माघार-अवधी स्थापित झालेला नाही. नेपाळमधील पेमेंटमध्ये रोख, बँक कार्ड, प्रीपेड कार्ड, मोबाइल बँकिंग, इंटरनेट बँकिंग, ई-वॉलेट, QR पेमेंट, connectIPS, आंतरबँक हस्तांतरण आणि पॉइंट-ऑफ-सेल टर्मिनल यांचा समावेश होतो. नेपाल राष्ट्र बैंक पेमेंट सेवा संचालक आणि पुरवठादारांचे नियमन व परवाना देते. मंजूर UPI, WeChat Pay आणि Alipay नेटवर्कसह सीमापार QR पेमेंट केवळ अनुमत व्यवस्थांतून उपलब्ध आहेत. परकीय चलनातील पेमेंट आणि आयात केलेल्या खरेदीवर लागू संघीय नियम लागू होतात. परदेशी मागण्यांसाठी सीमाशुल्क, परकीय चलन, शिपिंग आणि संभाव्य कर अंतिम खर्चावर परिणाम करू शकतात. उपभोक्ता संरक्षण ऐन २०७५ वस्तूंची उपलब्धता, योग्य स्पर्धात्मक किंमतीत गुणवत्तापूर्ण वस्तू निवडण्याचा अधिकार, किंमत, प्रमाण, शुद्धता, गुणवत्ता व घटकांची माहिती, उत्पादन-सुरक्षितता, नुकसानभरपाई आणि सुनावणी किंवा उपाय यांना आधार देतो. उत्पादक, विक्रेते आणि सेवा पुरवठादार गुणवत्ता, योग्य लेबल, प्रामाणिक जाहिरात आणि त्यांच्या कृतीमुळे कायदेशीरदृष्ट्या मान्य हानी झाल्यास भरपाईसाठी जबाबदार असतात. समस्या न सुटल्यास प्रथम व्यवसायाच्या तक्रार विभागाशी इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने, लेखी किंवा प्रत्यक्ष संपर्क करा. त्यानंतर वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागाच्या ग्राहक अधिकार व्यवस्थापन माहिती प्रणालीद्वारे तक्रार देता येते. तक्रारीत साधारणतः तक्रारदाराचे नाव, कायमचा पत्ता व संपर्क तपशील, दुकान किंवा संस्थेचे नाव व पत्ता, विषय आणि ५ MB पर्यंतच्या PDF, JPG किंवा PNG स्वरूपातील पुरावे नोंदवले जातात. नुकसानभरपाईचा दावा हानी झाल्याच्या तारखेपासून सहा महिन्यांत दाखल करावा. ऑनलाइन विक्रेत्यांनी वितरणाची तारीख, वेळ किंवा कालावधी सांगणे आवश्यक आहे; मात्र प्रत्येक विक्रेता व उत्पादनासाठी लागू होणारी एकच राष्ट्रीय वितरण-सेवा पातळी किंवा परतावा कालावधी नेपाळमध्ये नाही. दुकानांची उपलब्धता, वितरणाची विश्वासार्हता आणि परतावा हाताळणे ठिकाण, वाहतूक व्यवस्था आणि ऋतूनुसार बदलते. किंमतींसाठी नेपाळी रुपया, NPR, हा सामान्य संदर्भ आहे. ऑनलाइन किंमतीत लागू कर समाविष्ट असावा; वितरण शुल्क वेगळे दाखवले जाऊ शकते. वाद होण्याची शक्यता असल्यास जाहिरात, ऑर्डर तपशील, चलन, पावती, पेमेंट नोंद, वितरणाचा पुरावा आणि संवाद जतन करा. निर्दिष्ट औद्योगिक कच्चा किंवा अर्धतयार माल वगळता ४० मायक्रॉनपेक्षा कमी जाडीच्या प्लास्टिक पिशव्या आणि इतर प्लास्टिक उत्पादनांचे उत्पादन, आयात, विक्री व वापर नेपाळमध्ये प्रतिबंधित आहे. ठोस फोहोर व्यवस्थापन ऐनानुसार संबंधित स्थानिक स्तर किंवा नगरपालिका कचऱ्याचे व्यवस्थापन करते आणि जैवविघटनशील व अविघटनशील कचरा वेगळा करण्याची अट घालू शकते. त्यामुळे पुनर्वापर व पुनर्चक्रणाच्या पद्धती काही प्रमाणात स्थानिक नियम आणि संकलन सेवांवर अवलंबून असतात. इलेक्ट्रॉनिक कचऱ्यासाठी देशभर लागू व विश्वसनीयरीत्या सिद्ध झालेली किरकोळ विक्रेता-परतस्वीकार योजना नाही; स्थानिक आणि वितरकांच्या व्यवस्था विखुरलेल्या आहेत.