નેપાળમાં પ્રેમસંબંધ

નેપાળમાં ભાગીદારો એકબીજાને પસંદ કરી શકે, ભાગીને લગ્ન કરી શકે અથવા કુટુંબ અને સમુદાય દ્વારા મળી શકે છે. પ્રથાઓ પ્રદેશ અને સમુદાય પ્રમાણે અલગ છે; રોજિંદા ડેટિંગની અપેક્ષાઓ અને સંબંધના સમયગાળા અંગે રાષ્ટ્રીય પુરાવા મર્યાદિત છે. પ્રેમસંબંધને પોતે એકસરખો ઔપચારિક કાનૂની દરજ્જો નથી; તેથી મિલકત, ભરણપોષણ, વારસો અથવા સત્તાવાર નોંધ સાથે જોડાયેલા અધિકારો માત્ર ડેટિંગ કે સાથે રહેવાને કારણે આપમેળે ઊભા થતા નથી. લગ્ન ખાનગી સંબંધથી કાનૂની રીતે અલગ છે. માન્ય લગ્ન માટે બંનેની સ્વતંત્ર પરસ્પર સંમતિ, પ્રતિબંધિત સગપણની હદમાં ન હોવું, હાલના લગ્ન ન હોવા અને બંને ભાગીદારોની લઘુત્તમ વય 20 વર્ષ હોવી જરૂરી છે. લગ્નવિધિ અથવા સામાજિક માન્યતા પછી સ્થાનિક સ્તરે, સામાન્ય રીતે Ward અથવા Local Registrar મારફતે નોંધણી થઈ શકે છે. બંને ભાગીદારો સામાન્ય રીતે નાગરિકતા કે ઓળખ દસ્તાવેજો અને બે પાસપોર્ટ ફોટા આપે છે. 35 દિવસમાં નોંધણી મફત છે; મોડું થાય તો ફી લાગી શકે છે. વિદેશમાં રહેતો ભાગીદાર Nepalese રાજદ્વારી મિશન મારફતે પ્રમાણિત કરાવેલ પાવર ઑફ એટર્ની વાપરી શકે છે. Department of National ID and Civil Registration રાષ્ટ્રીય નોંધણી પદ્ધતિને ટેકો આપે છે. સંબંધ દરમિયાન દરેક સમયે ઘનિષ્ઠતા માટે સંમતિ જરૂરી છે. બળજબરી, ધમકી, છેતરપિંડી, અપહરણ અથવા વ્યક્તિ બેભાન હોય ત્યારે મેળવેલી સંમતિ કાનૂની રીતે માન્ય નથી; 18 વર્ષથી ઓછી વયની વ્યક્તિની સંમતિ આ હેતુ માટે માન્ય નથી. લગ્નમાં બળાત્કાર પણ ફોજદારી ગુનો છે. ઘરેલુ હિંસામાં શારીરિક, માનસિક, જાતીય અને આર્થિક દુર્વ્યવહારનો સમાવેશ થાય છે; સાથે રહેતા યુગલો અથવા અલગ રહેતા જીવનસાથીઓ વચ્ચેની હિંસા પણ તેમાં આવે છે. દહેજ સંબંધિત અને અન્ય આર્થિક દબાણ દુર્વ્યવહારનો ભાગ બની શકે છે. જોખમમાં હોય તેવી વ્યક્તિ મૌખિક કે લેખિત રીતે Nepal Police, National Women Commission અથવા સ્થાનિક સ્તરે ફરિયાદ કરી શકે છે. National Women Commission 1145 પર 24 કલાકની ટોલ-ફ્રી સહાય આપે છે; તેમાં ફરિયાદ સંભાળ, કાનૂની અને માનસિક પરામર્શ તથા રેફરલ છે. Nepal Police Controlનો નંબર 100 છે, અને Women, Children and Senior Citizens Service Directorateનો ટોલ-ફ્રી નંબર 16600141516 છે. અદાલતો કામચલાઉ રક્ષણ, આવાસ, ભરણપોષણ અથવા સારવારના આદેશ આપી શકે છે. તાત્કાલિક જોખમમાં પોલીસ કે આરોગ્ય કેન્દ્રનો સંપર્ક પ્રાથમિક છે. આરોગ્ય કેન્દ્રો અને Ministry of Health and Population ગર્ભનિરોધક, જાતીય આરોગ્ય, STI અને HIV, ગર્ભાવસ્થા તથા પરામર્શ સેવાઓ આપે છે. નેપાળની કિશોર આરોગ્ય વ્યૂહરચના જાતીય રીતે સક્રિય કિશોરોને ભેદભાવ વિના પહોંચની જોગવાઈ કરે છે, પરંતુ ઉપલબ્ધતા અને ગુણવત્તા સ્થાનિક સ્તરે બદલાય છે. સર્વોચ્ચ અદાલતના નિર્ણયો જાતીય અભિગમ અને લિંગ ઓળખના આધારે ભેદભાવ સામે રક્ષણ આપે છે. 2024માં Department of National ID and Civil Registrationએ સ્થાનિક રજિસ્ટ્રારોને લિંગ અને જાતીય લઘુમતીના યુગલોના લગ્ન નોંધવા સૂચના આપી હતી; તેમ છતાં Civil Codeની ભાષા દ્વિ-લિંગીય છે અને અમલ અનિશ્ચિત હોઈ શકે છે, તેથી સંબંધિત वडाની પ્રક્રિયા તપાસવી જોઈએ. બંનેમાંથી કોઈ પણ જીવનસાથી પરસ્પર સંમતિથી કોઈપણ સમયે છૂટાછેડા માગી શકે છે. એકતરફી છૂટાછેડા માટે ઓછામાં ઓછા ત્રણ વર્ષથી અલગ રહેવું, ભરણપોષણ કે આવાસ આપવાનો ઇનકાર, ગંભીર શારીરિક કે માનસિક હિંસા, બીજું લગ્ન અથવા જાતીય સંબંધ, કે વૈવાહિક બળાત્કાર જેવા આધાર હોઈ શકે છે. અરજી District Court સંભાળે છે અને સામાન્ય રીતે પહેલાં સમાધાનનો પ્રયાસ કરે છે. સમાધાન ન થાય તો તે કાયદા પ્રમાણે નિર્ણય કરે છે. ત્યારબાદ છૂટાછેડાની ઘટના Ward અથવા Local Registrar પાસે સામાન્ય રીતે ભૂતપૂર્વ જીવનસાથીમાંથી એક દ્વારા નોંધાવી શકાય છે. 35 દિવસમાં નોંધણી મફત છે; મોડું થાય તો ફી લાગી શકે છે. ભરણપોષણ, મિલકત અને બાળકોના હિતો પરિસ્થિતિ અને અદાલતના નિર્ણય પર આધારિત છે; છૂટાછેડા પછી પણ માતા-પિતાની ફરજો અને બાળકોના અધિકારો ચાલુ રહે છે.