ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ

ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ, ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ, ਮੱਧ ਪਹਾੜ, ਚੂਰੀਆ ਜਾਂ ਸਿਵਾਲਿਕ ਲੜੀ ਅਤੇ ਤਰਾਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖਾਚੱਛਾਦਿਤ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅੰਕੜੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਹਨ: ਜੰਗਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੰਗਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ 44.74% ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇੱਕੋ ਵਿਧੀ ਜਾਂ ਹਵਾਲਾ ਮਿਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 46.08% ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਮਾਪ ਵਾਂਗ ਜੋੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰਿਜ਼ਰਵ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਜ਼ਰਵ, ਸੰਰੱਖਣ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਬਫ਼ਰ ਜ਼ੋਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੰਰੱਖਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ National Parks Explorer ਵਿੱਚ 2026 ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ 21 ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਦਰਜ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ DNPWC ਦੀ ਇੱਕ ਆਧਾਰ-ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 12 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ, ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਰਿਜ਼ਰਵ, ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਰਿਜ਼ਰਵ, ਛੇ ਸੰਰੱਖਣ ਖੇਤਰ ਅਤੇ 13 ਬਫ਼ਰ ਜ਼ੋਨ ਦਰਜ ਹਨ, ਜੋ 34,419.75 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜਾਂ ਨੇਪਾਲ ਦੇ 23.39% ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛਾਯਾਨਾਥ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਨਵੇਂ ਜੋੜ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ-ਵੰਡ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਨਮੀ-ਭੂਮੀਆਂ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 242 ਨਮੀ-ਭੂਮੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 743,500 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ, ਅਤੇ 10 Ramsar Sites ਹਨ, ਜੋ 60,561 ਹੈਕਟੇਅਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਸ਼ੀ ਟੱਪੂ, ਬੀਸ਼ਹਜ਼ਾਰ, ਘੋਡਾਘੋਡੀ, ਜਗਦੀਸ਼ਪੁਰ, ਗੋਕਿਓ, ਗੋਸਾਈਕੁੰਡ, ਫੋਕਸੁੰਡੋ, ਰਾਰਾ, ਮਾਈ ਪੋਖਰੀ ਅਤੇ ਪੋਖਰਾ ਦਾ ਝੀਲ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨਮੀ-ਭੂਮੀਆਂ ਪੰਛੀਆਂ, ਜਲਜੀਵਾਂ, ਪਾਣੀ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਗ ਵਾਲਾ ਗੈਂਡਾ, ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ, ਏਸ਼ੀਆਈ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਘੜਿਆਲ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮ ਚੀਤਾ, ਨੀਲੀ ਭੇਡ ਜਾਂ ਨੌਰ, ਕਸਤੂਰੀ ਹਿਰਨ, ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਕਾਲਾ ਰਿੱਛ ਅਤੇ ਡਾਂਫੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਾਲ, ਰੋਡੋਡੈਂਡਰਨ, ਐਲਪਾਈਨ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਪੌਦੇ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਬਨਸਪਤੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ। ਪੌਦਾ ਸਰੋਤ ਵਿਭਾਗ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਥਾਨ-ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨ-ਬਾਹਰ ਸੰਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ CITES-ਸੂਚੀਬੱਧ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ’ਤੇ ਵਾਧੂ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹਨ। ਕੁਦਰਤ ਲੱਕੜ, ਬਾਲਣ, ਚਾਰਾ, ਔਸ਼ਧੀ ਪੌਦੇ, ਗੈਰ-ਲੱਕੜੀ ਜੰਗਲੀ ਉਤਪਾਦ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਇਕਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲਾਗੂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ-ਖੇਤਰ ਨਿਯਮ, ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੰਗਲ ਯੋਜਨਾ, ਪਰਮਿਟ, ਮੌਸਮੀ ਪਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਕੀ ਇਕੱਠਾ ਜਾਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਫ਼ਰ ਜ਼ੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਸਰੋਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਕਮੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। DNPWC ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ-ਖੇਤਰ ਆਮਦਨ ਦਾ 30% ਤੋਂ 50% ਸੰਰੱਖਣ, ਸਥਾਨਕ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਲਾਗੂ ਨਿਯਮ ਮੰਗਣ, ਉੱਥੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲੇ ਲਈ ਪਰਮਿਟ ਜਾਂ ਲਿਖਤੀ ਅਧਿਕਾਰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਲੋੜੀਂਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਜਾਂ ਟ੍ਰਾਫ਼ੀ ਵਪਾਰ, ਬਿਨਾਂ ਅਧਿਕਾਰ ਪੌਦੇ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨਾ, ਪਾਣੀ ਰੋਕਣਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ, ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਮਨਾਹੀ ਹਨ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਪਵਾਦਾਂ ਅਧੀਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਫੀਸਾਂ ਅਤੇ ਦਾਖ਼ਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੰਜ਼ਿਲ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। NTB ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਲਗਭਗ NRs 100 ਤੋਂ 150, SAARC ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ NRs 500 ਤੋਂ 1,500 ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ NRs 1,000 ਤੋਂ 3,000 ਦਾਖ਼ਲਾ ਫੀਸ ਦਰਜ ਹੈ; 10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਹਨ। ਭੁਗਤਾਨ ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਕੁਟੀਮੰਡਪ ਸੈਲਾਨੀ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ ਜਾਂ ਦਾਖ਼ਲਾ ਗੇਟ ’ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਨਲਾਈਨ ਜਾਂ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ-ਆਧਾਰਿਤ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸਫ਼ਾਰੀ, ਪੰਛੀ ਨਿਰੀਖਣ, ਨਮੀ-ਭੂਮੀ ਨਿਰੀਖਣ, ਹਾਈਕਿੰਗ, ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ, ਪਹਾੜੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਣਾ, ਕੁਦਰਤੀ ਸੈਰ, ਕੈਂਪਿੰਗ ਅਤੇ ਖੋਜ-ਦੌਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚਿਤਵਨ ਸਫ਼ਾਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗੈਂਡੇ, ਟਾਈਗਰ ਅਤੇ ਘੜਿਆਲ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਸਾਗਰਮਾਥਾ ਉੱਚ-ਪਹਾੜੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ’ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਾਲੇ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ, ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ-ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਕਾਠਮੰਡੂ ਨੇੜੇ ਹਾਈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਨਿਰੀਖਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਰਾ ਤੇ ਫੋਕਸੁੰਡੋ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਮ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਕੁਦਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਜਾਂ ਪਰਿਸਥਿਤਕੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਰਾਹਾਂ ਲਈ ਲਾਇਸੈਂਸਸ਼ੁਦਾ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਗਾਈਡ ਅਤੇ ਏਜੰਸੀ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ TIMS ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ। TIMS ਫੀਸ SAARC ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ NRs 1,000 ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ NRs 2,000 ਦਰਜ ਹੈ; ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ QR e-card ਸਰਕਾਰ-ਰਜਿਸਟਰਡ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਏਜੰਸੀ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੱਖਰੇ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਜਾਂ ਪਹਾੜ-ਚੜ੍ਹਾਈ ਪਰਮਿਟ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤ ਜਾਂਚੋ। ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਮਈ ਕਈ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਮੌਨਸੂਨ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਫ਼ਰਵਰੀ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਠੰਢ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ, ਪੌਦਿਆਂ ਜਾਂ ਜਨਤਕ ਖੋਜ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ। DNPWC ਅਧਿਐਨ-ਇਜਾਜ਼ਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੌਦਾ ਸਰੋਤ ਵਿਭਾਗ ਖੋਜ ਇਜਾਜ਼ਤਾਂ, ਹਰਬੇਰੀਅਮ ਅਤੇ ਪੌਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਬੋਟੈਨਿਕਲ ਗਾਰਡਨ ਦੇ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਜੰਗਲ ਸਰਵੇਖਣ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ, ਨਕਸ਼ੇ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ ਯੋਜਨਾ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਕੂਲੀ ਦੌਰਿਆਂ, ਕੁਦਰਤ ਦਿਵਸ ਕੈਂਪਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੈਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸਮਾਗਮਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਰਜ਼ੀ, ਥਾਂ, ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲੋੜਾਂ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਕੁਦਰਤੀ ਖ਼ਤਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਭੂਮੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਹੜ੍ਹ, ਅਚਾਨਕ ਹੜ੍ਹ, ਭੂ-ਸਖਲਨ, ਮਲਬਾ-ਧਾਰਾ, ਸੋਕਾ, ਬਿਜਲੀ ਡਿੱਗਣਾ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਠੰਢ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ, ਹਿਮਸਖਲਨ, ਗੜੇ, ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਹਨੇਰੀ ਤੂਫ਼ਾਨ, ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ, ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ ਹਿਮਨਦੀ ਝੀਲ ਫਟਣ ਵਾਲੇ ਹੜ੍ਹ ਨੇਪਾਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੌਨਸੂਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਮੀਂਹ ਤਰਾਈ, ਦਰਿਆਈ ਘਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਢਲਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਨਦੀ, ਪਰਮਾ-ਫਰੌਸਟ, ਹਿਮਸਖਲਨ ਅਤੇ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਜੋਖਮ ਹਨ। ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਲ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਹੜ੍ਹ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ, ਮੌਸਮ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ, ਵਰਖਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੋਲ-ਫ਼ਰੀ ਨੰਬਰ 1155 ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਫ਼ਤ ਜੋਖਮ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਥਾਰਟੀ BIPAD ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੁਲੇਟਿਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਲਾਗੂਕਰਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ’ਤੇ ਹੈ। ਨਿਕਾਸੀ ਅਤੇ ਆਮ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਫ਼ਤ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਧਿਆਨ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਭੂਮੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੁਦਰਤੀ ਖ਼ਤਰੇ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ’ਤੇ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾਂ ਬਾਰੇ ਟਕਰਾਅ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੜਕਾਂ, ਬਸਤੀਆਂ, ਜਲ-ਵਿਦਯੁਤ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਖਣਨ ਆਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਘਰ ਲੱਕੜ, ਚਾਰੇ, ਬਾਲਣ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਲੱਕੜੀ ਜੰਗਲੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜੰਗਲਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ-ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ, ਪਸ਼ੂਧਨ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ, ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ, ਚੋਟ ਜਾਂ ਮੌਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਨੁਕਸਾਨ ਰਾਹਤ ਵੰਡ ਹਦਾਇਤਾਂ 2080 ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਹਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਅਤੇ ਦਾਅਵੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ-ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਜੰਗਲ ਢਾਂਚੇ ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। NTNC ਤੁਰੰਤ ਰਾਹਤ ਸਹਾਇਤਾ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ। ਬਫ਼ਰ-ਜ਼ੋਨ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਕਮੇਟੀਆਂ, ਆਮਦਨ ਸਾਂਝ, ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਉਪਾਅ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਣ ’ਤੇ ਟਕਰਾਅ ਘਟਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਮਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੰਤਰਾਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੀਤੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; DNPWC ਸੁਰੱਖਿਅਤ-ਖੇਤਰ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ; ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਸੰਰੱਖਣ ਵਿਭਾਗ ਜੰਗਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇਖਦਾ ਹੈ; ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਭਾਗ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ; ਪੌਦਾ ਸਰੋਤ ਵਿਭਾਗ ਪੌਦਾ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੰਰੱਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; FRTC ਜੰਗਲ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; DHM ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ NDRRMA ਆਫ਼ਤ ਜੋਖਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੂਬਾਈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ-ਖੇਤਰ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਬਫ਼ਰ-ਜ਼ੋਨ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਕਮੇਟੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨਕ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੰਤਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਇੱਕ ਦੇਸ਼-ਵਿਆਪੀ ਨਿਯਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਭੂਮੀ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ-ਖੇਤਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ, ਮੌਸਮ, ਪਰਮਿਟ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਸਰਗਰਮੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।