ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਰਤ ਕਾਨੂੰਨ

ਨੇਪਾਲ ਦਾ Labour Act 2017 ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ Labour Rules 2018 ਉਦਯੋਗ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਨਿੱਜੀ ਫ਼ਰਮਾਂ, ਭਾਈਵਾਲੀਆਂ, ਸਹਿਕਾਰੀਆਂ, ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਉਦਯੋਗ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਖ਼ਾਸ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾ, ਨੇਪਾਲੀ ਫੌਜ, ਨੇਪਾਲ ਪੁਲਿਸ, ਸਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂਚ ਵਿਭਾਗ ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਕੰਮਕਾਜੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ ਜਦ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਏ ਨਾ। ਕਾਨੂੰਨ ਜਬਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਅਤੇ ਧਰਮ, ਰੰਗ, ਲਿੰਗ, ਜਾਤ, ਕਬੀਲਾ, ਮੂਲ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਆਦਿ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਭੇਦਭਾਵ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਬਰਾਬਰ ਮੁੱਲ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖ਼ਾਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਿਅਕਤੀ ਬੱਚਾ ਹੈ। 14 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਨਾਹੀ ਹੈ; 18 ਤੋਂ ਘੱਟ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਕੰਮ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। 14 ਤੋਂ 17 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਜ਼ ਛੇ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 36 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 18:00 ਤੋਂ 06:00 ਦਰਮਿਆਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਮਝੌਤਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤਾਨਾ, ਲਾਭ, ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਰ ਮਸਲੇ ਹੋਣ। ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਨਿਯਮਤ, ਕੰਮ-ਆਧਾਰਿਤ, ਸਮਾਂ-ਆਧਾਰਿਤ, ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ-ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਅੰਦਰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਖਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਅਪਵਾਦ ਹੈ। ਅੰਸ਼ਕ-ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 35 ਘੰਟੇ ਹੈ। ਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਸੰਬੰਧ ਕੰਮ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ’ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਾ ਸੰਬੰਧ ਖ਼ਤਮ ਨਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਪੱਕਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਅਤੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੱਦ ਰੋਜ਼ ਅੱਠ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 48 ਘੰਟੇ ਹੈ। Talimi ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਾਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਤ ਸਪਲਾਇਰ ਲਾਇਸੈਂਸਸ਼ੁਦਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਗੈਰ-ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਲਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਾ ਉਲੰਘਣਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਪਲਾਇਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਤੋਂ ਫੀਸ ਜਾਂ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਵਰਕ ਪਰਮਿਟ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤੇ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦਿਖਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੋਗ ਨੇਪਾਲੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਪੱਧਰੀ ਖਾਲੀ ਅਸਾਮੀ ਨੋਟਿਸ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਿਆਦ ਨਾ ਲਿਖੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਕੰਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰੋਜ਼ ਅੱਠ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ। ਪੰਜ ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਮਗਰੋਂ 30 ਮਿੰਟ ਦਾ ਵਿਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਓਵਰਟਾਈਮ ਰੋਜ਼ ਚਾਰ ਅਤੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਸਿਵਾਏ ਜਾਨ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਸਿਹਤ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਜਾਂ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜੋਖ਼ਮ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ। ਓਵਰਟਾਈਮ ਭੁਗਤਾਨ ਮੂਲ ਮਿਹਨਤਾਨੇ ਦਾ ਡੇਢ ਗੁਣਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਾ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇਵੇ। ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਸਾਲਾਨਾ ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਛੁੱਟੀਆਂ 13 ਹਨ, May Day ਸਮੇਤ; ਮਹਿਲਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ International Women Labour Day ਸਮੇਤ 14 ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ, ਬਦਲੀ ਛੁੱਟੀ 21 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ 20 ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨਾਂ ’ਤੇ ਇੱਕ ਘਰ-ਛੁੱਟੀ ਦਿਨ, ਹਰ ਸਾਲ 12 ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਾਲੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਿਨ, ਮਾਤਰਿਤਾ ਲਈ 14 ਹਫ਼ਤੇ—ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਛੇ ਹਫ਼ਤੇ—ਅਤੇ 60 ਦਿਨ ਪੂਰੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਰਤਾ ਜਾਂ ਮਾਤਰਿਤਾ-ਦੇਖਭਾਲ ਛੁੱਟੀ 15 ਦਿਨ ਅਤੇ ਸੋਗ ਛੁੱਟੀ 13 ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੈ। ਘਰ-ਛੁੱਟੀ 90 ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਛੁੱਟੀ 45 ਦਿਨ ਤੱਕ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਛੁੱਟੀਆਂ ਅਕਸਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤੇ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਜਾਂ ਲਾਗੂ ਨਿਯਮਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਹੱਕ ਨਹੀਂ। ਤਨਖ਼ਾਹ ਪਹਿਲੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਅੰਤਰਾਲ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧਾ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਮੂਲ ਤਨਖ਼ਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅੱਧੇ ਦਿਨ ਦੇ ਮਿਹਨਤਾਨੇ ਜਿੰਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਖਰਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮੂਲ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਬੋਨਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। 17 ਜੁਲਾਈ 2025 ਤੋਂ ਆਮ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਮਹੀਨੇ ਦੀ NPR 19,550 ਹੈ: NPR 12,170 ਮੂਲ ਤਨਖ਼ਾਹ ਅਤੇ NPR 7,370 ਮਹਿੰਗਾਈ ਭੱਤਾ; ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਰੋਜ਼ਾਨਾ NPR 754, ਘੰਟਾਵਾਰ NPR 101 ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ-ਸਮੇਂ ਲਈ NPR 107 ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ। ਚਾਹ ਬਾਗ਼ਾਂ ਦੀ ਦਰ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰੋਬਾਰ Bonus Act 2030 ਅਧੀਨ ਸ਼ੁੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦਾ 10% ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅੱਧਾ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਕੰਮ ਮਗਰੋਂ; ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਫ਼ਟ ਕਰਮਚਾਰੀ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਟੌਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਫੀਸ, ਭਵਿੱਖ ਨਿਧੀ, ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯੋਗਦਾਨ, ਅਦਾਲਤੀ/ਸਾਲਸੀ ਹੁਕਮ, ਮਨਜ਼ੂਰ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ, ਸਾਬਤ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਜਾਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨ, ਸਮੂਹਕ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਕਟੌਤੀਆਂ, ਯੂਨੀਅਨ ਫੀਸ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਾ ਕਰਜ਼ੇ ਜਾਂ ਅਗਾਊਂ ਰਕਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ Social Security Fund (SSF) ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਬਦਲ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵੱਲੋਂ 10% ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਾ ਵੱਲੋਂ 10% ਭਵਿੱਖ ਨਿਧੀ, ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਮੂਲ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦੀ 8.33% ਗ੍ਰੈਚੂਟੀ, ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ NPR 100,000 ਮੈਡੀਕਲ ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ NPR 700,000 ਹਾਦਸਾ ਬੀਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਹਾਦਸਾ ਬੀਮੇ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਸਮੀ SSF ਯੋਗਦਾਨ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਮੂਲ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦਾ 31% ਹੈ: ਕਰਮਚਾਰੀ 11% ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਾ 20%। SSF ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਮੈਡੀਕਲ ਦੇਖਭਾਲ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਾਤਰਿਤਾ, ਹਾਦਸਾ ਅਤੇ ਅਪੰਗਤਾ, ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਪਰਿਵਾਰ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਕਵਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ 2080 ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਸਰਕਾਰੀ, ਸੂਬਾਈ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਸਹਿ-ਯੋਗਦਾਨ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। SSF ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ Labour Act ਦੇ ਹਰ ਹੱਕ—ਜਿਵੇਂ ਸਮਝੌਤੇ ਵਾਲੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੌਕਰੀ-ਖ਼ਾਤਮੇ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ—ਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ। ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਸਾਇਣਕ, ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਜੋਖ਼ਮ ਕਾਬੂ ਕਰਨੇ, ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ/ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣੀ, ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣੇ ਅਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਣ ਦੇਣੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ। ਕਰਮਚਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਦਾਇਤਾਂ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣ ਵਰਤਣ। ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਇਜ਼ ਹੋਣ ’ਤੇ ਕਿਰਤ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਬੰਧਨਕਾਰੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੱਕ ਕੰਮ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਾ ਹਾਦਸੇ, ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੇ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤਨਖ਼ਾਹ ਘਟਾਏ ਬਿਨਾਂ ਢੁੱਕਵਾਂ ਜਾਂ ਹਲਕਾ ਕੰਮ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਮ-ਥਾਂ ਜਾਂ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਜਿਨਸੀ ਉਤਪੀੜਨ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ, ਪੀੜਤ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤੇ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਰਮਚਾਰੀ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਬਣਾ ਜਾਂ ਜੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਗਤੀਵਿਧੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10 ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਉੱਦਮ ਵਿੱਚ Collective Bargaining Committee ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ 60% ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਦਸਤਖ़ਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰતિਨਿਧੀ ਚੁਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤાએ ਗੱਲਬਾਤ ਨੋਟિસට ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। 21 ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਗੱਲਬਾਤ ਅਸਫਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਰਤ ਦਫ਼ਤਰ 30 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਵਿਚੋਲਗੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮਝੌਤਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਝੌਤੇ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਜਾਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲਸੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੜਤਾਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤੇ, ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕਿਰਤ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਤੀ ਨੋਟਿਸ ਦੇਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ; ਡਿਊਟੀ ’ਤੇ ਗਾਰਡ ਅਤੇ ਚੌਕੀਦਾਰ ਬਾਹਰ ਹਨ। ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਦਖ਼ਲ, ਬਦਲਾ, ਉਤਪੀੜਨ, ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਾਲਾਬੰਦੀ, ਹਮਲਾ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਅਨੁਚਿਤ ਕਿਰਤ ਅਭਿਆਸ ਹਨ। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦਾਅਵਾ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤੇ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਰਸੀਦ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ 15 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਚਰਚਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਨਿਪਟਾਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਕਿਰਤ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਵਿਚੋਲਗੀ ਮੰਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਫ਼ਤਰ ਕੋਲ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ 21 ਦਿਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਗਲੇ 15 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਕਿਰਤ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ DOLOS ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਟੌਤੀਆਂ, ਭਵਿੱਖ ਨਿਧੀ, ਗ੍ਰੈਚੂਟੀ, SSF, ਬੀਮਾ, ਸਮਝੌਤੇ, ਭੇਦਭਾਵ, ਕਿਰਤ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਰਕ ਪਰਮਿਟ ਸਮੇਤ ਪਾਲਣਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੇ ਮਾਮਲੇ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਤ ਅਦਾਲਤ ਸਬੰਧਤ ਅਪੀਲਾਂ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਂ ਜਬਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸੁਣਦੀ ਹੈ; ਅਪੀਲ ਦੀ ਆਮ ਮਿਆਦ 35 ਦਿਨ ਹੈ। ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਕਾਰਨ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ-ਆਧਾਰਿਤ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਿਆਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ’ਤੇ, ਕੰਮ-ਆਧਾਰਿਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ’ਤੇ ਅਤੇ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ’ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਿਖਤੀ ਅਸਤੀਫ਼ਾ 15 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਸਵੀਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਯੋਗਤਾ ਲਈ 10 ਜਾਂ ਵੱਧ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਉੱਦਮ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਅਸੰਤੋਸ਼ਜਨਕ ਕੰਮ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸੱਤ ਦਿਨ ਦੇਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਹਤ ਅਸਮਰੱਥਤਾ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ; ਕੰਮਕਾਜੀ ਹਾਦਸਿਆਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨੋਟਿਸ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਦੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਚਾਰ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਲਈ ਸੱਤ ਦਿਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਈ 30 ਦਿਨ ਹੈ; ਨੋਟਿਸ ਨਾ ਦੇਣ ’ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਲਈ ਸੱਤ ਦਿਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੰਭੀਰ ਕਾਰਨ ਤੁਰੰਤ ਨੌਕਰੀ-ਖ਼ਾਤਮੇ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿੱਤੀ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਵਾਧੂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਜਾਂ ਬੰਦਸ਼ ਲਈ ਸਲਾਹ ਅਤੇ 30 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨੋਟਿਸ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਹਰ ਪੂਰੇ ਸੇਵਾ ਸਾਲ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮੂਲ ਤਨਖ਼ਾਹ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲਈ ਅਨੁਪਾਤਕ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਭੱਤਾ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਕਰਮਚਾਰੀ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 10 ਜਾਂ ਘੱਟ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਿਆਂ ’ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ 58 ਸਾਲ ’ਤੇ ਹੈ। ਆਖ਼ਰੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਅਤੇ ਲਾਭ 15 ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਦੇਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੰਗਣ ’ਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰਦਾਤਾ ਅਨੁਭਵ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।