નેપાળમાં રોકાણ

યોગ્ય રોકાણ હેતુ, સમયગાળો, તરલતાની જરૂરિયાત, જોખમ સહનક્ષમતા, ચલણનું જોખમ અને વળતરના અપેક્ષિત સ્રોત પર આધારિત છે. વળતર ડિવિડન્ડ, વ્યાજ, મૂડીલાભ, ભાડાની આવક, વ્યવસાયની આવક અથવા લાંબા ગાળાની સંપત્તિ-વૃદ્ધિમાંથી આવી શકે છે. મોંઘવારી, નેપાળી રૂપિયામાં ફેરફાર, કર અને સંપત્તિ વેચવામાં લાગતો સમય પરિણામને અસર કરે છે. ઔપચારિક નાણાકીય બજારના રોકાણોમાં સૂચિબદ્ધ શેર, પ્રારંભિક અને અનુગામી જાહેર ઓફર, હકના શેર, બોનસ શેર, કોર્પોરેટ બોન્ડ, ડિબેન્ચર, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ એકમો અને સરકારી જામીનગીરીઓ સામેલ છે. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ખુલ્લા અથવા બંધ પ્રકારના હોઈ શકે છે. દરેક ફંડ સમાન છે એવું માનવાને બદલે ફંડનું ધ્યેય, ચોખ્ખું સંપત્તિ મૂલ્ય, ફી, તરલતા, રોકાણ-બંધ સમય અને ફંડ મેનેજર સરખાવો. ટ્રેઝરી બિલ 28, 91, 182 અથવા 364 દિવસ માટે જારી થાય છે. વિકાસ બોન્ડની મુદત સામાન્ય રીતે 3થી 15 વર્ષ હોય છે. નાગરિક બચત બોન્ડ, વિદેશ રોજગાર બચત બોન્ડ અને નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંક બોન્ડની પોતાની પાત્રતા અને જારી કરવાની શરતો હોય છે. નેપાળની સિક્યોરિટીઝ બોર્ડ, જેને SEBON કહે છે, જામીનગીરી બજાર, લાઇસન્સ, ખુલાસા અને રોકાણકાર ફરિયાદોનું નિયમન કરે છે. નેપાળ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NEPSE) સૂચિબદ્ધ જામીનગીરીઓ માટે એક્સચેન્જ અને ટ્રેડિંગ વ્યવસ્થા આપે છે. સેન્ટ્રલ ડિપોઝિટરી સિસ્ટમ એન્ડ ક્લિયરિંગ લિમિટેડ (CDSC) ડિમેટ હોલ્ડિંગ, ક્લિયરિંગ અને સેટલમેન્ટમાં મદદ કરે છે. ડીમેટ અથવા BO ખાતું જામીનગીરીઓનો ઇલેક્ટ્રોનિક રેકોર્ડ રાખે છે. MeroShare રોકાણકારને હોલ્ડિંગ અને કોર્પોરેટ કાર્યવાહી સેવાઓ સુધી પહોંચ આપે છે. ડિપોઝિટરી પાર્ટિસિપન્ટ (DP) ડીમેટ અને MeroShareના સંબંધમાં મદદ કરે છે. લાઇસન્સ ધરાવતો બ્રોકર અથવા મૂડીબજાર કંપની ટ્રેડિંગ ખાતું અને TMS ઓર્ડર પ્રણાલી આપે છે. જાહેર ઇશ્યૂ માટે સામાન્ય રીતે મંજૂર બેંક અથવા નાણાકીય સંસ્થામાંથી C-ASBA વપરાય છે. વેચાણ માટે EDIS સૂચનાઓ જરૂરી છે; CDSC સેટલમેન્ટ સામાન્ય રીતે T+2 છે. રજિસ્ટ્રાર અને ટ્રાન્સફર એજન્ટ વિતરણ તથા અન્ય કોર્પોરેટ કાર્યવાહી સંભાળે છે. ખરીદીનો નિર્ણય પ્રોસ્પેક્ટસ, ઓડિટ કરેલા નાણાકીય નિવેદનો, સૂચિબદ્ધતા અને ખુલાસાની સ્થિતિ, માલિકી માળખું, શાસન, દેવાની જવાબદારીઓ, કરારની શરતો, ક્રેડિટ રેટિંગ, ફી, ટ્રેડિંગ વોલ્યુમ, ખરીદ-વેચાણ ભાવનો તફાવત અને સેટલમેન્ટ વ્યવસ્થાના આધારે લેવો જોઈએ. અગાઉના ડિવિડન્ડથી ભવિષ્યના ડિવિડન્ડની ખાતરી થતી નથી. IPO આપમેળે સસ્તો હોતો નથી અને NEPSEનો એક શેર વૈવિધ્યસભર પોર્ટફોલિયો બનાવતો નથી. વૈવિધ્યકરણમાં જારીકર્તા, ક્ષેત્ર, મુદત, ઇક્વિટી અને સ્થિર આવક, તેમજ તરલતાના સ્તરોનો સમાવેશ થઈ શકે છે. ખાનગી જારીકર્તાઓની સરખામણીમાં સરકારી જામીનગીરીઓ કેટલાક ધિરાણ જોખમ ઘટાડે છે, પરંતુ વ્યાજદર, મોંઘવારી, તરલતા અને ચલણનું જોખમ રહે છે. નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંકની ઑનલાઇન બોલી પ્રણાલી અથવા ચોક્કસ છૂટક ઓફર મારફતે પ્રવેશ મળી શકે છે. પાત્રતા, અરજીના પગલાં, મુદત, યીલ્ડ અને ગૌણ બજારની વ્યવસ્થા ઇશ્યૂની સૂચનાથી નક્કી થાય છે. જમીન અને મકાન રોકાણની અલગ શ્રેણી છે. ખરીદદારે જમીન વ્યવસ્થાપન અને અભિલેખ વિભાગ તથા સંબંધિત જમીન મહેસૂલ કચેરી મારફતે માલિકી હક અને માલિકીની સાંકળ તપાસવી જોઈએ; સાથે કર ક્લિયરન્સ, જમીન-ઉપયોગ અથવા ઝોનિંગ સ્થિતિ, નકશા, ગીરો, અન્ય બોજા અને નોંધણીની વિગતો તપાસવી જોઈએ. મિલકતનો પ્રકાર, પ્રાંત અને સ્થાનિક સ્તર પ્રમાણે નોંધણી ફી અને સેવા ચાર્જ બદલાય છે. સ્થાવર મિલકત ઉપયોગ, ભાડું અથવા મૂલ્યવૃદ્ધિ આપી શકે છે, પરંતુ એક્સચેન્જમાં વેચાતી જામીનગીરીઓ કરતાં ઓછી તરલ હોય છે અને તેમાં માલિકી હક, નોંધણી, જમીન-ઉપયોગ, બાંધકામ, કર તથા બહાર નીકળવાના જોખમ હોય છે. સ્થાવર મિલકત સાથે જોડાયેલો વિદેશી રોકાણનો વ્યવસાય પ્રતિબંધિત અથવા બંધ હોઈ શકે છે; તેથી મિલકતની માલિકી અને વિદેશી-રોકાણવાળા સ્થાવર મિલકત વ્યવસાયના નિયમો અલગથી તપાસવા જોઈએ. ખાનગી અથવા બિનસૂચિબદ્ધ કંપની, ખેતી, પર્યટન, જળવિદ્યુત, માહિતી ટેક્નોલોજી, ઉત્પાદન કે જાહેર-ખાનગી ભાગીદારીમાં રોકાણ સામાન્ય રીતે પ્રોજેક્ટ અથવા ક્ષેત્ર વિશિષ્ટ હોય છે. તે પ્રમાણભૂત છૂટક જામીનગીરી ખરીદવા સમાન નથી. કંપનીના દસ્તાવેજો, મંજૂરીઓ, માલિકી હકો, શાસન, નાણાં, પ્રોજેક્ટ પરવાનગીઓ, હસ્તાંતરણ મર્યાદાઓ, રોકડ પ્રવાહની ધારણાઓ અને બહાર નીકળવાની વ્યવસ્થા તપાસો. ખાનગી રોકાણમાં ખુલાસા મર્યાદિત હોઈ શકે છે અને બજારભાવ સરળતાથી ઉપલબ્ધ ન પણ હોય. વિદેશી સીધા રોકાણ માટે અલગ અનુપાલન પ્રક્રિયા છે. વિદેશી રોકાણની મંજૂરી ઉદ્યોગ વિભાગ સંભાળી શકે છે; મોટા પ્રોજેક્ટ માટે રોકાણ બોર્ડ નેપાળ સંબંધિત હોઈ શકે છે. વિદેશી રોકાણ અને ટેક્નોલોજી હસ્તાંતરણ અધિનિયમ 2019 તથા ઔદ્યોગિક સાહસ અધિનિયમ આ માળખાને નિયંત્રિત કરે છે. સામાન્ય ક્રમમાં મંજૂરી, કંપનીની સ્થાપના, PAN અથવા VAT નોંધણી અને ઉદ્યોગ નોંધણી આવે છે. મંજૂરી પછી, જ્યાં આ શરત લાગુ પડે ત્યાં સામાન્ય રીતે 35 દિવસની અંદર ઉદ્યોગ નોંધણી થવી જોઈએ. ઉદ્યોગ વિભાગમાં જમા કરાવવાની પરતપાત્ર રકમ NPR 20,000 છે અને લાગુ શરતો હેઠળ વ્યવસાય શરૂ થયા પછી પરત મળે છે. કાનૂની શરતો પૂરી થાય તો વધુમાં વધુ 15 દિવસમાં મંજૂરી મળી શકે છે, પરંતુ ચોક્કસ દરખાસ્ત માટે ક્ષેત્ર પ્રતિબંધો, લઘુત્તમ શરતો અને જવાબદાર મંજૂરી આપતી સંસ્થા તપાસવી જોઈએ. વિદેશી મૂડી યોગ્ય બેંકિંગ માધ્યમથી દાખલ થવી અને નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંક સાથે વિદેશી રોકાણના હિસાબ માટે નોંધાવવી જોઈએ. શેર હસ્તાંતરણ, ડિવિડન્ડ ચુકવણી અને નાણાં પરત મોકલવા માટે મંજૂરી, અહેવાલ અને વિદેશી વિનિમય પ્રક્રિયાઓ જરૂરી હોઈ શકે છે. વિદેશી નાગરિકો, વિદેશમાં રહેતા નેપાળી નાગરિકો અને બિનનિવાસી રોકાણકારો માટે પોર્ટફોલિયો રોકાણનો એક સર્વમાન્ય નિયમ નથી. નાણાં મોકલતાં કે સંપત્તિ ખરીદતાં પહેલાં વર્તમાન NRB, NRN અને વિદેશી રોકાણની શરતો તપાસો. નેપાળના નિવાસીઓ પર સામાન્ય રીતે વિદેશી રોકાણ મર્યાદિત છે; અપવાદો મર્યાદિત છે અને વ્યવહાર પહેલાં NRB પાસેથી ખાતરી કરવી જોઈએ. નેપાળ રાષ્ટ્ર બેંકે જણાવ્યું છે કે ક્રિપ્ટોકરન્સી, વર્ચ્યુઅલ કરન્સી, NFT, ડિજિટલ સંપત્તિ, DeFi, નેટવર્ક માર્કેટિંગ અને Hyper Fund જેવી યોજનાઓ નેપાળમાં ગેરકાનૂની છે અથવા તેમને કાનૂની માન્યતા નથી. વિદેશી પ્લેટફોર્મ મારફતે ખરીદી કરવાથી નેપાળના વિદેશી વિનિમય અથવા અન્ય કાનૂની પ્રતિબંધો દૂર થતા નથી. આવી પ્રવૃત્તિમાં અમલવારી, છેતરપિંડી, કસ્ટડી, સાયબર, ચલણ અને સંપૂર્ણ નુકસાનના જોખમ એકસાથે હોઈ શકે છે; તેથી તેને નેપાળમાં કાનૂની રોકાણ શ્રેણી ન ગણો. રોકાણકારો સાચી KYC અને લાભકારી માલિકીની માહિતી, નાણાંના સ્રોતના રેકોર્ડ, કર, સેટલમેન્ટ સૂચનાઓ અને બજાર-વર્તનના નિયમોના પાલન માટે જવાબદાર છે. બજારની હેરાફેરી અને અંદરની માહિતીના આધારે સોદા પ્રતિબંધિત છે. ખર્ચમાં બ્રોકર, વ્યવહાર, SEBON, ક્લિયરિંગ, DP, MeroShare, રજિસ્ટ્રાર, ઇશ્યૂ, બેંક, નોંધણી અને સેવા ચાર્જ સામેલ હોઈ શકે છે. મૂડીલાભ અથવા અન્ય કર વ્યવહાર વર્તમાન આવકવેરા અધિનિયમ અને નાણાં અધિનિયમ, રોકાણકારની સ્થિતિ, સાધન અને ક્યારેક રોકાણ રાખેલા સમય પર આધારિત છે. ફી, કરદર, પાત્રતા અને ઇશ્યૂ શરતો બદલાઈ શકે છે, તેથી જવાબદાર સત્તાધિકારી અથવા લાઇસન્સ ધરાવતા સેવા-પ્રદાતા સાથે વર્તમાન વિગતોની ખાતરી કરો.