नेपालमे घर वा घर-जग्गा घर, मंजिल, इकाई, कोठरी वा सम्बन्धित जमीन बुझा सकैत अछि। लोक मालिक, किरायेदार, संस्थागत निवासी वा बिना किराया व्यवस्थामे रहैत छथि। राष्ट्रीय आँकड़ा वर्ष आ पद्धति अनुसार बदलैत अछि: 2021 राष्ट्रीय जनसंख्या तथा आवास जनगणनामे 6,660,841 परिवारमे 5,728,586 मालिक परिवार, 850,562 किरायेदार, 36,809 संस्थागत परिवार आ 44,884 अन्य व्यवस्था दर्ज छल। 2022 नेपाल जीवन स्तर सर्वेक्षण 81% मालिक, 15% किरायेदार आ 4% किराया-मुक्त, अतिक्रमण वा अन्य व्यवस्था बतौलक। जनगणनामे शहरी क्षेत्रक 80.9% स्वामित्व आ 17.8% किराया दर्ज भेल, ग्रामीण क्षेत्रमे 96.5% स्वामित्व आ 2.6% किराया। काठमांडू घाटीमे किराया बहुत सामान्य छल: सर्वेक्षण 53.4% किरायेदार परिवार दर्ज कएलक; घाटी बाहर आंकड़ा 17.2% छल। बागमती प्रान्तक जनगणनामे 29.6% किरायेदार परिवार दर्ज भेल। ई अंतर देखबैत अछि जे आवास स्थिति तुलना करैत स्थान आ स्रोत तिथि किएक महत्वपूर्ण अछि।
नेपालमे आवास
नेपालमे आवासमे स्वामित्व वाला घर, किरायाक घर आ कोठरी, संस्थागत आवास आ किराया-मुक्त व्यवस्था शामिल अछि। राष्ट्रीय आँकड़ा स्वामित्वकेँ प्रमुख व्यवस्था देखबैत अछि, जबकि काठमांडू घाटी आ अन्य शहरी क्षेत्रमे किराया बेसी सामान्य अछि। नीक आवास निर्णय लेल स्वामित्व वा अधिकार सत्यापन, स्पष्ट समझौता, स्थानीय स्वीकृति, उपयोगिता सेवा, भौतिक स्थिति आ व्यवस्था संग जुड़ल अधिकार-दायित्व सुनिश्चित करू।
Tip
लचीलापन चाही वा दीर्घकालीन खरीद सत्यापित नहि भेल हो त किराया चुनू; जमीन वा निर्माणमे निवेश तखन विचारू जखन संपत्ति दस्तावेज, अनुमति, वित्तपोषण आ भौतिक स्थिति स्पष्ट हो। लिखित समझौता, स्वामित्व जाँच, स्थानीय स्वीकृति, उपयोगिता जिम्मेदारी, सुरक्षा निरीक्षण आ हस्तांतरण अभिलेखकेँ एक निर्णय-पैकेज मानू; कम किराया वा देखाइत वैध अनुमति अपने-आप आवास सुरक्षित नहि बनबैत अछि।

