نيپال ۾ تاريخ

کٽمنڊو ماٿري آبادي، مذهب، هنر ۽ واپار جو اهم مرڪز بڻجي. لِڇوي دور جا ڪتبا، مندرن جا بنياد ۽ ڏکڻ ايشيا سان وسيع لاڳاپا مشهور آهن؛ پوءِ ملّا بادشاهتن کٽمنڊو، پाटन ۽ ڀڪتاپور ۾ الڳ شهري ثقافتون پيدا ڪيون. ماٿري کان ٻاهر جون برادريون ۽ رياستون به هماليائي علائقي جي تاريخ ۾ اهم رهيون، جن ۾ تبت ۽ اتر هندستان جي ميداني علائقن سان لاڳاپيل خطا شامل آهن. ارڙهين صديءَ ۾ پرٿوي نارائن شاهه ۽ سندس جانشينن گورکا بادشاهت کي وڌايو ۽ اڄوڪي نيپال جي گهڻي حصي کي هڪ سياسي اختيار هيٺ آندو. شاهه بادشاهت ايندڙ دورن ۾ جاري رهي، پر اقتدار گهڻو ڪري بااثر خاندانن ۽ سياسي گروهن جي هٿ ۾ هوندو هو. 1846ع جي ڪوٽ قتل عام کان پوءِ قائم ٿيل رانا حڪمرانيءَ ۾ انتظامي اقتدار موروثي رانا وزيراعظمن وٽ هو، جڏهن ته شاهه بادشاهه رسمي سربراهه رهيو. سياسي دٻاءَ ۽ بادشاهه تريبھون جي حمايت سان هٿياربند تحريڪ کان پوءِ 1951ع ۾ رانا حڪمراني ختم ٿي. عوامي تحريڪ کان پوءِ 1990ع ۾ نيپال پارلياماني آئين اختيار ڪيو، پر سياسي بي استحڪامي، سماجي اڻبرابري ۽ اڻپورين گهرجن سبب 1996ع کان 2006ع تائين مائوسٽ تڪرار ٿيو. امن عمل 2008ع ۾ بادشاهت ختم ڪئي ۽ نيپال کي جمهوريه بڻايو. 2015ع جي آئين نيپال کي وفاقي جمهوري رياست قرار ڏنو ۽ وفاقي، صوبائي ۽ مقامي سطحن ۾ عوامي اختيار ٻيهر منظم ڪيو. تنهنڪري نيپال جي تاريخ سمجهڻ لاءِ سياسي اقتدار جي تبديلين سان گڏ علائقائي برادرين، مذهبي عملن، لڏپلاڻ، واپار ۽ تاريخي ذريعن جي حفاظت تي به ڌيان ڏيڻ ضروري آهي.