नेपालक अप्रेंटिसशिप प्रणाली यांत्रिक काज, कृषि, वन, इंजीनियरिंग, आतिथ्य, पर्यटन, हस्तकला, कपड़ा, परिधान आ अन्य व्यापार जेकाँ पेशामे व्यावहारिक प्रशिक्षण दैत अछि। Council for Technical Education and Vocational Training (CTEVT) पाठ्यक्रम तय करैत, प्रदाता स्वीकृत वा सम्बद्ध करैत, गुणवत्ता नियंत्रणमे सहायता करैत, अपन Office of the Controller of Examinations (OCE) द्वारा परीक्षा करबैत आ प्रमाणपत्र जारी करैत अछि। कार्यस्थल सीखाइ उद्योग वा व्यवसायमे होइत अछि; प्रशिक्षण संस्था सिद्धान्त आ मूल व्यावहारिक निर्देश दैत अछि। कम्पनीक प्रशिक्षक वा औद्योगिक पर्यवेक्षक कार्यस्थलक काज, उपस्थिति आ सीखबाक लॉगबुक देखैत अछि। औपचारिक विकल्पमे Pre-Diploma Industrial Apprentice Training, जे सामान्यतः 24 मास चलैत अछि, आ Apprenticeship Training Operation Directive 2082 अन्तर्गत डिप्लोमा-स्तरीय अप्रेंटिसशिप मॉडल शामिल अछि; ई मॉड्यूलर अछि आ सामान्यतः 36 मास चलैत अछि। कार्यक्रम सूचना आ लागू होयबाक स्थिति बदलि सकैत अछि; ताहि कारण वर्तमान CTEVT सूचना आ चुनल संस्थाक प्रकाशित पाठ्यक्रमसँ लागू अवधि आ संरचना तय होइत अछि। साधारण Pre-Diploma सामान्यतः करीब 18 मास चलैत अछि आ एहिमे 12 मास निर्देश तथा ओकर बाद छह मास ऑन-द-जॉब प्रशिक्षण रहि सकैत अछि; ई प्रत्येक अप्रेंटिसशिप विकल्पसँ अलग कार्यक्रम अछि। प्रवेश लेल सामान्यतः नेपाली नागरिकता, कम-सँ-कम 16 वर्ष आयु, पेशा लेल मानसिक आ शारीरिक फिटनेस, आ पाठ्यक्रम द्वारा निर्धारित न्यूनतम योग्यता चाही; प्रायः SEE वा समकक्ष जरूरी होइत अछि। आवेदककेँ उद्योगसँ अप्रेंटिसशिप अवसर वा सिफारिश सेहो चाही। चयनमे लिखित प्रवेश परीक्षा आ साक्षात्कार भऽ सकैत अछि। दस्तावेजीकृत अप्रेंटिसशिप मॉडलमे आवेदन 20%, उद्योग सिफारिश 20%, लिखित परीक्षा 30% आ साक्षात्कार 30% अंक दैत अछि। स्थानीय शिक्षा प्रतिनिधि चयन समितिमे रहैत छथि। मूल शर्त पूरा करब प्रवेश सुनिश्चित नहि करैत अछि, किएक तँ सीट आ उद्योग प्लेसमेंट सीमित अछि। समझौता मे अप्रेंटिस, प्रायोजक उद्योग वा व्यवसाय आ प्रशिक्षण संस्थाक पहचान रहबाक चाही। सीखबाक व्यवस्था, उपस्थिति दायित्व, पर्यवेक्षण, कार्यस्थलक काज आ लागू मूल्यांकन नियम लिखल रहबाक चाही। एकटा Pre-Diploma Mechanical उदाहरणमे संस्थामे 1,280 घंटा आ उद्योगमे 2,600 घंटा, अर्थात 65 सप्ताह, प्रशिक्षण अछि; एहिमे 160 घंटाक block-release घटक शामिल अछि। कुल निर्देश भार 3,880 घंटा अछि। उदाहरणमे सिद्धान्त लेल कम-सँ-कम 80% आ व्यावहारिक वा औद्योगिक अभ्यास लेल 90% उपस्थिति जरूरी अछि; दोसर पाठ्यक्रममे अलग विवरण भऽ सकैत अछि। संस्था आ उद्योग आंतरिक मूल्यांकन करैत अछि; OCE अन्तिम बाहरी परीक्षा करैत अछि। दस्तावेजीकृत मॉडलमे आंतरिक आ अन्तिम मूल्यांकन दुनू 50% अंक दैत अछि। शिक्षार्थीकेँ सिद्धान्तमे कम-सँ-कम 40%, आ व्यावहारिक वा औद्योगिक अभ्यासमे 60% पाबय आ पाठ्यक्रमक प्रत्येक जरूरी विषय वा घटक पास करबाक चाही। सफलतापूर्वक पूरा कयला पर CTEVT Pre-Diploma प्रमाणपत्र वा कार्यक्रम द्वारा निर्धारित प्रमाणपत्र भेटैत अछि। ई नौकरी, डिप्लोमा मे स्वतः बढ़तरी वा पेशागत लाइसेंस सुनिश्चित नहि करैत अछि। स्नातक नियोक्ता, कार्यक्रम आ सम्बन्धित प्राधिकरणक नियम अनुसार नौकरी वा आगूक प्रशिक्षण लेल आवेदन कऽ सकैत छथि। Labour Act 2074 अन्तर्गत स्वीकृत पाठ्यक्रम आ संस्थागत समझौता पर काज करय वाला अप्रेंटिसकेँ नियमित वैधानिक कामगारसँ अलग मानल जाइत अछि। प्रतिष्ठान अप्रेंटिसकेँ स्वीकृत पाठ्यक्रमसँ बाहर काज देत तऽ ओकरा नियमित कामगार मानल जा सकैत अछि। अप्रेंटिसकेँ कामगारक बराबर पेशागत स्वास्थ्य आ सुरक्षा सुरक्षा भेटैत अछि; समझौता अलग नहि कहय तऽ प्रतिष्ठान सामान्यतः दुर्घटना उपचार आ अपंगता मुआवजा देखैत अछि। उद्धृत नियम अनुसार काज प्रतिदिन 8 घंटा आ सप्ताहमे 48 घंटा सँ बेसी नहि होयबाक चाही। उपस्थिति, सुरक्षित व्यवहार, कार्यस्थलक जिम्मेदारी आ सही लॉगबुक राखब अप्रेंटिसक जिम्मेदारी अछि। Talimi प्रशिक्षु अलग श्रेणी अछि, जेकर अलग शर्त अछि—सामान्य प्रशिक्षण अधिकतम एक वर्ष आ निर्धारित रोजगार-संबंधी सुविधा; समझौता सही श्रेणी स्पष्ट करबाक चाही। प्रशिक्षण CTEVT संघटक स्कूल, साझेदारी स्कूल, सामुदायिक-स्कूल तकनीकी कार्यक्रम, सम्बद्ध निजी तकनीकी संस्था आ स्वीकृत अल्पकालीन प्रदाता द्वारा होइत अछि। कार्यस्थलक उपलब्धता आ प्रदाताक गुणवत्ता क्षेत्र अनुसार बदलैत अछि; बागमतीमे संस्था बेसी केन्द्रित अछि। FY 2081/82 मे CTEVT नेटवर्कमे 67 संघटक स्कूल, 58 साझेदारी स्कूल, 639 सामुदायिक-स्कूल तकनीकी कार्यक्रम, 439 सम्बद्ध निजी तकनीकी संस्था आ 1,850 सम्बद्ध वा स्वीकृत निजी अल्पकालीन प्रदाता छल। ई व्यापक TVET नेटवर्कक आँकड़ा अछि, एकटा संस्थामे अप्रेंटिसशिप सीटक संख्या नहि। अप्रेंटिसशिप शुल्क कार्यक्रम, प्रदाता आ वित्तपोषण व्यवस्था अनुसार बदलैत अछि। FY 2081/82 लेल CTEVT अधिकतम शुल्कमे संघटक Pre-Diploma कार्यक्रम लेल NPR 15,000 सँ NPR 22,000, सामुदायिक वा साझेदारी Pre-Diploma लेल NPR 55,000 सँ NPR 65,000, आ संघटक Diploma वा Certificate कार्यक्रम लेल अधिकतम NPR 160,000 वा सामुदायिक अथवा साझेदारी कार्यक्रम लेल NPR 190,000 शामिल छल। अप्रेंटिसशिप विशेष शुल्क अलग भऽ सकैत अछि; भुगतान 40%, 30% आ 30% किस्तमे बँटि सकैत अछि। सार्वजनिक, प्रांतीय, स्थानीय आ परियोजना सहायता देय राशि घटा सकैत अछि। नियमित कार्यक्रममे निर्धारित समूह लेल करीब 10% सीट वर्गीकृत छात्रवृत्ति राखैत अछि; मेरिट आ विशेष छात्रवृत्ति शुल्क माफ कऽ सकैत अछि। योग्य विशेष छात्रवृत्ति पाबय वाला हॉस्टल सहायता, प्रतिमास NPR 3,500 जीविका, प्रतिवर्ष NPR 1,500 यातायात आ प्रतिवर्ष NPR 2,500 कपड़ा लेल पाबि सकैत अछि। FY 2081/82 मे नेपालमे 2,585 सीट सीमा आ 2,429 नामांकित शिक्षार्थी वाला आठ अप्रेंटिसशिप कार्यक्रम चलैत छल; नौटा अप्रेंटिसशिप पाठ्यक्रम सूचीबद्ध छल। एहिसँ अप्रेंटिसशिप स्थापित मुदा पारंपरिक संस्थागत Pre-Diploma आ Diploma शिक्षा सँ छोट मार्ग देखाइत अछि। छोट अवधि पेशागत प्रशिक्षण आ National Skill Testing Board (NSTB) प्रमाणन पहिनेसँ व्यावहारिक अनुभव वाला लोक लेल अन्य विकल्प दैत अछि। NSTB National Occupational Skills Standards (NOSS) अनुसार कौशल जाँचैत अछि; स्तर अनुसार अनुभव, संबंधित प्रशिक्षण वा दुनूक संयोजन पात्रता बना सकैत अछि। Recognition of prior learning (RPL) रोजगार, अपन अभ्यास, परिवार वा समुदाय गतिविधि, स्वयंसेवा, कोचिंग, निजी अध्ययन वा विदेशक काजसँ सीखल कौशल मूल्यांकन कऽ सकैत अछि। निर्धारित केन्द्र कौशल जाँचैत अछि आ पूरा कौशल प्रमाणपत्र वा पास कयल इकाई लेल Record of Achievements दऽ सकैत अछि; कमी लेल फेर परीक्षा वा अतिरिक्त प्रशिक्षण होइत अछि।
नेपालमे अप्रेंटिसशिप
नेपालमे अप्रेंटिसशिप प्रशिक्षण संस्थाक शिक्षासँ संरचित कार्यस्थल सीखाइकेँ जोड़ैत अछि। ई तकनीकी आ व्यावसायिक शिक्षा तथा प्रशिक्षण (TVET) क हिस्सा अछि, मुदा मुख्य Pre-Diploma आ Diploma विकल्पक तुलना मे छोट मार्ग अछि। अप्रेंटिस सामान्यतः अप्रेंटिस, उद्योग वा व्यवसाय, आ प्रशिक्षण संस्थाक बीच समझौता अन्तर्गत सीखैत छथि; जरूरी मूल्यांकन पास करबाक बाद CTEVT प्रमाणपत्र भेटैत अछि।
Tip
नेपालमे अप्रेंटिसशिप तखन चुनू जखन वास्तविक उद्योग प्लेसमेंट, पर्यवेक्षित कार्यस्थल सीखाइ आ वर्तमान CTEVT स्वीकृत पाठ्यक्रम सत्यापित कऽ सकैत छी। लिखित समझौता, पूरा शुल्क, उपस्थिति नियम, मूल्यांकन सीमा आ सुरक्षा जिम्मेदारी पहिने जाँचब बेसी सुरक्षा दैत अछि। प्रमाणपत्रकेँ आगूक आवेदन लेल योग्यता मानू, रोजगारक वादा नहि।

