કિન્ડરગાર્ટન (KG) પછી મૂળભૂત શિક્ષણના બાર ધોરણ આવે છે. મૂળભૂત શિક્ષણ પ્રાથમિક શાળામાં સામાન્ય રીતે પ્રાથમિક ધોરણો હોય છે. મૂળભૂત શિક્ષણ મધ્યમ શાળા મધ્યમ ધોરણો આવરે છે; મૂળભૂત શિક્ષણ ઉચ્ચ શાળા મધ્યમ તથા ઉચ્ચ બંને તબક્કા અથવા માત્ર ઉપરના તબક્કા આપી શકે છે. કેટલીક શાળાઓ KGને પ્રાથમિક શિક્ષણ સાથે અથવા KG, પ્રાથમિક અને મધ્યમ શાળાને એકસાથે જોડે છે. આ સ્થાનિક તબક્કાઓને વિદેશી શાળાની શ્રેણીઓ સાથે યાંત્રિક રીતે સરખાવવા નહીં. મૂળભૂત શિક્ષણ કાયદો સરકારી, સરકાર પ્રાયોજિત, સ્થાનિક સંગઠન, ખાનગી, મઠ, સેવાભાવી, વિશેષ શિક્ષણ અને ચલિત અથવા કટોકટી શાળાઓ સહિતના પ્રકારોને માન્યતા આપે છે; શિક્ષણ મંત્રાલય અન્ય પ્રકારો પણ નક્કી કરી શકે છે. ખાનગી શાળાઓ રાષ્ટ્રીય અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય અભ્યાસક્રમ અપનાવી શકે છે. ખાનગી શાળા દેખરેખ બોર્ડ અને પ્રાદેશિક દેખરેખ બોર્ડ નોંધણી સંભાળે છે; નોંધણીનો સમયગાળો બે થી પાંચ વર્ષ હોઈ શકે છે. ખાનગી મૂળભૂત શિક્ષણમાં મ્યાનમાર ભાષા, ઇતિહાસ અને ભૂગોળ ફરજિયાત વિષયો રહે છે. મઠ અને વંશીય શાળાઓ સ્થાનિક સ્તરે મહત્ત્વની હોઈ શકે છે, પરંતુ માન્યતા તથા શાળા બદલીની વ્યવસ્થા સેવા આપનાર અને પ્રદેશ પર આધારિત છે. 2026–27ના ուսવર્ષ માટે રાજ્ય સ્તરે પ્રવેશ 25–31 મે દરમિયાન અને શાળાવર્ષ 1 જૂને શરૂ થવાનું જણાવાયું હતું. યાંગોનમાં જૂન દરમિયાન મોડો પ્રવેશ નોંધાયો હતો. ધોરણ 1–9માં શાળા છોડ્યા પછી પાછા ફરતા અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય અભ્યાસક્રમમાંથી બદલી કરતા બાળકો માટે પ્રવેશ કસોટી લેવાઈ શકે છે. યાંગોનના અહેવાલોમાં પાસ થતી પરીક્ષા પછી શાળાની પસંદગીનો પણ ઉલ્લેખ છે, પરંતુ સમગ્ર દેશમાં લાગુ પડતો એક જ કેચમેન્ટ વિસ્તાર નિયમ સ્થાપિત નથી. કાનૂની માળખું મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણની જોગવાઈ કરે છે, જેને પ્રાથમિક શિક્ષણથી તબક્કાવાર લાગુ કરવામાં આવ્યું; હાલની નીતિ KGથી ધોરણ 9 સુધીનો ઉલ્લેખ કરે છે. સાર્વત્રિક પ્રવેશ નીતિ હેઠળ માતાપિતાની જવાબદારી છે, પરંતુ એકસરખી સજા અને અમલ સ્થાપિત નથી. સંઘર્ષ, વિસ્થાપન અને કુદરતી આફતોને કારણે પહોંચ વિખરાયેલી છે. UNICEFએ 2024માં સંઘર્ષ અને અસુરક્ષાને કારણે આશરે 4.5 મિલિયન શાળા વયનાં બાળકોને શિક્ષણની પહોંચ ન હોવાનું જણાવ્યું હતું. 2026ના અંદાજમાં આશરે 3.5 મિલિયન બાળકો શાળાની બહાર અથવા શિક્ષણ વિના હતા; તેમાં લગભગ 60%ની ઉંમર 15–17 વર્ષ હતી અને અક્ષમતા ધરાવતા આશરે બે તૃતીયાંશ બાળકો શાળાની બહાર હતા. આ આંકડાઓની તારીખો અને પદ્ધતિઓ અલગ છે; તેમને સ્થિર રાષ્ટ્રીય પ્રવેશ દર ન માનવા. 2025ના ભૂકંપથી 2,500થી વધુ શિક્ષણ સુવિધાઓને નુકસાન થયું હતું. રાષ્ટ્રીય મૂળભૂત શિક્ષણ અભ્યાસક્રમમાં ભાષા, ગણિત, વિજ્ઞાન, સામાજિક વિજ્ઞાન, માહિતી અને સંચાર તકનીક, પર્યાવરણ શિક્ષણ તથા સ્થાનિક સંસ્કૃતિનો સમાવેશ થાય છે. મ્યાનમાર શિક્ષણનું મુખ્ય માધ્યમ છે; પ્રાથમિક શિક્ષણમાં અંગ્રેજી શરૂ થાય છે અને મૂળભૂત શિક્ષણ દરમિયાન મ્યાનમાર સાથે વંશીય ભાષા શીખવાઈ શકે છે. શિક્ષણ મંત્રાલય ધોરણ 10ના નવા અભ્યાસક્રમ અને ધોરણ 11ના જૂના અભ્યાસક્રમ માટે સામગ્રી પ્રકાશિત કરે છે. વ્યવસ્થામાં વર્ગખંડ મૂલ્યાંકન, સ્તર અને બદલી પરીક્ષાઓ, તબક્કો પૂર્ણ થવાનું મૂલ્યાંકન તથા આંતરિક અને બાહ્ય ગુણવત્તા ખાતરી સામેલ છે. મ્યાનમાર પરીક્ષા વિભાગ ધોરણ 12ની મેટ્રિક્યુલેશન પરીક્ષા લે છે. મૂળભૂત શિક્ષણ પૂર્ણતાનું પ્રમાણપત્ર લાયકાત મૂલ્યાંકન નીતિ હેઠળ મળે છે. ધોરણ 12 અને મેટ્રિક્યુલેશન પરીક્ષા પાસ કરવાથી ઉચ્ચ શિક્ષણ તરફ જઈ શકાય છે; આ શાળા વ્યવસ્થાની બહારનો આગળનો તબક્કો છે. પ્રાથમિક, મધ્યમ અથવા ઉચ્ચ શાળા પછી ટેકનિકલ અને વ્યવસાયિક શિક્ષણ વિકલ્પ હોઈ શકે છે, પરંતુ તે પોતે મૂળભૂત શિક્ષણનો શાળા તબક્કો નથી. સરકારી શાળાઓ રાજ્યનાં પાઠ્યપુસ્તકો, કસરત પુસ્તકો અને સ્ટેશનરી આપે છે. 2026માં અહેવાલિત પેકેજમાં KG અને પ્રાથમિક માટે ગણવેશ, પાઠ્યપુસ્તકોનો એક સમૂહ, બાર નોટબુક, ચાર પેન્સિલ અને પ્રાથમિક 1 માટે એક ગણવેશ; મધ્યમ અને ઉચ્ચ શાળા માટે પાઠ્યપુસ્તકોનો એક સમૂહ, બાર કસરત પુસ્તકો, બે પેન્સિલ અને બે પેન સામેલ હતાં. ખાનગી શાળાની ફી રાજ્ય આવરી લેતું નથી. શાળાની બસ, પુસ્તકાલય, શારીરિક શિક્ષણ તથા માતાપિતા-શિક્ષક અથવા શાળા કલ્યાણ ટીમ સ્થાનિક રીતે ગોઠવાય છે; ઉપલબ્ધ પુરાવામાં રાષ્ટ્રવ્યાપી મધ્યાહન ભોજન કાર્યક્રમ સ્થાપિત નથી. કાનૂની માળખું ભેદભાવ પર પ્રતિબંધ મૂકે છે અને તેમાં અક્ષમતા, વંશીય ભાષા તથા સંસ્કૃતિ અને વિશેષ શિક્ષણના એકીકરણનો સમાવેશ થાય છે. UNICEF સમર્થિત કાર્યક્રમો ઔપચારિક અને અનૌપચારિક પહોંચ, સુરક્ષિત સ્થળો, શિક્ષણ સામગ્રી, શિક્ષક તાલીમ, અક્ષમતા સહાય અને માનસિક-સામાજિક સહાય આપે છે. અનૌપચારિક પ્રાથમિક શિક્ષણ (NFPE) અને કેટલાક વિસ્તારોમાં અનૌપચારિક મધ્યમ શાળા શિક્ષણ અટકેલા અભ્યાસ, સંઘર્ષ, વિસ્થાપન, દૂરના સ્થળ અથવા અક્ષમતાથી અસરગ્રસ્ત બાળકોને લવચીક અથવા ઝડપી પુનઃપ્રવેશ આપે છે. અનૌપચારિક માર્ગથી ઔપચારિક શાળામાં પાછા જઈ શકાય છે, પરંતુ તે નિયમિત શાળાના ધોરણ અથવા પ્રારંભિક વ્યવસાયિક શિક્ષણ જેટલો દરજ્જો ધરાવે છે એવું માની લેવું નહીં. રાષ્ટ્રીય જવાબદારીઓમાં સંઘ શિક્ષણ મંત્રાલય, મૂળભૂત શિક્ષણ વિભાગ, મૂળભૂત શિક્ષણ પરિષદ, અભ્યાસક્રમ અને પાઠ્યપુસ્તક સમિતિઓ તથા રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ ધોરણ અને ગુણવત્તા ખાતરી મૂલ્યાંકન સમિતિ સામેલ છે. રાજ્ય અને પ્રદેશ સરકારો, ને પ્યી તાવ પરિષદ, જિલ્લા અને ટાઉનશિપ શિક્ષણ કચેરીઓ, ખાનગી શાળા દેખરેખ સંસ્થાઓ અને સંબંધિત મઠ અથવા ખાનગી સત્તાઓની પણ ભૂમિકા છે. રાષ્ટ્રીય માળખું સ્થાપિત છે, પરંતુ વાસ્તવિક શિક્ષણ સેવા પ્રદેશો અને સંસ્થાઓ વચ્ચે ઘણું અસમાન રહે છે.
મ્યાનમારમાં શાળા
મૂળભૂત શિક્ષણ મ્યાનમારની નિયમિત શાળા વ્યવસ્થા છે, જે કિન્ડરગાર્ટન (KG)થી ધોરણ 12 સુધી ચાલે છે. ધોરણ 1–5 પ્રાથમિક શિક્ષણ, 6–9 મધ્યમ શાળા અને 10–12 ઉચ્ચ શાળા છે; એક સંસ્થા અનેક તબક્કાઓ જોડે શકે છે. સરકારી શાળાઓમાં શાળા, પ્રવેશ અથવા અન્ય ફી લેવાતી નથી, પરંતુ સંઘર્ષ, વિસ્થાપન, આફતો, સ્થળ અને શાળાના પ્રકાર પ્રમાણે પહોંચ તથા હાજરી ઘણી બદલાય છે.
Tip
વાસ્તવિક સ્થાનિક પહોંચને પ્રથમ ધોરણ બનાવી શાળાનો માર્ગ પસંદ કરો; પછી માન્યતા, અભ્યાસક્રમ, ભાષા, સતતતા અને કુલ ખર્ચ સરખાવો. જગ્યા ઉપલબ્ધ હોય ત્યાં સરકારી શાળા સૌથી ઓછા ખર્ચનો સીધો માર્ગ છે; ખાનગી, મઠ અને વંશીય શાળામાં નોંધણી તથા બદલીની માન્યતા સ્પષ્ટ તપાસવી પડે છે. નિયમિત હાજરી અટકે તો પછી ઔપચારિક શાળામાં મૂકવાની સ્પષ્ટ યોજના સાથે જ અનૌપચારિક માર્ગ વાપરો.