ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ

ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸਥਾਪਿਤ ਪਰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖੰਡਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ Department of Higher Education (DHE), ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਸਿੱਖਿਆ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਡਿਗਰੀ ਕਾਲਜ, ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨਿੱਜੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕਾਲਜ ਜਾਂ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਖੇਤਰੀ Supervisory Board ਰਾਹੀਂ ਰਜਿਸਟਰ ਹੋਣੀਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ। ਲਾਗੂ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ ਅਧੀਨ ਸਥਾਪਿਤ ਜਾਂ ਰਜਿਸਟਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਹੀ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ, ਮਿਆਂਮਾਰ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਇਤਿਹਾਸ, ਕਾਨੂੰਨ, ਦਰਸ਼ਨ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਮਨੁੱਖ-ਵਿਗਿਆਨ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਬੰਧ, ਭੂਗੋਲ, ਪੂਰਬੀ ਅਧਿਐਨ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਧਿਐਨ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਗਣਿਤ, ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਧਿਐਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਜਲ ਅਧਿਐਨ, ਸਿੱਖਿਆ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਹੀ ਵਿਸ਼ੇ ਸੰਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਨਿਯਮਿਤ ਕੈਂਪਸ ਜਾਂ ਦਿਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਸਿੱਖਿਆ ਰਸਮੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਸਬੂਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਦੇਸ਼-ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਆਨਲਾਈਨ ਜਾਂ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਮਿਆਰ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ। ਨਿੱਜੀ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ-ਸੰਬੰਧਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸੰਸਥਾਗਤ ਵਰਗੀਕਰਨ ਜਾਂਚੋ। ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦਾਖ਼ਲੇ ਦਾ ਆਮ ਆਧਾਰ High School Completion Certificate ਅਤੇ Matriculation Examination ਪਾਸ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਕੂਲ-ਮੁਕੰਮਲ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾਖ਼ਲੇ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੁੱਲ ਅੰਕ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤ University Council ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਦਾਖ਼ਲਾ ਸੂਚੀਆਂ ਜਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦਾਖ਼ਲੇ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਪਿਛਲੀ ਯੋਗਤਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਯੋਗਤਾ ਜਾਂ ਦਾਖ਼ਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ, ਇੰਟਰਵਿਊ, ਸੰਖੇਪ-ਖੋਜ ਜਾਂ ਥੀਸਿਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ DHE ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ਨੋਟਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਮਿਤੀ, ਵਿਸ਼ਾ ਲੋੜ, ਕੋਟਾ ਅਤੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੱਕੀ ਕਰੋ। ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮਿਆਂਮਾਰ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। University of Yangon ਵਿੱਚ ਮਿਆਂਮਾਰ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। Myanmar National Qualifications Framework (NQF) ਇੱਕ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ Advanced Diploma ਵਰਗੀ ਛੋਟੀ ਤੀਜੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ Level 5; ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਜਾਂ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਨੂੰ Level 6; ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਨੂੰ Level 7; ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨੂੰ Level 8 ’ਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। Level 4 ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਗੈਰ-ਤੀਜੇ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ। NQF ਦਾ ਮਕਸਦ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਯਕੀਨੀ ਕਰਨਾ, ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਤਬਾਦਲਾ, ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੇ ਰਾਹ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਮਿਆਦ ਸੰਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। University of Yangon ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਲ ਦੇ ਦੋ ਸਮੈਸਟਰ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ December ਤੋਂ March ਅਤੇ June ਤੋਂ September ਤੱਕ। ਉੱਥੇ ਆਮ BA ਅਤੇ BSc ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ, ਕਾਨੂੰਨ ਪੰਜ ਸਾਲ ਅਤੇ ਆਨਰਜ਼ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਮਾਸਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਨਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲੇ ਲਈ ਦੋ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ Grade Point 5 ਅਤੇ ਇਕੱਠਾ ਔਸਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 4.0 ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤੀ ਅਤੇ ਮੌਖਿਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ viva voce ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਟਰਮ ਪੇਪਰ, ਥੀਸਿਸ ਅਤੇ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। University of Yangon ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹਰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ Grade Point 3 ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੁੜ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਲਾਗੂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਨੂੰ BA ਜਾਂ BSc ਵਰਗੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ, ਬੈਚਲਰ ਆਨਰਜ਼ ਡਿਗਰੀ, ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਜਾਂ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ, MA ਜਾਂ MSc ਵਰਗੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਜਾਂ PhD ਵਰਗੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਲਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ੀਸ ਸੂਚੀ ਨਹੀਂ। ਸਰਕਾਰੀ ਫ਼ੀਸਾਂ, ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਪ੍ਰੀਖਿਆ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਹੋਸਟਲ ਖ਼ਰਚ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੀ ਲਾਗਤ ਸੰਸਥਾ ਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਲਈ University of Yangon ਵੱਲੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਫ਼ੀਸਾਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਫ਼ੀਸ ਨਾ ਮੰਨੋ। ਨਿੱਜੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਫ਼ੀਸ, ਟਿਊਸ਼ਨ ਫ਼ੀਸ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਵਿਧੀ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। Paukphaw Scholarship ਵਰਗੀਆਂ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪਾਂ, ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਅਤੇ ਮੈਰਿਟ ਇਨਾਮ, ਅਤੇ Naypyitaw State Academy ਜਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ DHE ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੌਕੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਪਲਬਧ ਸਬੂਤ ਦੇਸ਼-ਵਿਆਪੀ ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਗ੍ਰਾਂਟ ਜਾਂ ਆਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀ-ਕਰਜ਼ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ। ਸੰਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਜਿਸਟਰਾਰ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਾਮਲਾ ਦਫ਼ਤਰ, University Council, ਵਿਭਾਗ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਡੌਰਮਟਰੀ ਜਾਂ ਹੋਸਟਲ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। DHE, ਦਾਖ਼ਲਾ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਪੋਰਟਲ ਮੌਜੂਦਾ ਦਾਖ਼ਲਾ ਨੋਟਿਸ, ਮਾਨਤਾ, ਸੰਬੰਧਤਾ, ਫ਼ੀਸ, ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਕਿਸਮ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਾਂਚਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਡਿਗਰੀ ਜਾਂ ਡਿਪਲੋਮਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਕੰਮ ਜਾਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਬੈਚਲਰ ਤੋਂ ਆਨਰਜ਼ ਜਾਂ ਮਾਸਟਰ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਜਾਂ Master of Research ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਵੱਲ ਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਹਰ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸੰਸਥਾ ਜਾਂ ਅਥਾਰਟੀ ਤੋਂ ਜਾਂਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।