မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစားအစာ

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆန်သည် အဓိကစားနပ်ရိက္ခာဖြစ်ပြီး ငါး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ပဲမျိုးစုံ၊ ပြောင်း၊ မြေပဲ၊ နှမ်း၊ စားအုန်းဆီနှင့် မွေးမြူရေးထွက်ကုန်များလည်း ပါဝင်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် အခြားမြေဩဇာကောင်းသော ကုန်းတွင်းလွင်ပြင်များတွင် စပါးစိုက်ပျိုးနိုင်ပြီး အလယ်ပိုင်းခြောက်သွေ့ဇုန်မှာ ပိုမိုခြောက်သွေ့သည်။ ကမ်းရိုးတန်းအသိုင်းအဝိုင်းများသည် ပင်လယ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းကို ပိုမိုအားထားကြပြီး ကုန်းတွင်းဒေသများတွင် ရေချိုငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ငါးမွေးမြူရေးကို အသုံးပြုသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် လက်ဖက်ကြောင့်၊ အလယ်ပိုင်းဒေသသည် ပဲမျိုးစုံကြောင့်၊ တောင်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းသည် ပုစွန်ခြောက်ကြောင့် လူသိများသည်။ မုတ်သုံရာသီသည် ယေဘုယျအားဖြင့် မေလလယ်ခန့်မှ အောက်တိုဘာလအထိ ကြာမြင့်ပြီး စိုက်ပျိုးရေး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် အစားအစာရရှိမှုကို သက်ရောက်စေသည်။ အစားအစာအများစုကို အိမ်တွင်ချက်ပြုတ်ကြသည် သို့မဟုတ် ဈေး၊ လမ်းဘေးဆိုင်၊ လက်ဖက်ရည်ဆိုင်၊ စားသောက်ခန်း၊ စားသောက်ဆိုင်နှင့် ဟိုတယ်များမှ ဝယ်ယူကြသည်။ အသုံးများသောအစားအစာများတွင် ထမင်းဟင်း၊ ဟင်း၊ ငါး၊ ခေါက်ဆွဲနှင့် အသုပ်တို့ ပါဝင်သည်။ အချဉ်ဖောက်ခြင်း၊ ချဉ်ဖတ်ပြုလုပ်ခြင်း၊ အခြောက်လှန်းခြင်းနှင့် ဆားနယ်ခြင်းတို့သည် ပစ္စည်းများကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ထူးခြားသောအရသာဖန်တီးရန် အထောက်အကူပြုသည်။ မုန့်ဟင်းခါးသည် ဆန်ခေါက်ဆွဲကို ငါးဟင်းရည်နှင့် တွဲဖက်ထားပြီး အထူးသဖြင့် နံနက်စာအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာစားသုံးကြသည်။ လက်ဖက်သုပ်တွင် အချဉ်ဖောက်ထားသောလက်ဖက်ရွက်နှင့် ဂေါ်ဖီ၊ ခရမ်းချဉ်သီး၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ မြေပဲ၊ နှမ်း၊ ငရုတ်သီးနှင့် ငါးငံပြာရည်ကဲ့သို့ ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်။ ငါးထမင်းနယ်တွင် ရှမ်းဆန်၊ ငါး၊ ခရမ်းချဉ်သီးနှင့် ကြက်သွန်ဖြူဆီ ပါဝင်သည်။ ရခိုင်မုန့်တီနှင့် အာပူလျှာပူတို့တွင် ဆန်ခေါက်ဆွဲ၊ ငါးနှင့် ငါးပိတို့ကို ချဉ်စပ်ပုံစံဖြင့် အသုံးပြုသည်။ အခြားဒေသထူးခြားဟင်းလျာများတွင် မန္တလေးထိုးမုန့်၊ ပုသိမ်ဟလဝါနှင့် ကချင်၊ ရှမ်း၊ ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင်အသိုင်းအဝိုင်းတို့နှင့် ဆက်စပ်သော ဟင်းလျာများ ပါဝင်သည်။ ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုအနေဖြင့် ဧည့်သည်များကို အတူစားသုံးရန် လက်ဖက်သုပ်နှင့် ရေ-နွေး-ကြမ်း ပေးလေ့ရှိသည်။ လက်ဖက်ကို ဘာသာရေးအခမ်းအနား၊ ပွဲတော်နှင့် လူမှုရေးစုဝေးပွဲများတွင်လည်း တည်ခင်းနိုင်သည်။ ဒေသနှင့် လူမျိုးစုအလိုက် အစားအစာယဉ်ကျေးမှုများကို အသိအမှတ်ပြုထားသော်လည်း ဓလေ့များသည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း တစ်ပုံစံတည်းမဟုတ်ပါ။ ရခိုင်ဒေသ၏ ပထမသီးနှံအခမ်းအနားတစ်ခုတွင် ပထမဆုံးပြင်ဆင်ထားသော ရိတ်သိမ်းအစားအစာကို ဗုဒ္ဓ၊ သံဃာ၊ လူကြီး၊ ဆရာသမားနှင့် ဆွေမျိုးများထံ ဦးစွာကပ်လှူနိုင်သည်။ ယင်းသည် မှတ်တမ်းတင်ထားသော ဒေသဓလေ့တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်စု သို့မဟုတ် အခမ်းအနားတိုင်းအတွက် စည်းမျဉ်းမဟုတ်ပါ။ အစားအစာဝယ်ယူရာတွင် မြန်မာကျပ် (MMK) ကို အသုံးပြုသည်။ နေရာတိုင်းအတွက် သက်ဆိုင်သော တစ်နိုင်ငံလုံးသုံး ယုံကြည်စိတ်ချရသည့် စားသောက်ကုန်ဈေးနှုန်းစာရင်း မရှိပါ။ မြို့ပြ/ကျေးလက်အခြေအနေ၊ ရာသီ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးအလိုက် ကုန်ကျစရိတ် ပြောင်းလဲသည်။ 2026 ဇန်နဝါရီတွင် ဧမတာဆန်ဈေးသည် 2025 ဇန်နဝါရီ၏ မြင့်တက်နေသောအဆင့်ထက် 10% ခန့် နိမ့်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီး WFP က 2025 ဇန်နဝါရီတွင် ဆန်၊ ပဲ၊ ဆီနှင့် ဆားဈေးများသည် ယခင်နှစ်နှင့်နှိုင်းယှဉ်လျှင် 30% ခန့် မြင့်တက်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ငွေသားကို ကျယ်ပြန့်စွာအသုံးပြုနေသော်လည်း ပဋိပက္ခ၊ 2025 ငလျင်၊ နေရပ်စွန့်ခွာရမှု၊ ငွေဖောင်းပွမှု၊ ငွေကြေးရရှိရန်အခက်အခဲနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးပြတ်တောက်မှုတို့ကြောင့် ဒေသအများအပြားတွင် အစားအစာကို ကိုယ်တိုင်ရယူနိုင်မှု သို့မဟုတ် စီးပွားရေးအရ ဝယ်ယူနိုင်မှု ကန့်သတ်နေသည်။ 2026 ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုအရ လူဦးရေ၏ 15% ခန့်ဖြစ်သည့် လူ 8.5 သန်းခန့်သည် ပြင်းထန်သော အစားအစာမလုံလောက်မှု မြင့်မားသည့်အခြေအနေတွင် ရှိသည်။ ဤကိန်းဂဏန်းသည် အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲနိုင်ပြီး အမြဲတမ်းနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာနှုန်းအဖြစ် မယူဆသင့်ပါ။ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အစားအစာ၊ ငွေသားနှင့် အာဟာရအကူအညီများသည် ပစ်မှတ်ထားပေးအပ်ပြီး နေရာ၊ အရည်အချင်းပြည့်မီမှုနှင့် ဘေးကင်းစွာရယူနိုင်မှုအပေါ် မူတည်သည်။ အထောက်အထားများတွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအတွက် အကျုံးဝင်သော အစိုးရအစားအစာခံစားခွင့် သို့မဟုတ် တစ်ခုတည်းသော အမျိုးသားအကျိုးခံစားခွင့်လမ်းကြောင်းကို မသတ်မှတ်ထားပါ။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစားအစာလမ်းညွှန်ချက်တွင် အစားအစာအုပ်စု ခြောက်မျိုးကို အသုံးပြုထားပြီး ကိုယ်ဝန်ဆောင်နှင့် နို့တိုက်မိခင်များအတွက် လမ်းညွှန်ချက်တွင် အိမ်သုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အစားအစာအစားထိုးပမာဏများနှင့်အတူ အုပ်စု ခုနစ်မျိုးကို အသုံးပြုထားသည်။ UNICEF အချက်အလက်အရ မွေးပြီးစောစော မိခင်နို့တိုက်ခြင်း 67%၊ မွေးစမှ ငါးလအထိ မိခင်နို့တစ်မျိုးတည်းတိုက်ခြင်း 51%၊ မော်ဒယ်ခန့်မှန်း ပုညှက်နှုန်း 24%၊ ဗီတာမင် A နှစ်ကြိမ်ပေးခြင်း 93% နှင့် အိမ်ထောင်စု 85% တွင် တစ်သန်းလျှင် အစိတ်အပိုင်း 0 ထက်မြင့်သော အိုင်အိုဒင်းဆား အသုံးပြုခြင်းကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ အဟောင်းတွေ့ရှိချက်များအရ ကလေး 21% သည် အစားအစာအုပ်စု လေးမျိုးအနည်းဆုံးမှ အစားအစာရရှိခဲ့ပြီး 43% ကို လုံလောက်သည့်အကြိမ်ရေဖြင့် မကျွေးခဲ့ပါ။ ဤကိန်းဂဏန်းများသည် မတူညီသောရက်စွဲနှင့် နည်းလမ်းများမှ ရရှိထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖြည့်စွက်အစားအစာလမ်းညွှန်ချက်သည် အသက်ခြောက်လမှ စတင်ပြီး လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှုသည် အိမ်ထောင်စုအစားအစာရရှိမှု၊ ဈေးနှုန်းနှင့် ဒေသအခြေအနေများအလိုက် ကွဲပြားသည်။ အမျိုးသားအစားအစာဥပဒေသည် အစားအစာအရည်အသွေး၊ ဘေးကင်းမှုနှင့် သန့်ရှင်းရေးကို လွှမ်းခြုံသည်။ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ တင်သွင်းခြင်း၊ တင်ပို့ခြင်း၊ သိုလှောင်ခြင်း၊ သယ်ယူခြင်း၊ ဖြန့်ဖြူးခြင်းနှင့် ရောင်းချခြင်းတို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။ ထုတ်လုပ်သူနှင့် တင်သွင်းသူများတွင် အရည်အသွေး၊ တံဆိပ်၊ ကြော်ငြာနှင့် အာဏာပိုင်များတောင်းခံသော အချက်အလက်များနှင့်ပတ်သက်သည့် တာဝန်များ ရှိနိုင်သည်။ အစားအသောက်စစ်ဆေးရေးမှူးများက စစ်ဆေးပြီး မြို့နယ်အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကြီးကြပ်ရေးကော်မတီများက တွေ့ရှိချက်များကို ဆက်လက်ကိုင်တွယ်နိုင်သည်။ အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဦးစီးဌာနတွင် အစားအစာထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ဓာတ်ခွဲခန်းလုပ်ငန်းများ ပါဝင်ပြီး ရန်ကုန်၊ မန္တလေးအပါအဝင် ရုံးခွဲများနှင့် အခြားဒေသ၊ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးဒေသများတွင် ထပ်ဆောင်းလွှမ်းခြုံမှု ရှိသည်။ မြန်မာ့အစားအသောက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ကဏ္ဍများအကြား အစားအစာကြီးကြပ်မှုကို ညှိနှိုင်းသည်။ 2025 အစားအစာသန့်ရှင်းရေးနှင့် စစ်ဆေးလက်မှတ်ဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်သည် Codex နှင့် ASEAN ချဉ်းကပ်မှုများကို လိုက်နာပြီး 2026 အန္တရာယ်အခြေပြု စစ်ဆေးရေးနှင့် လက်မှတ်ထုတ်ပေးရေးလုပ်ထုံးလုပ်နည်းသည် အီလက်ထရွန်နစ်တင်သွင်းမှုမှတစ်ဆင့် ဒေသခံထုတ်လုပ်သူများကို ပံ့ပိုးသည်။ ကြီးကြပ်မှုတွင် တရားမဝင်တင်သွင်းမှု၊ တက္ကသိုလ်စားသောက်ခန်း၊ လမ်းဘေးစားသောက်ဆိုင်၊ အနားယူစခန်း၊ ဟိုတယ်နှင့် မိုတယ်စားသောက်ဆိုင်၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် သို့မဟုတ် ပိုးမွှားအသားဈေးများ ပါဝင်သည်။ ရေအရည်အသွေး၊ သန့်ရှင်းရေးနှင့် အအေးကွင်းဆက်အခြေအနေများသည် ဒေသအလိုက် များစွာကွဲပြားပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးသုံး စစ်ဆေးရေး သို့မဟုတ် အတည်ပြုချိန်တစ်ခု မရှိပါ။ အစားအစာရေရှည်တည်တံ့ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ရာသီဥတုနှင့်လိုက်လျောညီထွေသည့် စိုက်ပျိုးရေး၊ အာဟာရကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည့် စိုက်ပျိုးရေး၊ ပိုးမွှားပေါင်းစည်းစီမံမှု၊ မြေယာ၊ သစ်တောနှင့် ရေအရင်းအမြစ်များကို ရေရှည်တည်တံ့စွာ စီမံခြင်း၊ ရိတ်သိမ်းပြီးနောက်ဆုံးရှုံးမှုလျှော့ချခြင်းနှင့် ပိုမိုခံနိုင်ရည်ရှိသော မွေးမြူရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ငါးမွေးမြူရေးတို့ ပါဝင်သည်။ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းသည် အလွန်အကျွံဖမ်းဆီးမှု၊ တရားမဝင်ငါးဖမ်းမှု၊ နေထိုင်ရာပျက်စီးမှုနှင့် ရာသီဥတုအန္တရာယ်များနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ကျေးရွာငါးလုပ်ငန်းအသင်းများ၊ ဒေသခံပူးတွဲစီမံမှု၊ ဒီရေတောပြန်လည်ထူထောင်ရေးနှင့် ငါးကန်များသည် အချို့နေရာများတွင် လက်တွေ့တုံ့ပြန်မှုများဖြစ်သည်။ 2024 ဂေဟစနစ်နှင့်လိုက်လျောညီထွေသော မီးဖိုအစီအစဉ်တစ်ခုသည် အသေးစားငါးလုပ်ငန်းအဖွဲ့ 25 ဖွဲ့နှင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုမီးဖိုက ထမင်းအိုးတစ်အိုးချက်ရန် အသုံးပြုသော ထင်းကို 10 မှ 12 ချောင်းခန့်မှ 3 ချောင်းခန့်သို့ လျှော့ချပြီး MMK 13,500 ခန့် ကျသင့်သည်။ ယင်းက ဒီရေတောထင်းလိုအပ်ချက်ကို လျှော့ချနိုင်သည်။ ထိုကဲ့သို့သောစီမံကိန်းများ ရရှိနိုင်မှုသည် နေရာ၊ ငွေကြေး၊ ဘေးကင်းမှုနှင့် စီမံကိန်းလွှမ်းခြုံမှုအပေါ် မူတည်သည်။