ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ

ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਖਭਾਲ ਮਾਪੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਅਧਾਰਿਤ ਦੇਖਭਾਲ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਸੰਸਥਾਗਤ ਦੇਖਭਾਲ ਘੱਟ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੰਸਥਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੇਸ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਨੋਸਮਾਜਕ ਸਹਾਇਤਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਮਿਲਾਉਣ, ਪਾਲਕ ਦੇਖਭਾਲ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਖਭਾਲ, ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਸਥਾਨਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਮੂਹ, ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਕਸਰ ਘਾਟ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਆਹ, ਤਲਾਕ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ, ਗੋਦ ਲੈਣਾ, ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਕੌਮੀ ਪਰਿਵਾਰਕ-ਕਾਨੂੰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਨਿਯਮ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਰਿਵਾਇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਧੰਮਥਤ ਅਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਾਨੂੰਨ ਸਭ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧੰਮਥਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਕੇਸ ਲਈ ਯੋਗ ਸਥਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਸਲਾਹ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਗੂ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਪਹੁੰਚ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਹਾਇਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾਬੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਨਹੀਂ। ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਨਕਦ ਸਹਾਇਤਾ ਕਵਰ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਗਰਭਵਤੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਜਾਂ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਬੱਚਾ ਅਪਾਹਜਤਾ ਲਾਭ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ ਤੋਂ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਮਾਜਕ ਪੈਨਸ਼ਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ’ਤੇ 85 ਸਾਲ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਿੱਚ ਨਕਦ, ਭੋਜਨ, ਪੋਸ਼ਣ, ਸਿਹਤ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜਤਾ ਸਹਾਇਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਵਰੇਜ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਇਲਾਕੇ, ਫੰਡ, ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਕਸਰ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤ-ਮੁਖੀ ਘਰਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਚ, ਸਾਥੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਸਹਾਇਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਰੈਫ਼ਰਲ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਖੰਡਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਜਾਂ ਘਰੇਲੂ ਦੇਖਭਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। 2019 ਦੀ ਅੰਤਰ-ਜਨਗਣਨਾ ਸਰਵੇਖਣ ਨੇ ਲਗਭਗ 5.2 million ਬਜ਼ੁਰਗ ਲੋਕ ਦਰਜ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 10.1% ਸਨ; 2014 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਪਾਹਜਤਾ ਸੀ। ਟਕਰਾਅ, ਬੇਘਰਪਨ, ਹੜ੍ਹ, ਭੂਚਾਲ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਟੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਔਰਤਾਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੋਖ਼ਮ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਦਦ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਲੱਭਣਾ ਤੇ ਮੁੜ-ਮਿਲਾਉਣਾ, ਕੇਸ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਮਨੋਸਮਾਜਕ ਸਹਾਇਤਾ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਨਕਦ ਮਦਦ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਰੈਫ਼ਰਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2026 ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਯੋਜਨਾ 330 ਵਿੱਚੋਂ 227 ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 16.2 million ਲੋੜਵੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5 million ਬੱਚੇ ਹਨ। UNICEF ਦੀ 2026 ਯੋਜਨਾ ਲਗਭਗ 3.6 million ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚੇ ਹਨ; ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਹਨ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕੌਮੀ ਸਰਵੇਖਣ ਨਹੀਂ। ਕੌਮੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਆਧਾਰ ਅੰਕੜੇ ਸੀਮਿਤ ਹਨ। 2014 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਘਰੇਲੂ ਆਕਾਰ ਲਗਭਗ 4.4 ਲੋਕ ਦਰਜ ਸੀ। 2015–16 ਦੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਔਰਤ ਕੁੱਲ ਜਨਮ ਦਰ 2.3 ਬੱਚੇ ਸੀ; ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1.9 ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ 2.4। ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੱਧਕ ਉਮਰ 22.1 ਸਾਲ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ 24.5 ਸਾਲ ਸੀ; ਚਿਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਰ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ, 4.6 ਸੀ। ਇਹ ਅੰਕ ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਰਾਜ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ, ਗਰਭ-ਪੂਰਵ ਦੇਖਭਾਲ, ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਰੈਫ਼ਰਲ ਜਨਤਕ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਪਰ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਾਜ਼ ਭੂਗੋਲ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਅਣਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।