म्यानमारमा परिवार

म्यानमारमा दैनिक हेरचाहको ठूलो भाग आमाबुबा, आफन्त र छिमेकीले गर्छन्। बालबालिकाका लागि सामान्यतया परिवारमा आधारित हेरचाहलाई प्राथमिकता दिइन्छ; संस्थागत हेरचाह तुलनात्मक रूपमा सीमित रूपमा प्रयोग हुन्छ। Department of Social Welfare सेवा र साझेदार संस्थाले बाल संरक्षणका केस व्यवस्थापन, कानुनी सहायता, मानसिक स्वास्थ्य तथा मनोसामाजिक सहयोग, परिवार खोजी र पुनर्मिलन, पालनपोषण, नातेदारबाट हेरचाह, बालमैत्री स्थल र महिला तथा बालिकाका सुरक्षित स्थल दिन सक्छन्। सार्वजनिक सेवा नपुग्ने ठाउँमा स्थानीय गैरसरकारी संस्था, सामुदायिक समूह, धार्मिक संस्था र मानवीय संस्थाले प्रायः कमी पूरा गर्छन्। विवाह, सम्बन्धविच्छेद, बाल संरक्षण, धर्मपुत्र/धर्मपुत्री ग्रहण, उत्तराधिकार र पैतृक सम्पत्तिमा हकका लागि एउटै समान राष्ट्रिय पारिवारिक-कानुनी मार्ग छैन। परिस्थितिअनुसार धार्मिक नियम, Myanmar Customary Law, Dhammathat र लागू गरिएको कानुन सबै सान्दर्भिक हुन सक्छन्। सर्वोच्च अदालतले परिवार कानुनका विभिन्न क्षेत्रमा Dhammathat उल्लेख गरेको छ; तर खास मुद्दाका लागि योग्य स्थानीय कानुनी सेवाबाट सल्लाह लिनुपर्छ, किनकि लागू नियम र अदालतको पहुँच फरक हुन सक्छ। पारिवारिक सहयोग लक्षित हुन्छ, सार्वभौमिक होइन। Department of Social Welfare को Maternal and Child Cash Transfer ले समेटिएका कार्यक्रमहरूमा योग्य गर्भवती वा स्तनपान गराइरहेका महिला तथा दुई वर्षमुनिका बालबालिकाका आमा वा हेरचाहकर्तालाई सहयोग गर्छ। कार्यक्रमका नियमअनुसार Child Disability Benefit योजनाले दुईदेखि अठार वर्षका बालबालिकालाई सहयोग गर्न सक्छ; Social Pension ले ऐतिहासिक रूपमा 85 वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेरका मानिसलाई सहयोग गरेको छ। मानवीय सहायतामा नगद, खाना, पोषण, स्वास्थ्य, संरक्षण, सुरक्षित पानी र अपाङ्गता सहयोग पर्न सक्छ; तर कवरेज प्रभावित क्षेत्र, रकम, साझेदार र योग्यता मापदण्डमा निर्भर हुन्छ। हेरचाहको जिम्मेवारी प्रायः महिलामाथि र महिला-प्रमुख घरपरिवारमा धेरै पर्छ। अपाङ्गता भएका बालबालिकालाई स्क्रिनिङ, साथीको सहयोग, सहायक प्रविधि र रेफरल चाहिन सक्छ। वृद्धवृद्धाको हेरचाह खण्डित छ र सामान्यतया आफन्त, छिमेकी तथा कहिलेकाहीँ सामुदायिक वा घरमै दिइने हेरचाह सेवामा निर्भर हुन्छ। 2019 को Inter-censal Survey मा करिब 5.2 million वृद्धवृद्धा अर्थात् घरपरिवारको जनसङ्ख्याको 10.1% अभिलेख भए; 2014 को Census मा करिब एक चौथाइ वृद्धवृद्धामा अपाङ्गता भएको पाइयो। द्वन्द्व, विस्थापन, बाढी, भूकम्प, गरिबी र सेवा अवरोधले परिवार छुट्याउन र बालबालिका, महिला, वृद्धवृद्धा तथा अपाङ्गता भएका व्यक्तिका जोखिम बढाउन सक्छन्। सान्दर्भिक प्रतिक्रियामा खोजी तथा पुनर्मिलन, केस व्यवस्थापन, मनोसामाजिक सहयोग, कानुनी सहायता, नगद सहयोग र स्वास्थ्य वा संरक्षणका रेफरल पर्छन्। 2026 को मानवीय योजनाले 330 मध्ये 227 टाउनशिप समेट्छ र 16.2 million मानिसलाई आवश्यकतामा रहेको पहिचान गर्छ, जसमा करिब 5 million बालबालिका छन्। 2026 को UNICEF योजनामा करिब 3.6 million आन्तरिक रूपमा विस्थापित मानिस उल्लेख छन् र एकतिहाइभन्दा बढी बालबालिका छन्; यी मानवीय योजना तथ्याङ्क हुन्, देशव्यापी परिवार सर्वेक्षण होइनन्। राष्ट्रिय जनसांख्यिकीय आधार तथ्य सीमित छन्। 2014 को Census ले औसत घरपरिवार आकार करिब 4.4 जना अभिलेख गरेको थियो। 2015–16 को Myanmar Demographic and Health Survey ले प्रति महिलाको कुल प्रजनन दर 2.3 बालबालिका देखायो; सहरमा करिब 1.9 र ग्रामीण क्षेत्रमा 2.4 थियो। पहिलो विवाहको मध्यक उमेर महिलामा 22.1 वर्ष र पुरुषमा 24.5 वर्ष थियो; Chin State मा प्रजनन दर निकै बढी 4.6 थियो। यी तथ्याङ्क पुराना अवधिका हुन् र सबै राज्य वा क्षेत्रका हालका मापनका रूपमा लिनु हुँदैन। परिवार नियोजन, गर्भावस्थाअघिका जाँच, सुत्केरीपछिको हेरचाह र आकस्मिक प्रसूति रेफरल सार्वजनिक, मानवीय र साझेदार नेटवर्कमार्फत उपलब्ध छन्; तर द्वन्द्व र दुर्गम भूगोलले पहुँच अविश्वसनीय बनाउन सक्छ।