म्यानमारमा कला

बर्मी शब्द အနုပညာ को अर्थ कला हो। स्थानीय अभ्यासमा ပန်းချီ (चित्रकला), ပန်းပု (मूर्तिकला), ဂီတ (संगीत), သဘင် (नाट्यकला), ရုပ်ရှင် (चलचित्र), ဓာတ်ပုံ (फोटोग्राफी) र အနုပညာကွန်ပျူတာ (कम्प्युटर कला) पर्छन्। परम्परागत र समकालीन काममा लाहका सामान, गहना, माटाका भाँडा, उपयोगी कला, कपडाको काम, कठपुतली, जातीय सांस्कृतिक रूप र समुदायमा आधारित प्रस्तुति पनि समावेश हुन सक्छन्। आत थिङ्यानलाई सन् २०२४ मा मानवताको अमूर्त सांस्कृतिक सम्पदाको युनेस्को प्रतिनिधि सूचीमा थपिएको थियो। धार्मिक मामिला तथा संस्कृति मन्त्रालयले, विशेषगरी यसको ललितकला विभागमार्फत, तालिम, सिर्जना, थिएटर र राष्ट्रिय प्रस्तुति संरचनालाई सहयोग गर्छ। याङ्गुन र मण्डलेमा राष्ट्रिय थिएटरहरू सञ्चालनमा छन्। याङ्गुन र मण्डलेका राष्ट्रिय कला तथा संस्कृति विश्वविद्यालयहरूले डिग्री र डिप्लोमा कार्यक्रम दिन्छन्, र दुवै शहरमा कला उच्च माध्यमिक विद्यालयहरू छन्। याङ्गुनमा संगीत, नाट्यकला, चित्रकला, मूर्तिकला र चलचित्रका चारवर्षे स्नातक कार्यक्रम छन्; मण्डलेमा चारवर्षे स्नातक कार्यक्रम छ। स्नातकोत्तर कार्यक्रम सामान्यतया दुई वर्षका हुन्छन्। अन्य विकल्पमा एकवर्षे कला डिप्लोमा, याङ्गुनमा नौमहिने अंशकालीन कला डिप्लोमा र दसमहिने कम्प्युटर कला डिप्लोमा पर्छन्। भर्ना सम्बन्धित सूचना र छनोट प्रक्रियाअनुसार हुन्छ; आवेदन पूरा हुँदैमा अध्ययन स्थान सुनिश्चित हुँदैन। हालका शुल्क, मिति, छात्रवृत्ति र पाठ्यक्रमका सर्त संस्थासँग पुष्टि गर्नुपर्छ। सन् २०२० को ऐतिहासिक ग्रीष्मकालीन पाठ्यक्रममा छ वर्ष वा सोभन्दा माथिका बालबालिकाका लागि चार हप्ताको शुल्क K15,000 थियो, तर यसलाई हालको मूल्य मान्नु हुँदैन। दृश्यकलाको गतिविधि याङ्गुन र मण्डलेमा ग्यालरी, स्टुडियो, खुला आवेदन, निजी सङ्कलक र अनौपचारिक सञ्जालमार्फत केन्द्रित छ। बजारको आकार, मूल्य र कारोबारबारे विश्वसनीय राष्ट्रव्यापी तथ्याङ्क उपलब्ध छैन। म्यानमारमा सबै कला विधि समेट्ने एउटै एकीकृत दर्ता वा बजार छैन। साहित्यलाई पुस्तकालय, मुद्रण तथा प्रकाशन संरचना, म्यानमार लेखक संघ, प्रकाशक र साहित्यिक पुरस्कारले सहयोग गर्छन्, तर प्रकाशनका अवस्था कृति र स्थानअनुसार फरक हुन सक्छन्। याङ्गुनको राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, नेप्यिडोको राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, क्षेत्रीय सङ्ग्रहालय र राष्ट्रिय पुस्तकालयले पहुँच तथा संरक्षणमा सहयोग गर्छन्। सन् २०२१ को आधिकारिक विवरणमा याङ्गुन राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयमा 4,041 वस्तु रहेको र स्थानीय आगन्तुकका लागि K500 तथा विदेशी आगन्तुकका लागि K5,000 प्रवेश शुल्क रहेको उल्लेख थियो; विद्यार्थी, भिक्षु र भिक्षुणीलाई निःशुल्क प्रवेश दिइन्थ्यो। हालको खुल्ने समय र शुल्क पुष्टि गर्नुपर्छ। चलचित्रमा थप नियम लागू हुन्छन्। चलचित्र ऐन 1996 अनुसार निर्माण, छायाङ्कन, विकास, ध्वनि, सम्पादन, वितरण तथा आयात वा निर्यातका लागि व्यवसायिक इजाजतपत्र आवश्यक हुन्छ। सार्वजनिक प्रदर्शनका लागि चलचित्र सेन्सर प्रमाणपत्र चाहिन्छ, र सिनेमाघरका लागि सिनेमा हल इजाजतपत्र आवश्यक हुन्छ। छायाङ्कनअघि पटकथाको समीक्षा गरिन्छ। सूचना मन्त्रालय वा म्यानमार चलचित्र संगठनको सन् २०२४ को घोषणामा चलचित्रका लागि 60 दिन र शृङ्खलाका लागि 30 दिनको समीक्षा अवधि उल्लेख थियो, तर हाल यसको कार्यान्वयन स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएको छैन। सूचना मन्त्रालयमा 30 दिनभित्र पुनरावेदन गर्न सकिने भनिएको छ। अनलाइन वितरण पनि इजाजतपत्र र नियमनअन्तर्गत पर्छ। प्रतिलिपि अधिकार ऐन 2019 ले मौलिक पुस्तक, कविता, उपन्यास, नाटक, संगीत, श्रव्यदृश्य तथा चलचित्र कृति, वास्तुकला, चित्रकला, मूर्तिकला, हस्तकला, कपडा, फोटोग्राफी र उपयोगी कलालाई समेट्छ। मौलिक कृति सिर्जना भएपछि संरक्षण सुरु हुन्छ; संरक्षणका लागि दर्ता आवश्यक छैन। बौद्धिक सम्पत्ति विभागमा दर्ता गर्दा CRFile मार्फत प्रमाण उपलब्ध हुन सक्छ। आर्थिक अधिकार सामान्यतया सर्जकको जीवनभर र त्यसपछि 50 वर्षसम्म रहन्छन्; चलचित्र तथा श्रव्यदृश्य कृतिमा सामान्यतया 50 वर्ष र उपयोगी कलामा 25 वर्ष संरक्षण हुन्छ। नैतिक अधिकार सर्जकको जीवनकालभर रहन्छ र मृत्युपछि पनि जारी रहन्छ। आर्थिक अधिकार सम्झौतामार्फत हस्तान्तरण गर्न सकिन्छ। वास्तुकला र डिजाइनको विषय सिर्जनात्मक कृति वा बौद्धिक सम्पत्तिसँग सम्बन्धित हुँदा यस कला क्षेत्रभित्र पर्छ। भवन स्वीकृति, पेशागत इजाजतपत्र र निर्माणसम्बन्धी कानुन अलग विषय हुन्। फोटोग्राफी र डिजिटल कलामा औपचारिक तालिम, स्व-सञ्चालित स्टुडियो, अनलाइन वा प्रवासी सञ्जाल र अन्तर्राष्ट्रिय खुला आवेदनको उपयोग हुन सक्छ। इन्टरनेट प्रतिबन्ध, निगरानी, VPN पहुँचमा परिवर्तन र प्लेटफर्मका जोखिमले डिजिटल वितरणलाई असर गर्न सक्छन्। सशस्त्र द्वन्द्व, भूकम्प, चक्रवात र सम्पदा स्थलमा भएको क्षतिले पनि सांस्कृतिक काममा अवरोध पुर्‍याउँछन्। राजनीतिक वा सामाजिक रूपमा संवेदनशील सामग्रीले प्रदर्शनी, प्रकाशन, चलचित्र र अनलाइन प्रकाशनमा थप जोखिम निम्त्याउन सक्छ। अन्तर्राष्ट्रिय अनुदान प्रायः परियोजना-आधारित हुन्छन्; उदाहरणका लागि, ब्रिटिश काउन्सिलको सन् २०२५ को CTC कार्यक्रमले बेलायती साझेदारसँग काम गर्ने योग्य म्यानमार बासिन्दालाई £10,000 सम्म दिने प्रस्ताव गरेको थियो, तर त्यो कार्यक्रम अझै खुला छ भनेर मान्नु हुँदैन। ललितकला विभाग, विश्वविद्यालय, कला उच्च माध्यमिक विद्यालय, ग्यालरी, स्टुडियो, संघ, समुदाय, बौद्धिक सम्पत्ति विभाग र अन्तर्राष्ट्रिय वा प्रवासी सञ्जालले उपयोगी विकल्प दिन्छन्, तर स्वतन्त्र समकालीन सिर्जना, बजार पहुँच वा डिजिटल कलाको सहयोग समेट्ने एउटै राष्ट्रिय संरचना छैन।