Монголын 2023 оны Боловсролын ерөнхий хууль насан туршийн суралцахуйг албан боловсрол, албан бус боловсрол, амьдралын орчинд суралцах замаар мэргэжлийн ур чадвар, мэдлэг, боловсролоо тасралтгүй хөгжүүлэх гэж тодорхойлдог. Суралцах үйл явц танхим, ажлын байр, зайнаас, цахимаар, дадлага эсвэл бие даан явагдаж болно. Амьдралын орчинд эзэмшсэн зарим мэдлэгийг үнэлж, хүлээн зөвшөөрч, гэрчилгээжүүлж болох ч энэ нь албан ёсны мэргэшилтэй автоматаар тэнцэхгүй. Анхны бүрэн мэргэжлийн боловсрол, дээд боловсрол, ерөнхий хэлний сургалт нь ойролцоо боловч тусдаа сэдэв; ажилтай холбоотой ур чадвар дээшлүүлэх, шилжилт, ур чадварыг хүлээн зөвшөөрөх асуудал энэ хүрээнд орно. Насан туршийн боловсролын төвүүд боловсролын байгууллагын харьяанд ажиллаж, мэдээлэл, зөвлөгөө, хэрэгцээний үнэлгээ, ажил мэргэжлийн чиг баримжаа, холбон зуучлах үйлчилгээ үзүүлнэ. Тэд бичиг үсгийн сургалт, нөхөн боловсрол, амьдрах ухааны хөтөлбөр, бусад албан болон албан бус сургалт зохион байгуулж болно. Төвөөр дамжих бичиг үсэг болон нөхөн ерөнхий боловсрол хуульд зааснаар үнэ төлбөргүй боловч бүх тасралтгүй боловсролын курс үнэ төлбөргүй гэсэн нийтлэг баталгаа байхгүй. Амьдрах ухааны 2026 оны загвар хөтөлбөр найман багц агуулга, 21 модулиар хэрэгжиж, аймаг, дүүргийн төвөөр дамжина. Хөдөлмөр эрхлэлтийн сургалтад Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яам, орон нутгийн Хөдөлмөр, халамжийн үйлчилгээний газар, хөдөлмөр эрхлэлтийн төв, Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сан, гэрээт сургалтын байгууллага оролцоно. Ердийн зам нь ур чадвар, ажил мэргэжлийн чиг баримжааны үнэлгээнээс эхэлж, зах зээлд чиглэсэн богино сургалтаар үргэлжлэн, ажил эсвэл орлогын дэмжлэгт хүрч болно. Хөтөлбөр ажилгүй хүн, ажил хайгч, албан бус ажилтан, малчин, бичил бизнес эрхлэгч, мэргэшил хүссэн ажилтан, залуучууд, эмэгтэйчүүд, ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнийг чиглэж болно. Бизнесийн ур чадварын сургалт орой, хагас цагаар эсвэл зайнаас явагдаж болно. Баримтжуулсан санхүүжилтийн журмаар сангийн дэмжлэг өдрийн хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнд суурилсан дээд хязгаартай, сангийн нийт зарлага сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээнээс хэтрэхгүй; илүү гарсан зардлыг оролцогч төлж болно. Монголын мэргэжлийн боловсролын тогтолцооны богино сургалт тодорхой чадамж эзэмшүүлэх эсвэл хувийн, хөдөлмөрийн зах зээлийн хэрэгцээнд нийцүүлэхэд чиглэнэ. Сургалт нийлүүлэгч чадамжийн нэгж, мэргэжлийн стандарт, модулийг ашиглаж, хувь хүний хэрэгцээнд тохируулж болно. Хугацаа, хамрагдах шалгуур, үнэлгээ хөтөлбөрөөс хамаарна. Техник, мэргэжлийн боловсрол, сургалтын төв, эрх бүхий бусад нийлүүлэгч, ажил олгогч, байгууллага ур чадвар дээшлүүлэх сургалт явуулж болно. Сургалт нийлүүлэгч холбогдох зөвшөөрөл эсвэл мэдэгдлийн дүрэмд захирагдах бөгөөд гэрчилгээний үнэ цэнэ нь нийлүүлэгчийн эрх, батлагдсан хөтөлбөр, үнэлгээнээс хамаарна. Албан боловсролын баримт бичиг нь боловсрол, мэргэжил эсвэл чадамжийн түвшнийг нотолж болно. Өмнөх суралцсан байдлыг хүлээн зөвшөөрөх (RPL) үнэлгээ нь ажил эсвэл бусад туршлагаар олж авсан мэдлэг, ур чадвар, чадамжийг үнэлнэ. Боловсролын үнэлгээ, арга зүйн үндэсний байгууллага үнэлэх, хүлээн зөвшөөрөх, баталгаажуулах чиг үүрэгтэй. Бодит RPL хүртээмж нийлүүлэгч, хөтөлбөрөөс хамаарах бөгөөд албан ёсны зэрэгтэй автоматаар тэнцэхгүй. 2025 онд хөдөлмөр эрхлэлтийн санхүүжилттэй хөтөлбөрүүд ур чадварын 725, мэргэшлийн 300 сургалтад оролцогч, RPL-ийн 200 үнэлгээ бүртгэсэн. Сургалтад оролцогч аюулгүй, хүртээмжтэй орчин, тохирох тоног төхөөрөмж, багаж, материал, хувийн хамгаалах хэрэгсэл авах ёстой. Ажлын байран дахь дадлагын сургалтад Хөдөлмөрийн тухай хуулийн дагуу цалин олгож болно; хосолсон эсвэл ажлын байрны сургалт илүү цаг үүсгэх ёсгүй. Хуульд заасан нөхцөл тэтгэлэг олгох боломжтой. Сургалт эхлэхээс өмнө нийлүүлэгч дотоод дүрэм, хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл мэндийн үзлэг, тоног төхөөрөмжийн үүргийг тайлбарлах ёстой. Сургалтын үндсэн хэл ерөнхийдөө монгол хэл байна. Орон нутгийн зохицуулалтаар цөөнхийн эх хэлний сургалт, сонсголын бэрхшээлтэй суралцагчид дохионы хэлний дэмжлэг, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүнд боловсрол, эрүүл мэнд, нийгмийн хамгааллын байгууллагаас уялдуулсан дэмжлэг үзүүлж болно. Хөдөө, нүүдлийн орчинд зай, тээвэр, холболт, цаасан бүртгэл, орон нутгийн хэрэгжүүлэх чадавхаас шалтгаалан хүртээмж хязгаарлагдаж болно. Улсын хүрээний тогтолцоо байгаа ч бүс нутгийн хэрэгжилт жигд бус: Хөвсгөлийн төв 2025 онд Мөрөн сумаас аймгийн хэмжээнд үйл ажиллагаагаа өргөжүүлсэн бол Дундговийн тайланд 2023–2024 онд сумдад үйлчилдэг долоон нэгжээр 313 амьдрах ухааны сургалт, 10,278 оролцоо бүртгэжээ. Эдгээр нь тухайн нутгийн мэдээлэл бөгөөд улсын дундаж биш. Монголын өнөөгийн бодлогын нөхцөлд ур чадвар дээшлүүлэх хөдөлмөрийн зах зээлийн үндэслэл хүчтэй. 2026 оны хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих бодлогод 1.46 саяас олон ажиллах хүч, 5.6%-ийн ажилгүйдэл, мэдээлсэн ур чадварын зөрүү 53% гэж дурдсан. Тиймээс хөтөлбөрийн бодит үнэ цэнэ мэргэжлийн эрэлт, нийлүүлэгчийн чанар, үнэлгээний арга, орон нутгийн хүртээмж, олгох нотолгооны төрлөөс хамаарна.
Монгол дахь ур чадвар дээшлүүлэх сургалт
Монголд ур чадвар дээшлүүлэх нь анхны боловсрол эсвэл ажилтай зэрэгцүүлэн, эсвэл түүний дараа ур чадварыг шинэчлэх, гүнзгийрүүлэх, өргөжүүлэх зохион байгуулалттай болон бие даасан сургалтыг хамарна. Орон нутгийн насан туршийн боловсролын төвүүд (LLL-Center) мэдээлэл, зөвлөгөө, албан болон албан бус сургалтад хамрагдах боломж олгодог. Хөдөлмөр эрхлэлтийн санхүүжилттэй ур чадварын хөтөлбөр, богино хугацааны мэргэжлийн сургалт, ажлын байрны сургалт, цахим курс нь нэмэлт зам болдог. Хүртээмж, сургалтын хэлбэр, зардал хөтөлбөр болон аймаг, нийслэл, дүүрэг, сумаас хамаарч ялгаатай.
Tip
Ямар үр дүн хэрэгтэйгээс хамаарч сургалтын сонголтоо хий: ажил эсвэл орлогоо өөрчлөх, ажлын ур чадвараа шинэчлэх, чадамжаа нотлох, эсвэл суурь болон амьдрах ухаан эзэмших. Хөдөлмөр эрхлэлтийн зорилгод хөдөлмөрийн зах зээлтэй холбоотой хөтөлбөр илүү тохирно; зөвлөгөө, суурь боловсрол, орон нутгийн сургалтын мэдээлэл авахад Насан туршийн боловсролын төвөөс эхэл. Элсэхээс өмнө нийлүүлэгч, үнэлгээ, нийт зардал, хамрагдах нөхцөл, гэрчилгээний үнэ цэнийг шалга.