Монгол Улсын банкууд

Монгол Улсад ажиллаж буй 12 арилжааны банк нь Хаан банк, Худалдаа хөгжлийн банк, Голомт банк, ХасБанк, Төрийн банк, Капитрон банк, Монголын үндэсний хөрөнгө оруулалтын банк, Чингис хаан банк, Ариг банк, ТрансБанк, Богд банк, М банк юм. Монголбанк мөнгөний бодлого тогтоож, банкны тусгай зөвшөөрөл олгон, санхүүгийн зохистой байдлыг хянаж, төлбөрийн системд хяналт тавина. Шаардлагад өөрийн хөрөнгө, хөрвөх чадвар, засаглал, мөнгө угаах болон терроризмыг санхүүжүүлэхтэй тэмцэх, зохицуулалтын тайлан багтана. Монголбанк зайнаас болон газар дээр нь шалгалт хийж, залруулах арга хэмжээ шаардах эсвэл шийтгэл ногдуулж болно. Зохистой харьцааны хязгаарын жишээнд хөрвөх чадварын доод хэмжээ 25 хувь, валют тус бүрийн эрсдэл 15 хувиас, нийт валютын эрсдэл 30 хувиас хэтрэхгүй байх, хамгийн том арван хадгаламж эзэмшигчид ногдох эрсдэл нийт активын 25 хувиас хэтрэхгүй байх багтана. Санхүүгийн зохицуулах хороо арилжааны банк бус даатгал, үнэт цаасны компани, банк бус санхүүгийн байгууллага, хадгаламж зээлийн хоршоог хянана. Банк салбар, АТМ, интернэт банк, мобайл банк, дуудлагын төвөөр үйлчилнэ. Хүртээмж Улаанбаатарт болон банк эсвэл Монголбанкны нэгжтэй бүсэд хамгийн сайн. Байршил, валют, карт, цахим боломж, үйлчилгээний түвшин, шимтгэлийн ижил нөхцөлийг бүх банк санал болгодоггүй. Харьцуулахдаа ашиглах салбар, АТМ, дэмжих валют, дансны нөхцөл, шилжүүлгийн шимтгэл, картын хязгаар, гадаадад ашиглах шимтгэл, цахим хандалтыг хамруул. Харилцах данс буюу монголоор харилцах данс нь төлбөр, карт ашиглалтыг ихэвчлэн дэмжинэ. Хадгаламжийн данс буюу монголоор хадгаламжийн данс нь бүтээгдэхүүний нөхцөлөөр мөнгө байршуулах зориулалттай. Банкууд зээлийн данс, Монгол төгрөг (MNT), санал болгож буй тохиолдолд гадаад валютын данс мөн нээдэг. Дансны гэрээнд хугацаа, хүү, хүү тооцох арга, цуцлах эсвэл хугацаанаас өмнө дуусгах дүрэм, харилцагч, банкны эрх үүргийг тусгана. Зарим банк цахимаар данс нээх эсвэл үйлчилгээ авах боломж олгодог ч одоогийн харилцагчийн харилцаа, биеийн байцаалтын шалгалт, банкны дотоод дүрэм нөлөөлнө. Банк харилцаа эхлүүлэхийн өмнө болон шаардлагатай үед харилцагчаа мэдэх (KYC) шалгалт хийнэ. Монгол Улсын иргэн ерөнхийдөө иргэний үнэмлэх эсвэл паспорт өгнө. Гадаадын иргэн банкнаас хамааран паспорт, шаардлагатай бол Монгол Улсын оршин суух үнэмлэх, ажлын газрын тодорхойлолт эсвэл мөнгө шилжүүлж, банкны үйлчилгээ авах зорилгыг тайлбарласан албан баримт шаардуулж болно. Компаниас бүртгэл, дүрмийн бичиг баримт, төлөөлөх эрхийн нотолгоо, хаяг, утас, бүртгэлийн дугаар, эцсийн өмчлөгч (UBO)-ийн мэдээлэл, зарим тохиолдолд FATCA эсвэл татварын статусын мэдээлэл шаардаж болно. Шаардлагатай мэдээлэл дутуу бол үйлчилгээ үзүүлэхээс татгалзаж болно. Баримт бичгийн яг жагсаалт банк, эрсдэлийн үнэлгээнээс хамаарна. Монголын төлбөрийн систем бэлэн мөнгө, банкны шилжүүлэг, төлбөрийн даалгавар, интернэт банк, мобайл банк, карт, QR төлбөр, гуйвуулга, цахим мөнгө, нэхэмжлэлийн үйлчилгээг дэмжинэ. Банк, валют, гүйлгээний төрлөөс хамаарч MNT болон гадаад валютын шилжүүлэг хийж болно. RTGS буюу бодит цагийн их дүнгийн тооцооны систем нь 3,000,000 MNT-ээс дээш төлбөрийг боловсруулна. Автомат клирингийн ACH+ систем 3,000,000 MNT хүртэлх төлбөрийг боловсруулдаг; зарим ACH+ үйлчилгээ хоногийн турш бодит цагт ажилладаг бол зарим нь багцаар боловсруулна. Төлбөр эцэслэн баталгаажих цагт гүйлгээний суваг, боловсруулалтын хугацаа нөлөөлнө. Банк хоорондын картын клирингийг Үндэсний цахим гүйлгээний төв, эсвэл шууд бус оролцогч бол Худалдаа хөгжлийн банк гүйцэтгэнэ. Төлбөрийн үйлчилгээг 12 арилжааны банк болон тусгай зөвшөөрөлтэй банк бус үйлчилгээ үзүүлэгч хүргэнэ. Цахим мөнгө, карт гаргах эсвэл хүлээн авах үйлчилгээ Монголбанкны тусгай зөвшөөрөл шаарддаг. Цахим түрийвч болон санхүүгийн технологийн үйлчилгээ төлбөрийн орлуулга болж болох ч банкны хадгаламж эсвэл ижил хадгаламжийн даатгал автоматаар үүсгэхгүй. Банкууд дебит, кредит, виртуал карт гаргана. Дэмжих сүлжээ, боломжид Visa, Mastercard, UnionPay, American Express, үндэсний T Card, АТМ ба худалдааны цэгийн төлбөр, NFC контактгүй төлбөр, цахим төлбөр, QR төлбөр, токенжуулалт багтаж болно. T Card үндэсний хэмжээнд өргөн ашиглагддаг бол гадаадад ашиглах боломж карт, банкнаас хамаарна. Голомт банк, Худалдаа хөгжлийн банк 2024 оноос Apple Pay дэмжсэн; Google Pay Монгол Улсад 2025 оны арваннэгдүгээр сарын 18-нд нээгдсэн. Гүйлгээний хязгаар, валютын хөрвүүлэлт, АТМ болон худалдааны цэгийн шимтгэл, гадаад ашиглалтын дүрэм, нөхөн гаргалт, блоклох ажиллагаа банк, картын бүтээгдэхүүнээс хамаарна. Хадгаламжийн даатгалын корпораци (DICOM) даатгуулагч банкны хадгаламжид албан журмын даатгал үзүүлнэ. MNT болон гадаад валют дахь харилцах, хадгаламжийн данс хуулийн нөхцөлөөр хамрагдана. Нэг хадгаламж эзэмшигчийн нэг банк дахь нийт үлдэгдэл, хүүг нийлүүлж, нэг хадгаламж эзэмшигчид нэг банк тутамд дээд тал нь 20,000,000 MNT хүртэл хамгаална. Гадаад валютын хадгаламжийн нөхөн төлбөрийг даатгалын тохиолдол үүссэн үеийн Монголбанкны ханшаар MNT-ээр олгоно. Нэг банкинд хэд хэдэн данстай байх нь даатгалын тусдаа дээд хэмжээг бий болгохгүй; хуулиар заасан үл хамаарах нөхцөл үйлчилж болно. Даатгалын тохиолдлын тухай Монголбанк мэдэгдсэний дараа DICOM ажлын гурван өдөрт шийдвэр гаргаж, тохиолдлоос хойш ажлын арван өдөрт багтаан төлбөр эхлүүлнэ. Монгол Улсад банкны бүх үйлчилгээнд мөрдөх нэг тариф байхгүй. Данс нээх, доод үлдэгдэл, дансны үйлчилгээ, бэлэн болон бэлэн бус гүйлгээ, банк хоорондын болон гадаад валютын шилжүүлэг, карт, АТМ, данс хаахад өөр өөр шимтгэл ногдож болно. Салбар, цахим, нэг банк доторх шилжүүлэг ч өөр үнэтэй байж болно. Гэрээ байгуулахаас өмнө яг тухайн данс, суваг, валют, картын одоогийн тарифыг шалга. Банк RTGS, ACH+, багц, бодит цагийн шилжүүлэгт өөр хугацаа хэрэглэж болно. Цахим хандалтад хоногийн үйлчилгээ, QR төлбөр, цахим нэхэмжлэл, түрийвч, токен баталгаажуулалт багтаж болох ч банк бүрд ялгаатай. Нэг удаагийн нууц үг, биометрийн зөвшөөрөл, төхөөрөмж холбох зэрэг нэвтрэх арга хэрэглэнэ. Токенжуулалт, EMV, NFC нь картын мэдээлэл ил гарах эрсдэлийг бууруулах боловч хүлээн авагч, дүн, төхөөрөмж, зөвшөөрлийн хүсэлтийг шалгах үүргийг орлохгүй. PIN, нэг удаагийн нууц үг, CVV, нууц үгээ хэнд ч бүү хэл. Зөвхөн банкны албан ёсны апп, вэбсайт, лавлах утас ашигла. Карт алдах, хулгайд алдах эсвэл залилан сэжиглэхэд карт, дансаа нэн даруй блоклож, сэжигтэй гүйлгээг шалга. Банкны гомдолд эхлээд салбар, дуудлагын төв, апп, интернэт банк эсвэл бичгээр банкинд ханд. Монголбанкны Олон нийтийн боловсрол, мэдээллийн төв ерөнхий асуулт, гомдлыг; Хууль, эрх зүйн газар банк, харилцагч, хадгаламж эзэмшигчийн эрхийг; Төлбөрийн системийн газар төлбөрийн системийн асуудлыг хариуцна. Орон нутгийн ижил үүрэгтэй ерөнхий банкны омбудсманыг боломжтой сувгуудаас тогтоогоогүй. Хөрөнгө оруулалтын данс, үнэт цаас, зээл, өр нь тусдаа үндсэн асуудал; зөвхөн данс, төлбөр, баталгаа, харилцагчийн хамгаалалтад нөлөөлсөн тохиолдолд энд холбогдоно.