Nosoloina ny rafitra fototra teo aloha, Loi n° 2003-044, ny Loi n° 2024-014, navoaka ho lalàna tamin’ny 14 Aogositra 2024. Ahitana andininy 395 ao amin’ny lohateny 11 izy. Mbola mihatra vonjimaika ny fitsipika fampiharana tranainy raha tsy mifanohitra amin’ny Fehezan-dalàna vaovao, ary ahitsy ho azy ny fifanarahana asa efa misy rehefa ovain’ny Fehezan-dalàna ny fepetra ara-dalàna. Mihatra amin’ny asa miankina tanterahina eto Madagasikara ny fitsipika na aiza na aiza nanaovana sonia ny fifanarahana na itoeran’ny antoko. Mandrakotra mpampiasa tsy ara-dalàna, mpiasa an-trano, mpifindra monina ary asa isam-bokatra koa izy. Tsy tafiditra amin’ity rafitra ity ny mpiasam-panjakana manana sata manokana, mpiasa tena ary asa fehezin’ny Code maritime. Rehefa mandray mpiasa, dia manome fifanarahana an-tsoratra amin’ny teny malagasy, frantsay na izy roa, kopia roa, ny mpampiasa; omena avy hatrany ny mpiasa ny kopia iray. Lazainy ny asa, sokajy arak’asa, mari-pamantarana fanasokajiana farany ambany, karama ary daty fanombohana. Tsy misy hajia na saram-pisoratana ny fifanarahana. Tsy manafoana ho azy ny fifandraisana asa ny tsy fisian’ny fifanarahana an-tsoratra; afaka porofoin’ny antoko amin’ny porofo hafa izany. Antsoina matetika hoe CDI ny fifanarahana tsy voafetra fe-potoana. Voafetra amin’ny asa tsy raikitra, tetikasa voafaritra, fitomboana miavaka amin’ny asa na asa maika momba ny fiarovana ny fifanarahana fe-potoana, na CDD. Matetika maharitra iray volana farafahakeliny sy roa taona farafahabetsany ny CDD, azo havaozina indroa, ary tsy mihoatra ny enin-taona ny fitambaran’ny faharetany. Amin’ny ankapobeny dia mitarika ho CDI ny fanavaozana mifanesy indroa. Mety haharitra enim-bolana farafahabetsany ny fizahan-toetra an-tsoratra ary azo halavaina indray mandeha, nefa mitazona zo mitovy amin’ny asa sy fiarovana ara-tsosialy ny mpiasa andrana. Voafetra ho 173.33 ora isam-bolana na 40 ora isan-kerinandro ny ora fiasana mahazatra. Manana fetra isan-taona misaraka 2,200 ora ny fambolena. Faritan’ny didim-panjakana ny fitsipika, faningana ary tahan’ny tambin’ny ora fanampiny. Mahazo fitsaharana misesy farafahakeliny 12 ora isan’andro sy 24 ora isan-kerinandro ny mpiasa, matetika amin’ny alahady. Andro tsy iasana nefa misy karama araka ny fitsipika mihatra ny andro fety sy andro mampitohy fety. Mitaky fifampidinihana sy fiarovana voafaritra amin’ny didim-panjakana ny asa alina, anisan’izany ny fitaterana sy fepetra fiarovana. Mitombo 2.5 andro kalandrie isaky ny volana niasana ny fialan-tsasatra isan-taona. Matetika telo taona ny fe-potoana fitakiana azy; farafahakeliny ampahany ampahafolon’ny karama tao anatin’ny 12 volana teo aloha ny tambin’ny fialan-tsasatra ary tsy afaka manafoana ara-dalàna ny zo amin’izany ny mpiasa. Tambinina ny fialan-tsasatra tsy nampiasaina rehefa mifarana ny asa. Telo andro misy karama ny fialan-tsasatra amin’ny maha-ray, ary mety hahatratra 10 andro isan-taona ny fahazoan-dalana ara-pianakaviana isaina ho fotoana niasana. Araka ny firaketana CNaPS, Caisse Nationale de Prévoyance Sociale, ny karama farany ambany isam-bolana manomboka ny 1 Martsa 2026 dia Ariary 300,000 ho an’ny sokajy ankapobeny ary Ariary 304,300 ho an’ny fambolena. Ariary 1,730.80 sy Ariary 1,521.60 ny sanda isan’ora mifanaraka amin’izany. Tsy mametraka fetra ho an’ny sokajy hafa ireo tarehimarika ireo. Tsy maintsy aloa amin’ny vola ara-dalàna eto Madagasikara ny karama, isan’andro, isan-kerinandro, isaky ny tapa-bolana na isam-bolana araka ny fandaminana. Ho an’ny fahatarana voafetra dia tsy maintsy aloa farafahatarany amin’ny andro fahavalo, andro faharoapolo na valo andro aorian’ny daty tokony handoavana isam-bolana ny karama, arakaraka ny tsingerim-pandoavana; mety hisy zanabola fanampiny ara-dalàna ny fahatarana tsy misy antony. Takina ny taratasim-karama sy firaketana karama. Omena laharam-pahamehana amin’ny fanafoanana orinasa ny fitakiana karama, anisan’izany ny 60 andro farany, ary tsy mahazo mametraka sazy ara-bola amin’ny mpiasa ny mpampiasa. Voarara ny asa an-terivozona sy fanavakavahana mivantana na ankolaka. Anisan’ny antony arovan’ny lalàna ny firazanana, lokon-koditra, lahy na vavy, fivavahana, hevitra politika, fiaviana nasionaly, fiaviana ara-tsosialy, fahasalamana, fahasembanana, maha-mpikambana sendikaly, taona, fomba fiaina ary toe-pianakaviana. Faritan’ny Fehezan-dalàna ny fanorisorenana ara-nofo sy ara-moraly, miaro amin’ny valifaty ireo mitatitra fitondran-tena ratsy na manome porofo, ary mitaky ny mpampiasa hisoroka fanorisorenana sy loza ara-tsaina sy ara-tsosialy. Tsy maintsy manome fepetra asa azo antoka, fanombanana loza sy drafitra fisorohana, fitaovana fiarovana manokana maimaim-poana, vaovao ary fiofanana ny mpampiasa. Afaka mampandre ny mpampiasa sy miala vonjimaika amin’ny loza lehibe mananontanona ny mpiasa nefa tsy miantoka ny vidiny vokatr’izany. Takina ny sampan-draharaha ara-pahasalamana arak’asa nahazo fankatoavana raha manana mpiasa iray farafahakeliny ny mpampiasa; ampidirina ao anatin’ny 15 andro ny mpiasa. Manome lalana ara-dalàna hahazoana tombontsoa ho an’ny fianakaviana, lozam-piasana sy aretina, ary fisotroan-dronono ny CNaPS, saingy misy fiantraikany amin’ny fahazoana azy ny fisoratana sy fanambarana. Anisan’ny fiarovana amin’ny fitondrana vohoka ny famindrana mpiasa hiala amin’ny asa mampidi-doza nefa mitazona karama. Azo atao mandritra ny fitondrana vohoka ihany ny fandroahana noho ny antony ara-dalàna, tena misy ary lehibe tsy mifandraika amin’ny fitondrana vohoka. Maharitra 14 herinandro ny fialan-tsasatra fiterahana, valo herinandro aorian’ny fiterahana, ary mety hotarina hatramin’ny efatra herinandro. Mahazo karama feno ny mpiasa, mazàna zarain’ny CNaPS sy mpampiasa antsasany avy; raha tsy misoratra amin’ny CNaPS dia ny mpampiasa no mandoa azy manontolo. Mety hahatratra adiny iray isan’andro fiasana ny fitsaharana fampinonoana mandra-pahatongan’ny zaza 15 volana. Voarara ny asa alina mandritra ny 16 herinandro farafahakeliny, anisan’izany ny valo herinandro alohan’ny fiterahana. 15 taona ny taona farany ambany ankapobeny ahazoana miasa. Tsy mahazo miasa mihoatra ny adiny valo isan’andro na 40 ora isan-kerinandro ny latsaky ny 18 taona, sady tsy mahazo miasa alina na ora fanampiny. Maningana ny asa latsaky ny 15 taona ary mitaky fahazoan-dalana avy amin’ny Inspektera momba ny Asa, fanombanana eo an-toerana ary fizahana ara-pahasalamana. Afaka mamorona na miditra sendika ny mpiasa tsy mila fahazoan-dalana mialoha ary afaka misafidy tsy ho mpikambana koa. Mazàna mila mpikambana fito ny sampana sendikaly mahaleo tena. Voarara ny fanavakavahan’ny mpampiasa noho ny asa sendikaly. Takina ny solontenan’ny mpiasa rehefa mihoatra ny 11 ny mpiasa ao amin’ny toeram-piasana, manana fe-potoam-piasana telo taona sy fiarovana manokana amin’ny fandroahana izy ireo. Takina manomboka amin’ny mpiasa raikitra 50 ny komitin’ny orinasa ary manome sehatra fifampidinihana iaraha-mitantana. Takina rehefa mihoatra ny 11 ny mpiasa ny fitsipika anatiny, tsy maintsy omanina amin’ny teny malagasy sy frantsay ary ifampidinihana amin’ny mpiasa; tsy afaka mametra karama na sazy ara-bola izy. Mety hanome fepetra tsara kokoa noho ny Fehezan-dalàna ny fifanarahana iombonana sy fifanarahana eo amin’ny toeram-piasana. Mety hifarana amin’ny fandroahana, fialana an-tsitrapo, fifanarahana na hery majeure ny CDI. Matetika mifarana amin’ny daty nifanarahana ny CDD. Voafetra amin’ny tranga voalazan’ny fifanarahana, hadisoana lehibe na hery majeure ny famaranana tokana mialoha; tsy ampy hanamarinana famaranana CDD aloha ny fahasahiranana ara-toekarena na fiovan’ny teknolojia irery, ary mety tsy maintsy aloa ny karama sy tombontsoa sisa raha tsy ara-dalàna ny famaranana aloha. Tsy maintsy raketina an-tsoratra miaraka amin’ny antony ny famaranana rehetra. Manomboka rehefa raisin’ny mpiasa ny taratasy ny fe-potoana fampandrenesana, ary tsy azon’ny mpampiasa soloina any aoriana ny antony voalaza. Azo atao tsy misy fampandrenesana ny fandroahana noho ny hadisoana lehibe. Rehefa handroaka, manome fampandrenesana mialoha an-tsoratra ny mpampiasa ary miantso ny mpiasa telo andro fiasana farafahakeliny mialoha; afaka mijery ny antontan-taratasy sy manatrika miaraka amin’olona manampy azy ny mpiasa. Mitaky fifampidinihana amin’ny komitin’ny mpiasa na solontena, firaketana an-tsoratra ary fe-potoana 20 andro hamalian’ny mpiasa ny fandroahana ara-toekarena, ary arahin’ny fampandrenesana ny Inspection ao anatin’ny 15 andro fiasana. Jerena amin’ny fisafidianana ny faharetan’ny asa, lanja na fahaiza-manao arak’asa ary andraikitra ara-pianakaviana. Mety hahazo tambiny 10 andro karama isan-taona niasana ny mpiasa voaroaka ara-toekarena na noho ny fanakatonana orinasa, voafetra ho enim-bolana. Tsy maintsy manome taratasy fanamarinana asa ny mpampiasa. Amin’ny fifandirana manokana mandritra ny fifanarahana mbola mitohy, mazàna manatona ny Inspection du travail et des lois sociales aloha ny mpiasa vao manatona fitsarana. Rehefa mifarana ny fifanarahana dia safidy io dingana mialoha io. Raha tsy misy biraon’ny Inspection eo an-toerana dia afaka manatona ny birao akaiky indrindra ny mpiasa. Rakitra anaty tatitra ny fampihavanana, mazàna ao anatin’ny iray volana. Afaka mamaritra zo sy mandidy fandoavana amin’ny olana toy ny tsy fahampian’ny taratasy famaranana, karama tsy voaloa, tambin’ny fialan-tsasatra, fampandrenesana na tambin’ny fandroahana ny Inspection. Afaka mitsara ny raharaha ao amin’ny toeram-piasana na, rehefa tapitra ny asa, ao amin’ny fonenan’ny mpiasa na mpampiasa ny Tribunal du travail. Maimaim-poana ny tolotra Inspection, fampihavanana ary fanelanelanana. Manaraka filaharana misaraka ny fifandirana iombonana: taratasy fitarainana an-tsoratra, fivorian’ny mpampiasa, firaketana ofisialy, fampihavanana ary rehefa voamarina sy vita ny fe-potoana fampandrenesana ilaina, mety hisy fitokonana na fanakatonana asa. Mampihatra ny Fehezan-dalànan’ny Asa, fehezan-dalàna momba ny fiahiana ara-tsosialy ary fitsipika momba ny fifindra-monina mifandray amin’ny asa ny mpanara-maso ny asa. Matetika manome filazana ofisialy 30 andro hanitsiana fandikan-dalàna izy ireo, fohy kokoa raha maika, ary afaka manoratra tatitra na mampita mivantana any amin’ny fitsarana avy eo. Mety hahazo onitra manodidina ny Ariary 1,000,000 hatramin’ny 4,000,000 ny fandikan-dalàna momba ny fifanarahana an-tsoratra, fitsipika anatiny na rejisitra takina tsirairay, ary avo roa heny ny sazy raha mamerina fandikan-dalàna. Tsy mahazo mampandoa sarany ny mpiasa ny birao tsy miankina momba ny asa. Nasionaly ny rafitra ara-dalàna, saingy tsy mitovy isam-paritra ny fahazoana mpanara-maso sy fampiharana azy. Zava-dehibe ny asa tsy ara-dalàna: 83.3% amin’ny sampana ara-toekarena no tsy ara-dalàna araka ny EPM 2021–2022 an’ny INSTAT, anisan’izany ny 87.5% any ambanivohitra ary 67.5% an-tanàn-dehibe. Mihatra ara-dalàna amin’ny asa tsy ara-dalàna ny Fehezan-dalàna, nefa mety mbola mizarazara ny antontan-taratasy, fahazoana CNaPS ary fampiharana fifandirana.
Lalànan’ny asa eto Madagasikara
Mametraka ny fitsipika fototra momba ny asa miankina, anisan’izany ny fifanarahana, karama, ora fiasana, fialan-tsasatra, fiarovana, solontena ary famaranana, ny Fehezan-dalànan’ny Asa eto Madagasikara, Loi n° 2024-014. Mihatra amin’ny mpampiasa ara-dalàna sy tsy ara-dalàna izy ary ahitana asa an-trano, mpifindra monina, isam-bokatra, isan’andro ary ara-potoana; manaraka rafitra hafa ny mpiasam-panjakana manana sata manokana sy olona miasa tena. Tsy maintsy milaza ny asa, sokajy, mari-pamantarana fanasokajiana farany ambany, karama ary daty fanombohana ny fifanarahana an-tsoratra; mbola azo porofoina amin’ny porofo hafa ny tsy fisian’ny fifanarahana an-tsoratra. Manome fahafahana manatona ny Inspection du travail et des lois sociales, Tribunal du travail ary fampihavanana, fanelanelanana na fitsarana amin’ny didy maimaim-poana ny lalàna.
Tip
Ampiasao ho fototra hijerena ny fifanarahana, karama, ora fiasana, fiarovana ary antontan-taratasy famaranana ny Fehezan-dalànan’ny Asa eto Madagasikara. Zava-dehibe ny porofo an-tsoratra sy fisoratana CNaPS indrindra raha tsy ara-dalàna ny asa, satria misy ny fiarovana ara-dalàna nefa miovaova ny fampiharana sy fahazoana tolotra. Fidio ny Inspection du travail, Tribunal du travail na dingana iombonana arakaraka ny hoe mbola mitohy ve ny fifanarahana, efa nifarana sa iombonana ny fifandirana.