Enti Shtetëror i Statistikës (ESHS, ДЗС) mban Klasifikimin Kombëtar të Profesioneve, të njohur si NKZ, i cili ndjek ISCO-08. Struktura e dokumentuar e vitit 2015 përmban 10 grupe kryesore, 40 nëngrupe, 124 grupe të vogla, 433 grupe njësi dhe 4,145 kode profesionesh; arkivi i ESHS-së rendit gjithashtu një botim të vitit 2026. Grupet kryesore përfshijnë forcat e armatosura, drejtuesit, profesionistët, teknikët dhe profesionistët e asociuar, punonjësit e zyrave, shërbimet dhe shitjet, bujqësinë, pylltarinë dhe peshkimin e kualifikuar, zejtarinë dhe zanatet përkatëse, operatorët e impianteve e makinerive dhe montuesit, si dhe profesionet elementare. Qendra për Zhvillimin e Arsimit Profesional (ЦРСО) lidh kualifikimet me profesionet, shkollat dhe rajonet e mundshme në udhëzimet e saj. Arsimi formal i mesëm profesional ofrohet në shkolla dhe Qendra Rajonale të AFP-së. Rrugë të tjera përfshijnë programe të pjesshme ose për kualifikimin e të rriturve, rikualifikim, trajnim shtesë, vlerësim të të nxënit joformal, arsim dual, praktikë pune, stazh dhe trajnim te një punëdhënës i njohur. Udhëzimi identifikon nivelet e kualifikimit 2, 3, 4 dhe 5, ndërsa Korniza Kombëtare e Kualifikimeve ka tetë nivele dhe nënnivele. Arsimi formal i lartë ka programe të ciklit të parë, të dytë dhe të tretë, ku përparimi varet nga programi dhe rregullat e pranimit. Shumica e profesioneve nuk kërkojnë licencë të përgjithshme kombëtare. Profesioni i rregulluar u nënshtrohet ligjeve sektoriale dhe mund të kërkojë kualifikim të caktuar, periudhë prove ose praktikë, provim profesional, regjistrim dhe licencë aktive. Për shembull, mjeku i mjekësisë ka nevojë për arsimin përkatës, periudhën e provës, provimin profesional, regjistrimin në regjistrin e Odës së Mjekëve dhe licencën e odës, e cila zakonisht zgjat shtatë vjet. Regjistrat e sektorit të drejtësisë përfshijnë gjithashtu role si përkthyesit gjyqësorë, ekspertët dhe ndërmjetësuesit e licencuar. Veprimtaria zejtare, e quajtur занаетчиска дејност, mund të kërkojë regjistrim në Занаетчиски регистар dhe Занаетчиска дозвола; për disa zeje kërkohet arsim ose trajnim i përshtatshëm profesional, ndërsa për të tjera zbatohen përjashtime zyrtare. Kualifikimet e huaja të arsimit të mesëm dhe të lartë zakonisht paraqiten për njohje përmes shërbimeve elektronike të Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës (MoES). Njohjen për një profesion të rregulluar e trajton organi sektorial kompetent ose oda sipas Ligjit për Njohjen e Kualifikimeve Profesionale. Praktikuesi i huaj duhet gjithashtu të plotësojë kërkesat për punëtorë të huaj dhe qëndrim, kur zbatohen ato rregulla. Kushtet e punës ndryshojnë sipas profesionit dhe sektorit. Roli mund të përfshijë punë zyre, terreni, turne, kontakt me klientë, kujdes, punë fizike, prodhim ose kushte të rrezikshme. Ligji i Marrëdhënieve të Punës, Ligji për Sigurinë dhe Shëndetin në Punë dhe rregullat e inspektimit të punës mbështesin kontratat e ligjshme, shpërblimin, pushimin dhe lejen, mosdiskriminimin dhe vendet e sigurta të punës. Punonjësit duhet të respektojnë rolin e tyre, rregullat e sigurisë, etikën profesionale, detyrimet e konfidencialitetit dhe kufijtë e licencës. Punëdhënësit duhet të vlerësojnë rreziqet dhe të sigurojnë masat e përshtatshme të sigurisë, trajnimin dhe pajisjet mbrojtëse personale kur është e nevojshme. Zhvillimi në karrierë zakonisht kalon nga përvoja te përgjegjësia më e madhe, specializimi ose mbikëqyrja. Karrierat e rregulluara mund të përfshijnë specializim, nënspecializim, zhvillim të vazhdueshëm profesional dhe rinovim licence. Nuk ka shkallë të vetme kombëtare karriere, tarifë apo afat për çdo profesion. Kohëzgjatja e programeve, tarifat e shkollimit, regjistrimi, provimet, përkthimi, regjistri dhe oda varen nga rruga e zgjedhur, ndërsa afatet e konkurseve, rregullat e ofruesve dhe afatet sektoriale të rinovimit përcaktojnë kohën. Regjistrimi i vitit 2021 shënoi 608,520 persona aktivë sipas profesionit. Grupet më të mëdha të regjistruara ishin profesionistët me 133,037 persona, teknikët dhe profesionistët e asociuar me 98,485, punonjësit e shërbimeve dhe shitjeve me 91,633, profesionet elementare me 84,966 dhe zanatet e profesionet përkatëse me 74,194. Puna teknike dhe industriale, ndërtimi, transporti dhe logjistika, teknologjia e informacionit dhe puna elektrike, shëndetësia, hoteleria, tekstilet, bujqësia dhe pylltaria, zejet dhe rolet publike ose juridike të rregulluara janë fusha praktike ku kushtet e hyrjes dhe detyrat profesionale ndryshojnë ndjeshëm.
Profesionet në Maqedoninë e Veriut
Profesionet në Maqedoninë e Veriut përshkruajnë lloje të dallueshme pune, detyrat, aftësitë e kërkuara, rrugët e hyrjes, kushtet e punës dhe zhvillimin e mundshëm në karrierë. Profesioni, kualifikimi dhe marrëdhënia e punës janë gjëra të ndryshme: profesioni përshkruan punën, kualifikimi dëshmon të nxënit ose kompetencën, ndërsa punësimi përcakton marrëdhënien e punës me një kompani ose institucion. Maqedonia e Veriut ka sistem formal për profesione dhe kualifikime, por licencimi kërkohet vetëm për disa profesione të rregulluara.
Tip
Filloni nga profesioni konkret që dëshironi të ushtroni, pastaj zgjidhni një rrugë kualifikimi që njihet nga punëdhënësit dhe, kur kërkohet, nga autoriteti ose oda përgjegjëse. Trajtojini veçmas profesionet dhe zejet e rregulluara nga puna e parregulluar; para se të angazhoheni, krahasoni kohëzgjatjen e studimit ose trajnimit, tarifat, përvojën praktike, detyrimet e provimit dhe kërkesat për licencë. Mbajini së bashku dëshmitë e kualifikimeve, regjistrimeve dhe përvojës së punës, sepse ato ndikojnë në hyrjen, lëvizshmërinë dhe përparimin e mëvonshëm.