Јазичната слика во Северна Македонија ги спојува македонскиот стандарден јазик, кој се користи на целата територија, и законски заштитената повеќејазична употреба. Пописот на резидентното население од 2021 година го забележал македонскиот како мајчин јазик на 61.38% од жителите, албанскиот на 24.34%, турскиот на 3.41%, ромскиот на 1.73%, босанскиот на 0.85%, српскиот на 0.61%, а влашкиот, наречен и аромански, на 0.17%; 7.20% од жителите биле евидентирани преку административни извори. Податоците за јазикот во домаќинството биле: македонски 62.36% или 1,145,327 лица, албански 24.18% или 444,026, турски 3.35% или 61,596, ромски 1.53% или 28,088, босански 0.84% или 15,509, српски 0.27% или 4,993 и влашки 0.10% или 1,795. Македонскиот и неговото кирилско писмо се стандард за националната јавна администрација. Законот за употребата на македонскиот јазик од 2024 година предвидува Совет за македонски јазик, овластени лектори и инспекторат. Македонскиот е признат и како нематеријално културно наследство, а се подготвува национална стратегија за 2027–2031 година. Законот за употреба на јазиците од 2019 година го утврдува албанскиот како втор национален службен јазик според правилото од 20%. Турскиот, ромскиот, босанскиот, српскиот и влашкиот автоматски не го добиваат истиот национален статус под тој праг, но може да имаат локална службена употреба, образование, медиуми или културна поддршка. Во државните административни, судските, полициските, здравствените, образовните, културните и изборните постапки, странките може да користат македонски или албански под важечките законски услови. Судовите, обвинителствата и органите мора да овозможат дозволена употреба на јазикот, а одлуките или предметните списи може да бидат двојазични кога тоа го бара законот. На општинско ниво, јазик што го зборуваат најмалку 20% од локалното население може да стане службен заедно со неговото писмо; под тој праг, локалните органи може да донесат одлука со која се дозволува негова употреба. Локалното правило и институцијата што постапува го одредуваат реалниот пристап. Институциите ги покриваат трошоците за превод во судски и процесни работи, а не е утврдена посебна јазична такса или посебен рок за постапување. Училиштата може да изведуваат настава на македонски, албански, турски, српски или босански јазик. Македонскиот останува предмет за учениците што учат на друг јазик. Училиштата може да понудат и предмети за јазик и култура за ромската, влашката, бошњачката, турската и српската заедница. Втор службен јазик може да се воведе во IV до IX одделение кога се исполнети законските и училишните услови, а албанскиот е предвиден за учениците со друг наставен јазик во VI до IX одделение според соодветните правила. Според образовната рамка, може да се дозволат групи со помалку од 15 ученици, но пристапот сепак зависи од училиштето, општината, достапните наставници и формирањето групи. Во 2026 година, учебник по ромски јазик за VI одделение им служел на повеќе од 2,300 ученици во 13 училишта во 7 општини. Јавните медиуми овозможуваат различен степен на пристап на различни јазици. Македонската радио-телевизија има македонска, албанска и турска радиоуслуга, како и програми на јазиците на другите немнозински заедници. Има и редакциски капацитет за српски, ромски и влашки, додека нејзиниот втор телевизиски канал емитува на албански. Обемот и редовноста на програмата се разликуваат според јазикот и редакциската служба. Заштитата на јазиците се остварува и преку литература, речници, лексикографија, дијалектни архиви, фестивали, училишта и културни програми. Министерството за култура и туризам, Македонската академија на науките и уметностите и Институтот за македонски јазик „Крсте Мисирков“ ги поддржуваат овие активности. Локалните македонски дијалекти се документираат во западни, источни, северни, периферни и централни групи преку карти, аудиоматеријали, монографии и речници. Дијалектите главно се користат неформално и во културата и немаат самостоен административен статус. Јазичните правила влијаат и врз учеството. Собраниската работа и правните акти се на македонски и на јазикот што го исполнува прагот од 20%. Државната изборна комисија нуди веб-пристап и функција за превод на албански, а правото на глас не зависи од јазикот. Сепак, практичната помош на конкретно избирачко место или во институција треба да се провери локално. Бидејќи за проверката на јазичното законодавство во 2024–2026 година нема утврдена конечна одлука на Уставниот суд, примената и правните ризици може да се разликуваат меѓу институциите и општините.
Јазици во Северна Македонија
Службен јазик е јазик што јавните институции го користат во административни и други службени постапки. Во Северна Македонија, македонскиот е службен државен јазик и во јавните институции се користи кирилица, додека албанскиот има национален службен статус според правилото од 20%. Јазиците на општинско ниво може да добијат службена употреба кога една заедница достигнува 20% локално или кога општината донесува одлука. Македонскиот, албанскиот, турскиот, ромскиот, босанскиот, српскиот и влашкиот се користат и во образованието, медиумите, културата и јавното учество, на различни нивоа.
Tip
Изберете јазик според институцијата, општината и целта, наместо да претпоставувате дека сите јазици имаат ист статус насекаде во Северна Македонија. За формални постапки со јавни органи користете стандарден македонски и кирилица, освен ако за вашиот случај важи законски достапна опција на албански или локален јазик; пред да се потпрете на неа, проверете како се спроведува локално. Пристапот до образование, судови, избори и медиуми може да се разликува во пракса и кога постои основното јазично право.