Το γλωσσικό τοπίο της Βόρειας Μακεδονίας συνδυάζει ένα πανεθνικό πρότυπο μακεδονικής με νομικά προστατευμένη πολυγλωσσική χρήση. Η απογραφή μόνιμων κατοίκων του 2021 κατέγραψε τη μακεδονική ως μητρική γλώσσα του 61.38% των κατοίκων, την αλβανική του 24.34%, την τουρκική του 3.41%, τη ρομανί του 1.73%, τη βοσνιακή του 0.85%, τη σερβική του 0.61% και τη βλαχική, που αποκαλείται επίσης αρωμανική, του 0.17%· το 7.20% καταγράφηκε μέσω διοικητικών πηγών. Τα στοιχεία για τη γλώσσα στο νοικοκυριό ήταν: μακεδονική 62.36% ή 1,145,327 άτομα, αλβανική 24.18% ή 444,026, τουρκική 3.35% ή 61,596, ρομανί 1.53% ή 28,088, βοσνιακή 0.84% ή 15,509, σερβική 0.27% ή 4,993 και βλαχική 0.10% ή 1,795. Η μακεδονική και το κυριλλικό αλφάβητό της αποτελούν το πρότυπο για την εθνική δημόσια διοίκηση. Ο Νόμος του 2024 για τη μακεδονική γλώσσα προβλέπει Συμβούλιο για τη μακεδονική γλώσσα, αδειοδοτημένους γλωσσικούς επιμελητές και επιθεωρητήριο. Η μακεδονική αναγνωρίζεται επίσης ως άυλη πολιτιστική κληρονομιά και προετοιμάζεται εθνική στρατηγική για το 2027–2031. Ο Νόμος του 2019 για τη χρήση των γλωσσών καθιερώνει την αλβανική ως δεύτερη εθνική επίσημη γλώσσα βάσει του κανόνα του 20%. Η τουρκική, η ρομανί, η βοσνιακή, η σερβική και η βλαχική δεν αποκτούν αυτομάτως το ίδιο εθνικό καθεστώς κάτω από αυτό το όριο, αλλά μπορούν να χρησιμοποιούνται τοπικά επίσημα και να υποστηρίζονται στην εκπαίδευση, στα μέσα ενημέρωσης ή στον πολιτισμό. Στις κρατικές διοικητικές, δικαστικές, αστυνομικές, υγειονομικές, εκπαιδευτικές, πολιτιστικές και εκλογικές διαδικασίες, οι αιτούντες μπορούν να χρησιμοποιούν τη μακεδονική ή την αλβανική υπό τις εφαρμοστέες νόμιμες προϋποθέσεις. Τα δικαστήρια, οι εισαγγελείς και οι αρχές οφείλουν να επιτρέπουν την προβλεπόμενη χρήση γλώσσας, ενώ οι αποφάσεις ή οι φάκελοι μπορούν να είναι δίγλωσσοι όπου το απαιτεί ο νόμος. Σε δημοτικό επίπεδο, μια γλώσσα που μιλά τουλάχιστον το 20% του τοπικού πληθυσμού μπορεί να καταστεί επίσημη μαζί με το αλφάβητό της· κάτω από αυτό το όριο, οι τοπικές αρχές μπορούν να αποφασίσουν τη χρήση της. Ο τοπικός κανόνας και ο θεσμός που χειρίζεται την υπόθεση καθορίζουν την πραγματική πρόσβαση. Οι θεσμοί καλύπτουν τα έξοδα μετάφρασης σε δικαστικές και διαδικαστικές υποθέσεις, ενώ δεν προβλέπεται χωριστό γλωσσικό τέλος ή ειδική προθεσμία λόγω γλώσσας. Τα σχολεία μπορούν να παρέχουν διδασκαλία στη μακεδονική, την αλβανική, την τουρκική, τη σερβική ή τη βοσνιακή. Η μακεδονική παραμένει μάθημα για τους μαθητές που διδάσκονται σε άλλη γλώσσα. Τα σχολεία μπορούν επίσης να προσφέρουν μαθήματα γλώσσας και πολιτισμού για τις κοινότητες των Ρομά, των Βλάχων, των Βόσνιων, των Τούρκων και των Σέρβων. Μια δεύτερη επίσημη γλώσσα μπορεί να εισαχθεί στις τάξεις IV έως IX όταν ισχύουν οι νομικές και σχολικές προϋποθέσεις, ενώ η αλβανική προβλέπεται για μαθητές με άλλη γλώσσα διδασκαλίας στις τάξεις VI έως IX, σύμφωνα με τους σχετικούς κανόνες. Το εκπαιδευτικό πλαίσιο μπορεί να επιτρέψει ομάδες με λιγότερους από 15 μαθητές, αλλά η πρόσβαση εξακολουθεί να εξαρτάται από το σχολείο, τον δήμο, τους διαθέσιμους εκπαιδευτικούς και τη συγκρότηση της ομάδας. Το 2026, σχολικό βιβλίο ρομανί για την τάξη 6 εξυπηρετούσε περισσότερους από 2,300 μαθητές σε 13 σχολεία και 7 δήμους. Τα δημόσια μέσα ενημέρωσης παρέχουν διαφορετικά επίπεδα γλωσσικής πρόσβασης. Η Μακεδονική Ραδιοτηλεόραση λειτουργεί ραδιοφωνική υπηρεσία στη μακεδονική, υπηρεσία στην αλβανική, υπηρεσία στην τουρκική και προγράμματα στις γλώσσες άλλων μη πλειονοτικών κοινοτήτων. Διατηρεί επίσης συντακτική δυνατότητα για τη σερβική, τη ρομανί και τη βλαχική, ενώ το δεύτερο τηλεοπτικό κανάλι της εκπέμπει στα αλβανικά. Η έκταση και η συχνότητα της κάλυψης διαφέρουν ανά γλώσσα και συντακτική υπηρεσία. Η προστασία των γλωσσών ασκείται επίσης μέσω της λογοτεχνίας, των λεξικών, της λεξικογραφίας, των αρχείων διαλέκτων, των φεστιβάλ, των σχολείων και των πολιτιστικών προγραμμάτων. Το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, η Μακεδονική Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών και το Ινστιτούτο Μακεδονικής Γλώσσας «Krste Misirkov» υποστηρίζουν αυτές τις λειτουργίες. Οι τοπικές μακεδονικές διάλεκτοι καταγράφονται σε δυτικές, ανατολικές, βόρειες, περιφερειακές και κεντρικές ομάδες με χάρτες, ηχητικό υλικό, μονογραφίες και λεξικά. Οι διάλεκτοι χρησιμοποιούνται κυρίως ανεπίσημα και πολιτιστικά και δεν έχουν ανεξάρτητο διοικητικό καθεστώς. Οι γλωσσικοί κανόνες επηρεάζουν επίσης τη συμμετοχή. Οι κοινοβουλευτικές εργασίες και οι νομικές πράξεις χρησιμοποιούν τη μακεδονική και τη γλώσσα που πληροί το όριο του 20%. Η Κρατική Εκλογική Επιτροπή παρέχει διαδικτυακή πρόσβαση στα αλβανικά και λειτουργία αλβανικής μετάφρασης, ενώ το δικαίωμα ψήφου δεν εξαρτάται από τη γλώσσα. Πρέπει και πάλι να ελέγχεται τοπικά αν παρέχεται πρακτική βοήθεια σε συγκεκριμένο εκλογικό τμήμα ή θεσμό. Καθώς δεν έχει διαπιστωθεί τελική απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου για την επανεξέταση της γλωσσικής νομοθεσίας της περιόδου 2024–2026, η εφαρμογή και οι νομικοί κίνδυνοι μπορεί να διαφέρουν μεταξύ θεσμών και δήμων.
Γλώσσα στη Βόρεια Μακεδονία
Επίσημη γλώσσα είναι η γλώσσα που χρησιμοποιούν οι δημόσιοι θεσμοί στις διοικητικές και άλλες επίσημες διαδικασίες. Στη Βόρεια Μακεδονία, η μακεδονική είναι η επίσημη κρατική γλώσσα και χρησιμοποιεί το κυριλλικό αλφάβητο στους δημόσιους θεσμούς, ενώ η αλβανική έχει εθνικό επίσημο καθεστώς βάσει του κανόνα του 20%. Οι γλώσσες μπορούν να αποκτήσουν επίσημη χρήση σε επίπεδο δήμου όταν μια κοινότητα φτάσει το 20% τοπικά ή όταν ο δήμος λάβει σχετική απόφαση. Η μακεδονική, η αλβανική, η τουρκική, η ρομανί, η βοσνιακή, η σερβική και η βλαχική χρησιμοποιούνται επίσης στην εκπαίδευση, στα μέσα ενημέρωσης, στον πολιτισμό και στη δημόσια συμμετοχή, σε διαφορετικό βαθμό.
Tip
Επιλέξτε γλώσσα ανάλογα με τον θεσμό, τον δήμο και τον σκοπό· μην υποθέτετε ότι όλες οι γλώσσες έχουν το ίδιο καθεστώς σε ολόκληρη τη Βόρεια Μακεδονία. Για επίσημες συναλλαγές χρησιμοποιήστε την τυπική μακεδονική και το κυριλλικό αλφάβητο, εκτός αν στην περίπτωσή σας ισχύει νόμιμη δυνατότητα χρήσης της αλβανικής ή τοπικής γλώσσας. Ελέγξτε πώς εφαρμόζεται ο κανόνας τοπικά πριν βασιστείτε σε αυτόν. Η πρόσβαση σε σχολεία, δικαστήρια, εκλογές και μέσα ενημέρωσης μπορεί να διαφέρει στην πράξη, ακόμη κι όταν υπάρχει σχετικό γλωσσικό δικαίωμα.