Избори во Северна Македонија

Државната изборна комисија (ДИК) ги надгледува изборите во Северна Македонија, го одржува Избирачкиот список, ги проверува кандидатските листи, ги објавува резултатите и решава многу изборни приговори. Општинските изборни комисии и Изборната комисија на Град Скопје ги организираат изборите на локално ниво, а избирачките одбори го спроведуваат гласањето и пребројувањето на избирачките места. Управниот суд разгледува жалби против релевантни одлуки на ДИК. Акредитирани домашни, меѓународни и партиски набљудувачи може да го следат процесот. Претседателот се избира непосредно за петгодишен мандат и може да служи најмногу два мандата. Кандидатот мора да добие повеќе од половината од гласовите на сите запишани избирачи во првиот круг. Ако никој не го достигне тој праг, двата кандидата со најмногу гласови вообичаено се натпреваруваат во втор круг по 14 дена. Вториот круг е неважечки ако излезноста е под 40%, по што се повторуваат изборите. Еднодомното Собрание има 120 пратенички места што се избираат за четири години. Избирачите гласаат за затворена листа на партија или коалиција во една од шесте изборни единици во државата. Законот дозволува и до три места за избирачите во странство, но овој праг историски не бил достигнат. Партиите, коалициите и групите избирачи може да поднесат кандидатури за пратеници. За пратеничка листа вообичаено е потребна поддршка од најмалку 1.000 избирачи во соодветната изборна единица. Локалните избори опфаќаат 80 општини и Град Скопје. Градоначалниците се избираат по мнозински систем. Во првиот круг кандидатот мора да добие повеќе од половината од гласовите и излезност од најмалку една третина од запишаните избирачи. Кога е потребно, вториот круг се одржува по 14 дена и победува кандидатот со најмногу гласови, без праг на излезност. Општинските совети се избираат преку пропорционални листи. Локалните кандидати вообичаено мора да имаат постојано живеалиште во соодветната општина. За локалните избори во 2025 година, правилата на ДИК бараа најмалку два потписи за поддршка и документи за идентификација откако одлука на Уставниот суд го укина претходното правило за потписи од еден процент. На кандидатските листи мора да има најмалку 40% од помалку застапениот пол, со најмалку едно лице од тој пол во секоја група од три последователни места. Избирачот мора да биде државјанин на возраст од најмалку 18 години и вообичаено да има постојано живеалиште во соодветната изборна единица, општина или Град Скопје. Конечна судска одлука за деловна неспособност или одредени кривични осуди може да го исклучи лицето од списокот. ДИК го подготвува списокот со податоци од Министерството за внатрешни работи, матичните книги и судовите. Јавниот увид вообичаено почнува 15 дена по распишувањето на изборите, а избирачите може да ги проверат своите податоци онлајн или во назначени канцеларии. Граѓаните што гласаат во странство на национални избори мора активно да се пријават. Гласањето е лично, слободно и тајно. На доделеното избирачко место се прифаќа важечка биометриска лична карта или пасош. Избирачот го означува гласачкото ливче со заокружување на бројот, името или логото на кандидатот или листата, според упатството на ДИК за користење сино пенкало. Не се дозволени семејно, групно или гласање преку полномошник, а избирачите не смеат да го фотографираат ливчето или да внесат оружје во постапката за гласање. Постојат постапки за помош на слепи или слабовидни избирачи, лица со попреченост или болест, лица што не можат да го напуштат домот, лица во домашен притвор, притвореници и затвореници, жители на установи за згрижување и избирачи што користат дипломатски или конзуларни претставништва. Официјалната кампања трае 20 дена пред изборниот ден и завршува 24 часа пред гласањето. Кампањите може да добиваат јавни средства и регулирани донации, но донации од странски, државни, верски, добротворни и медиумски извори се забранети. Партиите и кандидатите мора да поднесат финансиски извештаи што подлежат на ревизија. За кампања не смеат да се користат државни канцеларии, опрема и возила. Платеното медиумско рекламирање е регулирано и се надоместува според државните правила, иако формулата за распределба може да ги стави помалите учесници во понеповолна положба. По затворањето на избирачките места, секој избирачки одбор ги пребројува ливчињата и го испраќа записникот до соодветната општинска изборна комисија или Изборната комисија на Град Скопје. Потоа ДИК ги сумира и објавува прелиминарните резултати, вклучително и податоците по избирачко место кога се достапни. Претставниците на кандидатите и набљудувачите може да добијат записници. ДИК ги објавува конечните резултати по завршувањето на правните постапки, вообичаено најдоцна 24 часа по правосилноста. За приговори поврзани со изборниот ден и прелиминарните резултати вообичаено важи рок од 48 часа; ДИК одлучува во рок од 72 часа, а жалба до Управниот суд вообичаено мора да се поднесе во рок од 24 часа. ДИК може да ги провери гласачките кутии или да нареди повторно пребројување. По изборите за Собранието, Собранието мора да се конституира во рок од 20 дена. Претседателот му дава мандат во рок од 10 дена на партијата или партиите што имаат мнозинство во Собранието. Кандидатот за премиер има 20 дена да поднесе програма за Владата и состав на кабинетот, а Собранието ја избира Владата со мнозинство од сите пратеници. Неодамнешниот изборен мониторинг утврдил правни празнини, нееднакво финансирање на кампањите, злоупотреба на јавни ресурси, наводи за притисок врз избирачите или купување гласови, следење избирачи, проблеми со пристапноста и повремени дефекти на биометриската технологија како практични ризици.