Kriminaliteti në Maqedoninë e Veriut

Ministria e Brendshme, e njohur si MVR ose Министерство за внатрешни работи, merret me punën e përditshme policore, rendin publik, parandalimin dhe situatat komplekse të sigurisë përmes Byrosë për Siguri Publike dhe njësive vendore të policisë. Stacioni vendor i policisë mund të pranojë raportime. Prokuroria Publike udhëheq hetimet paraprake dhe bashkërendon punën me MVR-në, Policinë Financiare dhe Doganat kur hetimi penal kërkon përfshirjen e tyre. Pyetjet e hollësishme për veprat dhe dënimet penale i përkasin sistemit të së drejtës penale dhe jo këtij përmbledhimi praktik të sigurisë. Vjetari zyrtar i vitit 2024 përdor të dhënat e vitit 2023 dhe regjistron 6,528 të rritur të dënuar. Kategoritë e tij përfshijnë shkeljet e sigurisë në komunikacion me 1,244 persona, vjedhjen e rëndë me 819, vjedhjen me 432, prodhimin ose trafikimin e paligjshëm të drogës me 362, sulmin me 311, mashtrimin me 85, grabitjen me 44, vrasjen me 28 dhe përdhunimin me 6. Këto shifra përshkruajnë përbërjen e të rriturve të dënuar të regjistruar atë vit. Ato nuk matin të gjitha incidentet, viktimizimin ose përhapjen e krimit dhe nuk justifikojnë përfundime për një qytet të caktuar. Puna parandaluese e departamenteve të parandalimit të MVR-së përfshin sigurinë në shkollë dhe atë personale, dhunën mes bashkëmoshatarëve, ngacmimin dhe dhunën kibernetike, përdorimin më të sigurt të mediave sociale, mashtrimet telefonike, rreziqet që lidhen me drogën, alkoolin, duhanin, lojërat e fatit dhe përdorimin e internetit, sigurinë rrugore dhe mjetet piroteknike. Fokusi praktik mund të ndryshojë sipas vendit. Siguria rrugore dhe mjetet piroteknike lidhen gjithashtu me sjelljen kriminale dhe rreziqet për rendin publik; prandaj një incident nuk duhet shpërfillur vetëm sepse duket si sjellje e zakonshme. Për rrezik të menjëhershëm, krim ose prishje të rendit publik, telefononi 112 ose 192. Numri i emergjencës 112 është përgjithësisht në dispozicion dhe numri 192 ka rifilluar funksionimin që më 31 gusht 2025. Stacioni vendor i policisë është një tjetër pikë raportimi. Ruani regjistrat e thirrjeve, pamjet e ekranit, URL-të, të dhënat e transaksioneve dhe provat e tjera në formën e tyre origjinale. Mos i fshini mesazhet dhe mos transferoni para ndërsa përpiqeni ta hetoni vetë një vepër të dyshuar. Raportimet për krimin digjital mund t'i drejtohen Njësisë për Krimin Ekonomik dhe Kompjuterik në SVR Shkup, në ndërtesën e MVR-së në katin e dytë ose të tretë, njësisë më të afërt të SVR-së ose adresës cybercrime@moi.gov.mk. Incidentet e sigurisë mund të raportohen edhe në soc@moi.gov.mk ose soc@mvr.gov.mk. Raportimi te platforma mund të ulë ekspozimin e mëtejshëm, por nuk zëvendëson kontaktin me të rriturit, shkollën ose policinë kur një i ri përballet me rrezik, kërcënim ose shfrytëzim seksual. Viktimat mund të kërkojnë ndihmë formale përmes policisë, sistemit të shëndetit publik ose Qendrës Ndërkomunale Publike për Punë Sociale, të quajtur ЈУ МЦСР. Këto qendra ofrojnë mbështetje sociale, familjare-juridike dhe të lidhur me drejtësinë penale. Shërbimet e specializuara për viktimat e dhunës janë të fragmentuara sipas rajonit. Qendra 24-orëshe të listuara zyrtarisht ka në Gostivar, Shtip, Prilep dhe Shkup. Shërbime këshillimi ose mbrojtjeje janë listuar edhe në Tetovë, Ohër, Kumanovë, Veles, Kavadar dhe Manastir. Shkupi ka gjithashtu shërbime për viktimat e trafikimit me njerëz dhe dhunës seksuale. Disponueshmëria, orari dhe kapaciteti i strehimit duhen kontrolluar para udhëtimit; shërbimi 24-orësh nuk është konfirmuar për çdo vendndodhje. Ministria e Drejtësisë ofron ndihmë juridike parësore, përfshirë këshillim fillestar juridik, informacion të përgjithshëm ligjor dhe ndihmë me aplikimet. Personat fizikë që jetojnë ose qëndrojnë në Maqedoninë e Veriut mund të kërkojnë qasje në këtë nivel të parë. Ndihma juridike dytësore mund të sigurojë mbështetje financiare për avokat kur aplikuesi plotëson kushtet e nevojës financiare dhe paraqet kërkesë të arsyetuar. Pranueshmëria, kostot dhe procedura varen nga rasti dhe duhen konfirmuar te shërbimi përgjegjës. Fëmijët e përfshirë në procedura mbulohen nga Ligji për Drejtësi për Fëmijët, publikuar në Fletoren Zyrtare 66/24 më 20 mars 2024. Kategoria zyrtare përfshin fëmijët në konflikt me ligjin. Sipas rrezikut, qasja në mbrojtje ose ndihmë mund të nisë përmes prindërve, shkollës, Qendrës për Punë Sociale ose policisë. Programet shkollore të MVR-së trajtojnë dhunën, ngacmimin, dhunën kibernetike, varësitë dhe rreziqet e internetit. Nuk ka dëshmi të një institucioni policor të veçantë për të rinj në Maqedoninë e Veriut që t'i zëvendësojë këto kanale. Mashtrimet telefonike shpesh përdorin pretendime të rreme se telefonuesi është polic, avokat, prokuror ose mjek dhe mund të sajojnë një aksident trafiku ku është përfshirë një i afërm. Mbylleni telefonatën, mos zbuloni kode ose të dhëna bankare, ruani të dhënat e telefonuesit dhe raportojeni incidentin përmes 112 ose 192 kur ka rrezik ose vepër të dyshuar. Mungesa e raportimit nuk e bën sjelljen të padëmshme. Çështjet e mbrojtjes së konsumatorit mund të kërkojnë kanal tjetër, ndërsa reagimi ndaj fatkeqësive i përket sistemit të sigurisë ndaj fatkeqësive. Parandalimi i krimit, reagimi policor, ndihma për viktimat dhe siguria digjitale janë formalisht të disponueshme në gjithë vendin, por shërbimet e specializuara për viktimat janë më të përqendruara në Shkup dhe disa qendra rajonale se gjetkë.