Централниот регистар на Република Северна Македонија (ЦРРСМ) ги евидентира друштвата и другите регистрирани деловни субјекти. Основачот вообичаено го проверува и, кога е достапно, го резервира називот, ја избира правната форма и седиштето, го утврдува опфатот на дејноста, го подготвува основачкиот акт и ја поднесува пријавата за регистрација. Регистрацијата ги обединува регистрацијата на даночниот обврзник и ЕДБ и резервира банкарска сметка. Физичко лице може самостојно електронски да поднесе пријава за ДОО, ДООЕЛ, Трговец Поединец или одредени партнерски форми, ако има важечки дигитален сертификат. За законски дозволените форми може да се користи регистрационен агент. Трговец Поединец не може да поднесе пријава на хартија. За странски документи е потребен судски преведувач и заверен превод. Електронскиот систем на ЦРРСМ прима пријави деноноќно, но ги обработува од понеделник до петок, од 8:30 до 16:30 часот. Управата за јавни приходи (УЈП) и Агенцијата за вработување (АВРСМ) ги добиваат релевантните податоци за регистрацијата. Пред почетокот на трговијата може да бидат потребни секторски лиценци, дозволи, концесии или одобренија. За занаетчиски, регулирани професии и други посебни дејности може да биде потребна претходна регистрација во комора или надлежно министерство. Локалните или општинските дозволи зависат од дејноста и локацијата на бизнисот. Законскиот застапник останува одговорен за точноста на податоците за вистинските сопственици. Регистрацијата на вистински сопственик кај ЦРРСМ за субјектите се врши електронски, а промените вообичаено треба да се пријават во рок од осум дена според деталните упатства на регистарот. Упатството за основање наведува и рок од 15 дена по регистрацијата на субјектот, па пред поднесување треба да се потврди кој рок важи. Навремената регистрација е бесплатна според наведените правила; задоцнетото поднесување може да предизвика надомест. За Трговец Поединец податоците за вистинскиот сопственик се водат преку релевантните регистрациски евиденции и обично не е потребен посебен упис. Бизнисот мора да ги пријави во ЦРРСМ промените како нов назив, седиште, сопственик или основач, капитал, управител, опфат на дејност, времетраење, лиценца или податоци за контакт. Сметководствената евиденција и годишните сметки или финансиските извештаи се доставуваат до Регистарот на годишни сметки. За овие обврски се грижи управителот или овластен сметководител, а за електронски поднесоци е потребен дигитален потпис. Средните и големите субјекти мора да поднесуваат електронски. Бизнис без активност сепак може да мора да поднесе известување за неактивност. Обврските за ревизија и известување зависат од големината, дејноста и применливиот рок. Регистрацијата за ДДВ станува задолжителна кога прометот надминува 1.000.000 МКД во претходната година, се очекува да ја надмине таа сума или ја надминува во тековната година според применливите правила. Доброволна регистрација за ДДВ е можна и под прагот. Општата стапка на ДДВ е 18 проценти, а повластената 5 проценти. Пријавата и плаќањето на ДДВ доспеваат во рок од 25 дена по даночниот период, вклучително и кога пријавата покажува нулта активност. По престанокот на бизнисот, конечната пријава за ДДВ доспева во рок од 25 дена по завршувањето на релевантниот месец. Данокот на добивка се обработува во годишната завршна постапка. Поедноставен годишен данок на вкупен приход важи за бизниси што ги исполнуваат условите и имаат вкупен приход од 3.000.001 до 6.000.000 МКД, со стапка од 1 процент; изборот обврзува најмалку три години. Бизнисите со приход до 3.000.000 МКД може да бидат ослободени од плаќање според релевантниот режим, но обврските за поднесување остануваат. Банкарските, финансиските, осигурителните бизниси и игрите на среќа се исклучени од тој поедноставен третман. Обврските за фискална каса, придонеси, даночна евиденција и сметководство зависат од дејноста и правната форма, па треба да се провери тековниот календар на УЈП. Микро, малите и средните претпријатија сочинуваат околу 99 проценти од претпријатијата според Националната стратегија за МСП 2025–2030. Министерските програми можат да поддржат пристап до финансии, зелена или дигитална транзиција, конкурентност и извоз. Фондот за иновации и технолошки развој (ФИТР) објавува повици за предлози во области како стартапи, комерцијализација на иновации и технолошки развој; финансирањето не е автоматско. Мерките за самовработување на АВРСМ можат на пријавени невработени лица да им понудат обука за претприемништво, подготовка на бизнис-план и шест месеци менторство. Во мерките за 2025 година е наведена поддршка до 430.500 МКД за лица над 29 години и до 615.000 МКД за лица на возраст од 29 години или помлади, зависно од конкретниот повик. Овие програми не создаваат трајно право. Јавните повици имаат сопствени услови и рокови; на пример, повик на Министерството за 2026 година за микро, мали и средни претпријатија и занаетчии со мнозински домашен капитал имаше рок до 30 јуни 2026 година. Странските инвеститори можат да регистрираат субјект и да евидентираат подобни инвестиции во Регистарот на директни инвестиции. Релевантни настани се стекнување сопственост од нерезидент, основање, зголемување капитал, стекнување над 10 проценти од уделите или гласачките права и подобен заем со рок од најмалку пет години. Новите инвестиции, промените и бришењата се пријавуваат одделно. Преносот на удел може да бара постапка со понуда и прифаќање или неприфаќање. За пренос на бизнис на Трговец Поединец може да бидат потребни заверен договор за пренос, објавување на намерата за пренос во дневен весник во рок од 30 дена пред поднесувањето и согласност од доверителите или потврда дека нема приговори. Не постои единствен вкупен надомест за основање или водење на секој бизнис. Надоместот за услугата на ЦРРСМ е според тарифата одобрена од Владата, а дигитален сертификат, регистрационен агент, нотар, превод, сметководител, ревизија и секторска дозвола може да создадат дополнителни трошоци. Затворањето на бизнисот може да вклучи фазна доброволна ликвидација, скратена ликвидација или директно бришење кога правната форма го дозволува тоа. Вообичаени документи се одлука за престанок, разрешување на застапникот, именување ликвидатор, неодамнешна потврда од УЈП за даноци и придонеси, неодамнешна потврда од банка за солвентност или статус на сметка, годишна сметка за годината на бришење и изјава на ликвидаторот за побарувањата и доверителите. Спојување, судска одлука за стечај или истек на определен рок може да бидат други начини. Неплатените обврски или доверителите бараат ликвидација или стечај наместо едноставна дерегистрација, а обврските за затворање од секторските и општинските правила треба да се проверат одделно.
Бизнис во Северна Македонија
Започнувањето и водењето бизнис во Северна Македонија подразбира избор на правна форма, регистрација во Централниот регистар, исполнување даночни и сметководствени обврски и добивање дозволи за конкретната дејност. Вообичаени форми се ДОО, ДООЕЛ, Трговец Поединец, АД и партнерски форми. Системот опфаќа и промени на сопственоста, програми за поддршка, странски инвестиции и законско затворање.
Tip
Планирајте го основањето како поврзана целина: утврдете ја дејноста и локацијата, изберете соодветна правна форма, завршете ги пријавите во Централниот регистар и предвидете време и средства за даночните, сметководствените и дозволните обврски. Не започнувајте со работа додека не се разјаснат одобренијата за конкретната дејност, пријавувањето на вистинскиот сопственик и одговорностите за известување. Постојано следете ги прометот, роковите за поднесување, промените на сопственоста и обврските кон доверителите.