လာအိုနိုင်ငံ၏ နေထိုင်မှုပတ်ဝန်းကျင်

လာအိုနိုင်ငံတွင် နေ့စဉ်နေထိုင်မှုပတ်ဝန်းကျင်၏ ကဏ္ဍအားလုံးအတွက် တာဝန်ယူသည့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတည်း မရှိပါ။ MAE သည် ပတ်ဝန်းကျင်၊ ရေ၊ လေထုနှင့် ရာသီဥတုဆိုင်ရာ အမျိုးသားစည်းမျဉ်းများ သတ်မှတ်ခြင်း၊ အခြေအနေများ စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် သတင်းအချက်အလက် ထုတ်ပြန်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်သည်။ MPWT သည် မြို့ပြစီမံကိန်းရေးဆွဲခြင်းနှင့် ရေပေးဝေရေး၊ ရေနုတ်မြောင်း၊ အမှိုက်အခြေခံအဆောက်အအုံအများစုကို တာဝန်ယူသည်။ ပြည်နယ်နှင့် ခရိုင်ရုံးများ၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးများ၊ ရေပေးဝေသူများ၊ မြို့ပြကန်ထရိုက်တာများ၊ ကျေးရွာများနှင့် အသိုင်းအဝိုင်းကော်မတီများက ဝန်ဆောင်မှုပေးခြင်း၊ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် ဒေသတွင်းတုံ့ပြန်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။ MAE သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် MONRE နေရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ အမျိုးသားလိုက်လျောညီထွေဖြစ်ရေးအစီအစဉ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ဖွဲ့စည်းပုံ၌ ပြည်နယ် ၁၈ ခုနှင့် ခရိုင် ၁၄၈ ခုတွင် ရုံးများ ပါဝင်သည်။ မြို့ပြ၊ ကျေးလက်နှင့် ဝေးလံခေါင်သီဒေသများအကြား နေထိုင်မှုအခြေအနေများ သိသိသာသာ ကွဲပြားသည်။ Lao Social Indicator Survey 2023 အရ အခြေခံသောက်သုံးရေ လက်လှမ်းမီသူ ၈၆ ရာခိုင်နှုန်း၊ အခြေခံမိလ္လာဝန်ဆောင်မှု ရရှိသူ ၈၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အခြေခံတစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှု ရရှိသူ ၆၃ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်။ မြို့ပြဒေသတွင် အဆိုပါနှုန်းများမှာ ၉၈၊ ၉၅ နှင့် ၇၆ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ပြီး ကျေးလက်ဒေသတွင် ၈၁၊ ၇၉ နှင့် ၅၆ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ လုံခြုံစိတ်ချရစွာ စီမံထားသော သောက်သုံးရေ ရရှိမှုမှာ မြို့ပြတွင် ၄၄ ရာခိုင်နှုန်းရှိသော်လည်း ကျေးလက်တွင် ၁၇ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိသည်။ ဝန်ဆောင်မှုများ ဝေးကွာခြင်း သို့မဟုတ် ယုံကြည်စိတ်ချရမှု မရှိခြင်းကြောင့် ဆင်းရဲသော အိမ်ထောင်စုများ၊ အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးများသည် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး ပိုမိုခံရလေ့ရှိသည်။ အခြေခံဝန်ဆောင်မှု လက်လှမ်းမီခြင်းသည် ရေဘေးကင်းကြောင်း သက်သေမပြပါ။ လာအိုနိုင်ငံတွင် သောက်သုံးရေနှင့် အိမ်သုံးရေအရည်အသွေး စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် အမျိုးသားစည်းမျဉ်းတစ်ရပ်ကို အသုံးပြုပြီး ရေအရင်းအမြစ်မှ အသုံးပြုသည့်နေရာအထိ ညစ်ညမ်းမှုအန္တရာယ်များကို ဖော်ထုတ်ထိန်းချုပ်သည့် Water Safety Planning ကို အားပေးသည်။ လူ့စွန့်ပစ်ပစ္စည်း၊ ဓာတုပစ္စည်းများ၊ ရေကြီးမှုနှင့် မြေပြိုမှုတို့က ရေပေးဝေမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ရေစမ်းသပ်မှုဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းတင်ထားသော တုံ့ပြန်မှုမှာ ၂၃ မှ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းသာရှိခဲ့သဖြင့် ရေအရင်းအမြစ် သို့မဟုတ် ရေပိုက်ဆက်သွယ်မှု အနီးရှိခြင်းကို ရေဘေးကင်းသည်ဟု အလိုအလျောက် မယူဆသင့်ပါ။ အခွန်နှုန်း၊ ဆက်သွယ်ခနှင့် ဝန်ဆောင်မှုရချိန်တို့သည် ပံ့ပိုးသူ သို့မဟုတ် ဒေသန္တရအာဏာပိုင်အလိုက် ကွဲပြားပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးအတွက် အတည်ပြုထားသော အိမ်ထောင်စုအခကြေးငွေ သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုရမည့် နောက်ဆုံးရက်တစ်ခု မရှိပါ။ လျင်မြန်ပြီး စီမံကိန်းမကျသော မြို့ပြတိုးချဲ့မှု၊ တောင်ထူထပ်သော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့် ရေကြီးနိုင်ခြေတို့ကြောင့် လမ်းများ၊ ရေမြောင်းများ၊ တူးမြောင်းများ၊ ရေပေးဝေရေးနှင့် မိလ္လာစနစ်များ၊ အမှိုက်သိမ်းဆည်းမှုတို့အပေါ် ဖိအားရှိသည်။ မသန့်စင်ရသေးသော ရေဆိုးများသည် ဖွင့်ထားသော တူးမြောင်းများထဲသို့ စီးဝင်နိုင်ပြီး ထိန်းချုပ်မှုမရှိသော အမှိုက်စွန့်ပစ်ခြင်းနှင့် အချိန်ကာလအလိုက် အမှိုက်မီးရှို့ခြင်းတို့မှာ မှတ်တမ်းတင်ထားသော ပြဿနာများဖြစ်သည်။ Pollution and Waste Management Project ကို ၂၀၂၅ မှ ၂၀၃၁ ခုနှစ်အထိ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၇.၈၅ သန်းဖြင့် ဆောင်ရွက်ပြီး Vientiane Capital ကို အခြားမြို့များအတွက် စံနမူနာအဖြစ် အဓိကထားသည်။ အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်၏ Water Supply and Sanitation Project သည် မြို့ငယ် ၁၁ မြို့ကို ရည်ရွယ်ထားသည်။ တရားဝင်ပတ်ဝန်းကျင်စောင့်ကြည့်ရေးပေါ်တယ်တွင် PM2.5၊ PM10၊ အိုဇုန်း၊ နိုက်ထရိုဂျင်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်နှင့် ခဲတို့ကို ဖော်ပြထားသည်။ စောင့်ကြည့်စခန်းလွှမ်းခြုံမှုနှင့် ဒေတာဆက်လက်ရရှိမှုမှာ မညီမျှဘဲ ပေါ်တယ်ရှိ မှတ်တမ်းအချို့သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှ ဖြစ်သဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံးထိတွေ့မှု မှတ်တမ်းပြည့်စုံသည်ဟု သဘောမထားသင့်ပါ။ ညစ်ညမ်းမှုထိန်းချုပ်ရေးတွင် ညစ်ညမ်းမှုထုတ်လွှတ်သူကို စောင့်ကြည့်ခြင်း၊ ပတ်ဝန်းကျင်စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် စောင့်ကြည့်ရေးအစီအစဉ် (EMMP) နှင့် လိုအပ်ပါက ညစ်ညမ်းမှုပမာဏ ထုတ်လွှတ်ခွင့်ပါမစ်တို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ ဆူညံသံ၊ အလင်းရောင်၊ အနံ့၊ တုန်ခါမှုနှင့် အပူတို့ကို အနှောင့်အယှက် သို့မဟုတ် ညစ်ညမ်းမှုအမျိုးအစားများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ဆောက်လုပ်ရေး၊ စက်မှုနှင့် မြို့ပြလုပ်ငန်းများသည် ဖုန်မှုန့်၊ မီးခိုး၊ တုန်ခါမှုနှင့် အလွန်အကျွံဆူညံသံကို ကာကွယ်ရန် မျှော်လင့်ထားပြီး ပြင်းထန်သော အနှောင့်အယှက်များကို တားမြစ်ထားသည်။ သိသာထင်ရှားသော အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည့် လုပ်ငန်းများအတွက် ပါမစ်လိုအပ်နိုင်သည်။ တိုင်ကြားချက် သို့မဟုတ် စစ်ဆေးပေးရန်တောင်းဆိုချက်ကို သက်ဆိုင်ရာ ပြည်နယ် သို့မဟုတ် ခရိုင် သဘာဝအရင်းအမြစ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရုံး၊ တာဝန်ရှိကဏ္ဍအာဏာပိုင်၊ MAE သို့မဟုတ် ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးထံ ပုံမှန်အားဖြင့် ပေးပို့နိုင်သည်။ Vientiane မြို့ပြစီမံကိန်းတွင် မြစ်ကမ်းဘေးဧရိယာများ၊ သဘာဝလမ်းလျှောက်လမ်းကြောင်းများ၊ ခရိုင်ပန်းခြံများနှင့် ရပ်ကွက်ငယ်ပန်းခြံများကို သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့၏ အသုံးဝင်မှုသည် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု၊ အရိပ်ရရှိမှုနှင့် ဘေးကင်းစွာ ဝင်ရောက်နိုင်မှုအပေါ် မူတည်သည်။ ရရှိနိုင်သော တွေ့ရှိချက်များအရ စိမ်းလန်းသောနေရာများ လက်လှမ်းမီမှု သို့မဟုတ် လွှမ်းခြုံမှုအတွက် တစ်နိုင်ငံလုံးသုံး စံနှုန်း မသတ်မှတ်ထားပါ။ ဤအကြောင်းအရာသည် နေထိုင်ရာနေရာ၏ အရည်အသွေးနှင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများကို အဓိကထားသည်။ ဂေဟစနစ်ကို အဓိကထားသည့် အကြောင်းအရာ၊ အိမ်ရာအခွင့်အရေးနှင့် ပို့ဆောင်ရေးစနစ်များသည် ဆက်စပ်သော်လည်း သီးခြားအကြောင်းအရာများဖြစ်သည်။ ရေကြီးမှု၊ မြေပြိုမှု၊ မိုးခေါင်မှု၊ အပူပိုင်းမုန်တိုင်းများနှင့် အပူဒဏ်တို့သည် အရေးကြီးသော ဘေးကင်းရေးအန္တရာယ်များ ဖြစ်စေသည်။ ဘေးအန္တရာယ်လျှော့ချရေး အမျိုးသားမဟာဗျူဟာ ၂၀၂၁–၂၀၃၀ တွင် မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒဌာန၊ ဗဟိုဘေးအန္တရာယ်စီမံခန့်ခွဲမှုကော်မတီနှင့် ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးတို့၏ တာဝန်များကို သတ်မှတ်ထားသည်။ ကြိုတင်သတ警ပေးချက်များ၊ အန္တရာယ်မြေပုံများ၊ Common Alerting Protocol (CAP) သတိပေးချက်များနှင့် нөлөөлөлအခြေပြုခန့်မှန်းချက်များက ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရေးကို ပံ့ပိုးသည်။ အသိုင်းအဝိုင်းရေကြီးမှုစီမံခန့်ခွဲရေးကော်မတီများနှင့် ကျေးရွာဘေးအန္တရာယ်စီမံခန့်ခွဲရေးကော်မတီများတွင် အမျိုးသမီးများ၊ မသန်စွမ်းသူများနှင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများ ပါဝင်နိုင်သည်။ အရေးပေါ်အကူအညီကို အိမ်ထောင်စုတိုင်း အခွင့်အရေးအဖြစ် ရရှိမည်ဟု အာမခံသည့် စည်းမျဉ်းတစ်ရပ်ကို ရရှိနိုင်သော ဥပဒေများတွင် မသတ်မှတ်ထားပါ။ ပြင်ဆင်ထားသော ပတ်ဝန်းကျင်ကာကွယ်ရေးဥပဒေ မူဘောင်တွင် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်ရယူခွင့်နှင့် အများပြည်သူပါဝင်ခွင့်တို့ ပါဝင်သည်။ စီမံကိန်းများတွင် ပတ်ဝန်းကျင်သက်ရောက်မှုဆန်းစစ်ချက် (EIA)၊ မဟာဗျူဟာမြောက် ပတ်ဝန်းကျင်ဆန်းစစ်ချက်၊ EMMP သို့မဟုတ် ညစ်ညမ်းမှုထိန်းချုပ်ရေးအစီအမံများ လိုအပ်နိုင်သည်။ လက်ရှိ EIA မူဘောင်သည် ၂၀၂၂ အမိန့် 389/GOV နှင့် ၂၀၂၃ ဆုံးဖြတ်ချက် 0358/MONRE အပေါ် အခြေခံထားသည်။ ထိခိုက်ခံရသူများနှင့် အခြားသက်ဆိုင်သူများသည် စီမံကိန်းပိုင်ရှင်၊ ပြည်နယ် သို့မဟုတ် ခရိုင်ပတ်ဝန်းကျင်ရုံးများ၊ MAE သို့မဟုတ် ဒေသန္တရအာဏာပိုင်များထံ သတင်းအချက်အလက်၊ မှတ်ချက်နှင့် တိုင်ကြားချက်များ ပေးပို့နိုင်သည်။ လိုအပ်သည့်နေရာတွင် ပတ်ဝန်းကျင်လိုက်နာမှုလက်မှတ် (ECC) အပါအဝင် သက်ဆိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်ခွင့်ပြုချက်ကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဆိုင်ရာ သက်ဆိုင်ရာခွင့်ပြုချက်မရမီ ဖြေရှင်းထားရမည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ EIA စာသားသည် ယခင်စာတမ်းဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးရက်နှင့် ဥပဒေစာသားအတိအကျကို လက်ရှိ လာအိုဘာသာစည်းမျဉ်းများနှင့် စစ်ဆေးသင့်သည်။ စီမံကိန်းပိုင်ရှင်များနှင့် ညစ်ညမ်းမှုဖြစ်စေသူများသည် ထိခိုက်မှုကို ကာကွယ်ရန်၊ သက်ရောက်မှုများကို စောင့်ကြည့်တင်ပြရန်နှင့် စည်းမျဉ်းများက သတ်မှတ်သည့်နေရာတွင် ထိန်းချုပ်ရေး သို့မဟုတ် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကုန်ကျစရိတ်များ ပေးရန် မျှော်လင့်ထားသည်။ ပတ်ဝန်းကျင်စောင့်ကြည့်မှု၊ ပါမစ်၊ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနှင့် အမှိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုတို့ကြောင့် စီမံကိန်းအလိုက် ကုန်ကျစရိတ်နှင့် နောက်ဆုံးရက်များ ရှိနိုင်သည်။ လာအိုနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် အိမ်ထောင်စုဝန်ဆောင်မှုအခကြေးငွေ သို့မဟုတ် အားလုံးအတွက် သက်ဆိုင်သော ဝန်ဆောင်မှုအဆင့်ကတိ မရှိပါ။