រដ្ឋនៅប្រទេសឡាវ

រដ្ឋធម្មនុញ្ញជាច្បាប់មូលដ្ឋានរបស់ឡាវ។ វាត្រូវបានកែសម្រួលក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ហើយចូលជាធរមានតាមព្រះរាជក្រឹត្យប្រកាសឱ្យប្រើរបស់ប្រធានាធិបតី។ ច្បាប់ទាំងអស់ត្រូវស្របតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ អត្ថបទដើមជាភាសាឡាវមានអំណាចគ្រប់គ្រង ចំណែកការបកប្រែជាភាសាបរទេសមានគោលបំណងផ្តល់ព័ត៌មាន។ ព្រឹត្តិបត្រផ្លូវការជាប្រភពមានអំណាចសម្រាប់ច្បាប់ទូទៅថ្នាក់ជាតិ ខេត្ត និងរាជធានី។ បទបញ្ជាស្រុក និងភូមិអាចប្រើមធ្យោបាយផ្សព្វផ្សាយក្នុងតំបន់ផ្សេងទៀតដែលងាយស្រួលចូលប្រើ។ ជាទូទៅ សេចក្តីព្រាងច្បាប់បើកឱ្យសាធារណជនផ្តល់មតិរយៈពេល ៦០ ថ្ងៃ លើកលែងករណីដែលមានលក្ខខណ្ឌផ្សេង។ ជាទូទៅ ការប្រកាសឱ្យប្រើដោយប្រធានាធិបតីចំណាយពេលរហូតដល់ ៣០ ថ្ងៃ ហើយបើត្រូវពិនិត្យឡើងវិញ អាចមានរយៈពេលបន្ថែមរហូតដល់ ១៥ ថ្ងៃ។ រដ្ឋសភាជាស្ថាប័នអំណាចរដ្ឋកំពូល។ វាអនុម័តច្បាប់ ពន្ធ ការខ្ចីប្រាក់សាធារណៈ និងថវិកាជាតិ តែងតាំងមន្ត្រីសំខាន់ៗ និងអនុវត្តការត្រួតពិនិត្យ។ នីតិកាលទី ១០ នៅឆ្នាំ ២០២៦ មានសមាជិក ១៧៥ នាក់ មានអាណត្តិប្រាំឆ្នាំ និងជាទូទៅប្រជុំសាមញ្ញពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ។ គណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍បំពេញការងារចន្លោះសម័យប្រជុំ។ ក្រុមប្រឹក្សាប្រជាជនមូលដ្ឋានអនុវត្តអំណាចរដ្ឋក្នុងមូលដ្ឋានតាមរយៈសេចក្តីសម្រេច ថវិកា និងការត្រួតពិនិត្យ។ ថងលូន ស៊ីសូលីត ជាប្រធានាធិបតីឡាវ សៃសុមផូន ភូមិវិហាន ជាប្រធានរដ្ឋសភា និង សនសៃ ស៊ីផាន់ដូន ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ រដ្ឋាភិបាលផ្តល់រដ្ឋបាលរដ្ឋឯកភាព និងទូលំទូលាយ។ វាទទួលខុសត្រូវចំពោះរដ្ឋសភា និងប្រធានាធិបតី។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល និងរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន។ នៅឆ្នាំ ២០២៦ រចនាសម្ព័ន្ធកណ្តាលមានក្រសួងចំនួន ១៣ និងស្ថាប័នស្មើក្រសួងចំនួន ២ រួមមានក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ ក្រសួងផែនការ និងវិនិយោគ ធនាគារជាតិឡាវ ក្រសួងមហាផ្ទៃ ក្រសួងយុត្តិធម៌ ក្រសួងសន្តិសុខសាធារណៈ និងក្រសួងការពារជាតិ។ គំរូរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ២០២៥ មានថ្នាក់ខេត្ត ស្រុក និងអនុស្រុក។ បច្ចុប្បន្នឡាវមាន ១៨ ខេត្ត និងរាជធានី ព្រមទាំង ១៤៨ ស្រុក។ ការកែទម្រង់ឆ្នាំ ២០២៦ បានធ្វើឱ្យអនុស្រុកចំនួន ៣៧៩ ដំណើរការក្នុងស្រុកចំនួន ១១០ ដោយគ្រោងសរុបចំនួន ៦២១។ គណៈកម្មាធិការរដ្ឋបាលអនុស្រុក និងក្រុមប្រឹក្សាមូលដ្ឋាននៅកន្លែងដែលបានបង្កើតឡើង គ្រប់គ្រងសេវាមូលដ្ឋាន ផែនការ ថវិកា ធនធានធម្មជាតិ សន្តិសុខ និងញត្តិ។ អនុស្រុកត្រូវបានហៅជាទូទៅថា តាសែង។ ខេត្តហៅថា ខ្វែង ស្រុកហៅថា មឿង និងភូមិហៅថា បាន។ មជ្ឈមណ្ឌលសេវាសាធារណៈច្រកចេញចូលតែមួយមាននៅអនុស្រុកខ្លះ។ ចម្ងាយធ្វើដំណើរ បុគ្គលិក បរិក្ខារ ថវិកា និងនីតិវិធីជាភាសាឡាវអាចធ្វើឱ្យការចូលប្រើសេវាយឺតជាងនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល។ ប្រជាពលរដ្ឋអាចដាក់ញត្តិទៅស្ថាប័នសាធារណៈ ដាក់ពាក្យបណ្តឹង និងស្វែងរកយុត្តិធម៌។ ជនបរទេស និងអ្នកគ្មានសញ្ជាតិទទួលបានការការពារតាមច្បាប់ និងមានសិទ្ធិដាក់ញត្តិតាមក្របខណ្ឌរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ តុលាការប្រជាជនជាអាជ្ញាធរតុលាការ រួមមានតុលាការកំពូល តុលាការមូលដ្ឋាន និងតុលាការយោធា ដោយមានថ្នាក់ជំនុំជម្រះដំបូង ឧទ្ធរណ៍ និងសើរើ។ ការិយាល័យអយ្យការប្រជាជនដំណើរការនៅថ្នាក់កំពូល មូលដ្ឋាន និងយោធា។ សវនាការជាសាធារណៈ លុះត្រាតែច្បាប់កំណត់ករណីលើកលែង។ ជនជាប់ចោទមានសិទ្ធិទទួលព័ត៌មាន ការពារខ្លួន និងទទួលជំនួយមេធាវី។ ឡាវមិនមានកាលវិភាគថ្លៃតុលាការ ឬរយៈពេលសំណុំរឿងតែមួយទូទាំងប្រទេសទេ។ ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈ ខណៈធនាគារជាតិឡាវជាអាជ្ញាធររូបិយវត្ថុ ហើយក្រសួងផែនការ និងវិនិយោគសម្របសម្រួលផែនការ ស្ថិតិ ជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ផ្លូវការ និងការវិនិយោគ។ ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុផ្សព្វផ្សាយថវិកាបឋមឆ្នាំ ២០២៦ និងរបាយការណ៍អនុវត្តថវិកាត្រីមាសទីមួយ និងទីពីរ។ បំណុលសាធារណៈ និងបំណុលដែលរដ្ឋធានាផ្លូវការឆ្នាំ ២០២៤ មានប្រហែល USD 14.07 ពាន់លាន ស្មើប្រហែល ៩៤% នៃ GDP ដោយប្រហែល ៧៦% ជាបំណុលបរទេស។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ IMF បានវាយតម្លៃថាឡាវស្ថិតក្នុងស្ថានភាពជំពាក់បំណុលធ្ងន់ធ្ងរទាំងផ្នែកបរទេស និងសរុប ហើយចាត់ទុកស្ថានភាពបំណុលថាមិនមាននិរន្តរភាព។ ដូច្នេះការបង់សេវាបំណុល បំណុលក្រុមហ៊ុនរដ្ឋ ការប្រមូលចំណូល ការចំណាយមូលធន និងតម្លាភាពហិរញ្ញវត្ថុសាធារណៈប៉ះពាល់ដល់សមត្ថភាពរដ្ឋក្នុងការផ្តល់សេវា។ គេរំពឹងថាគោលនយោបាយសារពើពន្ធនឹងបន្ធូរបន្ថយនៅឆ្នាំ ២០២៦។ អាជ្ញាធរអធិការកិច្ចរដ្ឋត្រួតពិនិត្យការអនុលោមតាមគោលនយោបាយ ច្បាប់ សិទ្ធិ និងកាតព្វកិច្ច អនុវត្តការងារប្រឆាំងអំពើពុករលួយ និងទទួលបណ្តឹង ពិនិត្យសេចក្តីប្រកាសទ្រព្យសម្បត្តិ និងចំណូល ហើយអាចទាមទារវិធានការកែតម្រូវ។ អង្គការសវនកម្មរដ្ឋធ្វើសវនកម្មហិរញ្ញវត្ថុ ការអនុលោម និងប្រសិទ្ធភាព តាមរយៈរចនាសម្ព័ន្ធកណ្តាល និងតំបន់។ សវនកម្មអាចរៀបចំទុកជាមុន តាមសំណើ ឬភ្លាមៗ; ជាទូទៅ ត្រូវជូនដំណឹងអំពីសវនកម្មធម្មតា ១៥ ថ្ងៃជាមុន ខណៈសវនកម្មភ្លាមៗជាករណីលើកលែង។ លទ្ធផលសវនកម្មលើការអនុវត្តថវិកាត្រូវរាយការណ៍ទៅរដ្ឋសភា និងនាយករដ្ឋមន្ត្រី។ ការបង្ហាញជាសាធារណៈត្រូវការការអនុញ្ញាតពីស្ថាប័នរដ្ឋមានសមត្ថកិច្ចតាមច្បាប់សវនកម្ម។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញការពារជាផ្លូវការនូវសេរីភាពនិយាយ សរសេរ ប្រជុំ សមាគម ធ្វើបាតុកម្មដោយសន្តិវិធី សាសនា និងការធ្វើដំណើរ ដោយស្ថិតក្រោមការរឹតត្បិតតាមច្បាប់។ រណសិរ្សសាមគ្គីកសាងជាតិឡាវ និងអង្គការមហាជនគាំទ្រការចល័តប្រជាជន ការពារសិទ្ធិសមាជិក និងត្រួតពិនិត្យសមាគម។ គោលនយោបាយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយកំណត់បេសកកម្មរដ្ឋសម្រាប់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការការពារ និងអភិវឌ្ឍជាតិ ហើយហាមខ្លឹមសារដែលចាត់ទុកថាបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ។ ដូច្នេះក្របខណ្ឌសិទ្ធិផ្លូវការរួមរស់ជាមួយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងបណ្តាញពលរដ្ឋដែលគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋ។ ការវាយតម្លៃរបស់ OHCHR បានរាយការណ៍ពីការរឹតត្បិតដែលប៉ះពាល់ដល់សេរីភាពបញ្ចេញមតិ ការប្រជុំ សមាគម និងឯករាជ្យភាពប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។ ប្រធានាធិបតីជាប្រធានគណៈកម្មាធិការការពារជាតិ និងសន្តិសុខ និងជាអគ្គមេបញ្ជាការ។ ការការពារជាតិ និងសន្តិសុខជាមុខងាររបស់រដ្ឋ ហើយរួមមានកាតព្វកិច្ចពលរដ្ឋ ដូចជាការបម្រើយោធា និងការរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ។ ក្រសួងការពារជាតិ ក្រសួងសន្តិសុខសាធារណៈ និងរចនាសម្ព័ន្ធសន្តិសុខមូលដ្ឋានទទួលខុសត្រូវលើអធិបតេយ្យភាព បូរណភាពទឹកដី ស្ថិរភាព ការឆ្លើយតបវិបត្តិ និងគ្រោះមហន្តរាយ។ គណៈកម្មាធិការគ្រប់គ្រងអ៊ីនធឺណិតជាតិត្រូវបានបង្កើតក្រោមក្រសួងសន្តិសុខសាធារណៈក្នុងឆ្នាំ ២០២៦។ ការចូលទៅកាន់រដ្ឋបាល ការបោះពុម្ពផ្សាយ ថ្លៃ និងរយៈពេលដំណើរការអាស្រ័យលើនីតិវិធីជាក់លាក់ ដូច្នេះត្រូវផ្ទៀងផ្ទាត់អាជ្ញាធរទទួលខុសត្រូវ និងនីតិវិធីជាភាសាឡាវក្នុងតំបន់សម្រាប់បញ្ហានីមួយៗ។