បំណុលនៅប្រទេសឡាវ

ឥណទានឬប្រាក់កម្ចីផ្តល់ប្រាក់ ឬអត្ថប្រយោជន៍ហិរញ្ញវត្ថុផ្សេងទៀតដល់អ្នកខ្ចី ដែលត្រូវសងវិញតាមលក្ខខណ្ឌព្រមព្រៀង។ នៅឡាវ ពាក្យក្នុងស្រុក ໜີ້ສິນ មានន័យថាបំណុល ខណៈ ສິນເຊື່ອ សំដៅលើឥណទាន ឬប្រាក់កម្ចី។ អ្នកផ្តល់ឥណទានផ្លូវការវាយតម្លៃអត្តសញ្ញាណ ប្រាក់ចំណូលឬលំហូរសាច់ប្រាក់ វត្ថុបញ្ចាំ អ្នកធានា និងប្រវត្តិឥណទាន។ ក្រុមហ៊ុនព័ត៌មានឥណទានឡាវជួយអ្នកផ្តល់កម្ចីពិនិត្យហានិភ័យ។ ការទទួលបានឥណទានអាចពិបាកសម្រាប់គ្រួសារជនបទ និងអាជីវកម្មតូចៗដែលមានប្រាក់ចំណូលមិនទៀងទាត់ ឯកសារតិច សកម្មភាពក្រៅផ្លូវការ ឬគ្មានវត្ថុបញ្ចាំដែលអាចទទួលយកបាន។ ផលិតផលផ្លូវការដែលមានរួមមានប្រាក់កម្ចីធនាគារនិងមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ ឥណទានសម្រាប់សហគ្រាសមីក្រូនិងតូច ការជួលហិរញ្ញវត្ថុ ប្រាក់កម្ចីពីហាងបញ្ចាំ និងប្រាក់កម្ចីកម្រិតភូមិមួយចំនួន។ ស្ថាប័នមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ ដែលគេហៅជាញឹកញាប់ថា MFIs អាចទទួលប្រាក់បញ្ញើ ឬផ្តល់តែឥណទាន។ មូលនិធិសន្សំភូមិជាការរៀបចំផ្អែកលើសហគមន៍ ដែលសមត្ថភាពផ្តល់កម្ចីអាស្រ័យលើសមាជិកភាព និងដើមទុនដែលមាន។ វាមិនមែនជាសេវាកាត់បន្ថយបំណុលរបស់រដ្ឋទេ។ ឧទាហរណ៍ដែលបានកត់ត្រាពីថាមួងប្រើការប្រាក់បូកដើម ១% សម្រាប់ប្រាក់កម្ចីសុខភាពនិងអប់រំ និង ២% សម្រាប់ប្រាក់កម្ចីអាជីវកម្មដោយគ្មានវត្ថុបញ្ចាំ; អត្រាទាំងនេះជាឧទាហរណ៍ពីមូលនិធិនោះ មិនមែនជាតារាងអត្រាជាតិទេ។ ការខ្ចីពីគ្រួសារ និយោជក ឬអាជីវករ ការធ្វើការបន្ថែម ការលក់ទ្រព្យ និងការប្រើប្រាក់សន្សំ គឺជាវិធីក្រៅផ្លូវការដែលប្រើដើម្បីបំពេញការខ្វះខាត។ កិច្ចសន្យាកំណត់ប្រាក់ដើម ការប្រាក់ដែលបានព្រមព្រៀង កម្រៃ កាលបរិច្ឆេទសង រយៈពេលដល់កំណត់ និងកាតព្វកិច្ចផ្សេងៗ។ អ្នកខ្ចីគួរតែពិនិត្យកម្រៃផ្លូវការ កម្រៃសេវា កម្រៃតំណាង និងកម្រៃផ្សេងទៀត កាលវិភាគបង់រំលស់ រូបិយប័ណ្ណ និងចំនួនសរុបដែលត្រូវសង។ ការខ្ចីជារូបិយប័ណ្ណបរទេសបង្កើតហានិភ័យអត្រាប្តូរប្រាក់៖ ការសងនឹងមានតម្លៃថ្លៃជាងជាប្រាក់គីបឡាវ ប្រសិនបើប្រាក់គីបចុះថ្លៃ។ ឧទាហរណ៍កម្មវិធី LAFF គ្របដណ្តប់ពី ២,០០០,០០០ គីបឡាវ ដល់ ៥០០,០០០,០០០ គីបឡាវ ដោយមានការប្រាក់ផ្អែកលើទីផ្សារ រយៈពេលមធ្យមយ៉ាងតិច ១៨ ខែ និងអំឡុងពេលអនុគ្រោះប្រហែលមួយភាគបីនៃរយៈពេល។ តួលេខទាំងនេះមិនអនុវត្តដោយស្វ័យប្រវត្តិចំពោះប្រាក់កម្ចីអ្នកប្រើប្រាស់ ឬអាជីវកម្មគ្រប់ប្រភេទទេ។ អនុក្រឹត្យស្តីពីការការពារអ្នកប្រើប្រាស់ហិរញ្ញវត្ថុ ២២៥/GOV តម្រូវឱ្យមានតម្លាភាព ការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះភាពសមស្របនិងសមត្ថភាពសង ព្រមទាំងការបង្ហាញដំណើរការបណ្តឹងនិងព័ត៌មានទំនាក់ទំនង។ រក្សាកិច្ចសន្យាដែលបានចុះហត្ថលេខា បង្កាន់ដៃទូទាត់ របាយការណ៍គណនី និងការទាក់ទងជាមួយអ្នកផ្តល់កម្ចី។ ប្រសិនបើការសងក្លាយជាការលំបាក សូមទាក់ទងអ្នកផ្តល់កម្ចីឱ្យបានឆាប់ ហើយស្នើការកែសម្រួលកាលវិភាគសង ឬការរៀបចំហិរញ្ញវត្ថុឡើងវិញដោយស្ម័គ្រចិត្ត។ អ្នកផ្តល់កម្ចីនីមួយៗសម្រេចលើការរៀបចំបែបនេះតាមករណី ហើយភស្តុតាងមិនបង្ហាញថាឡាវមានប្រព័ន្ធដោះស្រាយបំណុលគ្រួសារដែលមានម្ចាស់បំណុលច្រើន ការផ្អាកស្វ័យប្រវត្តិ ឬនីតិវិធីចាប់ផ្តើមថ្មីទូទៅទេ។ បណ្តឹងជាធម្មតាចាប់ផ្តើមតាមយន្តការផ្ទៃក្នុងរបស់អ្នកផ្តល់កម្ចី។ អាចទាក់ទងធនាគារជាតិឡាវ ប្រសិនបើបញ្ហាមិនត្រូវបានដោះស្រាយ។ ការសម្របសម្រួលឬអាជ្ញាកណ្តាលតាម CEDR/OEDR និងការប្តឹងទៅតុលាការប្រជាជន គឺជាជម្រើសដោះស្រាយវិវាទបន្ថែម អាស្រ័យលើប្រភេទបញ្ហា។ អ្នកផ្តល់កម្ចីត្រូវកត់ត្រានិងឆ្លើយតបបណ្តឹងឱ្យបានឆាប់ ហើយអ្នកប្រើប្រាស់អាចស្នើសំណងតាមច្បាប់ការពារអ្នកប្រើប្រាស់ នៅពេលសិទ្ធិឬផលប្រយោជន៍ត្រូវបានរំលោភ។ វត្ថុបញ្ចាំអាចរួមមានការដាក់បញ្ចាំ ហ៊ីប៉ូតែក ឬអ្នកធានាជាបុគ្គល ឬនីតិបុគ្គល។ ហ៊ីប៉ូតែកលើអចលនទ្រព្យត្រូវធ្វើជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ និងចុះបញ្ជី។ បញ្ជីសន្តិសុខលើចលនវត្ថុដំណើរការទូទាំងប្រទេសក្រោមក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ តាមច្បាប់ ០៦/NA និងអនុក្រឹត្យ ១៧៨/PM។ បន្ទាប់ពីខកខានសង ម្ចាស់បំណុលអាចលក់ ឬដាក់ដេញថ្លៃវត្ថុបញ្ចាំដើម្បីប្រមូលការប្រាក់និងកាតព្វកិច្ចផ្សេងៗ។ ប្រាក់លើសជាកម្មសិទ្ធិរបស់កូនបំណុល ប៉ុន្តែចំនួនខ្វះនៅតែត្រូវសង។ ទំនួលខុសត្រូវអ្នកធានាអាស្រ័យលើកិច្ចព្រមព្រៀងធានា; ជាទូទៅម្ចាស់បំណុលទាមទារពីកូនបំណុលដើមជាមុន។ តាមនីតិវិធីរដ្ឋប្បវេណី ការទាមទារបំណុលនិងការសម្របសម្រួលអាចមុនបណ្តឹងពាណិជ្ជកម្ម ខណៈតុលាការអាចស្នើរបាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុ និងរឹបអូស ឬរក្សាទុកទ្រព្យ។ រយៈពេលនិងចំណាយអាស្រ័យលើសំណុំរឿងនិងតុលាការ។ ក្រមរដ្ឋប្បវេណីចូលជាធរមានចាប់ពីថ្ងៃទី ២៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២០។ ច្បាប់ស្តីពីការស្តារនីតិសម្បទានិងក្ស័យធនសហគ្រាស លេខ ៧៥/NA ចុះថ្ងៃទី ២៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៩ គ្របដណ្តប់សហគ្រាសឯកបុគ្គល ភាពជាដៃគូ ក្រុមហ៊ុនទទួលខុសត្រូវមានកម្រិត និងសាធារណៈ សហគ្រាសរដ្ឋ និងសហករណ៍។ មិនមាននីតិវិធីក្ស័យធនផ្ទាល់ខ្លួនដាច់ដោយឡែកដែលមានភស្តុតាងសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់ឯកជនធម្មតាទេ។ សម្រាប់សហគ្រាសដែលស្ថិតក្នុងវិសាលភាព បណ្តឹងម្ចាស់បំណុលជាទូទៅត្រូវការបំណុលយ៉ាងតិច ១០,០០០,០០០ គីបឡាវ លិខិតទាមទារដែលទទួលស្គាល់ចំនួន ៣ និងចន្លោះយ៉ាងតិច ២០ ថ្ងៃរវាងលិខិតនីមួយៗ ប្រសិនបើបំណុលនៅមិនទាន់បានសង។ ការស្តារនីតិសម្បទាត្រូវការកិច្ចព្រមព្រៀងម្ចាស់បំណុល និងការចូលរួមពីតុលាការ។ ទីភ្នាក់ងារអនុវត្តសាលក្រមគ្រប់គ្រងការរំលាយ។ លំដាប់អាទិភាពដែលបានបញ្ជាក់គឺប្រាក់ឈ្នួល ប្រាក់កម្ចីស្តារនីតិសម្បទា បំណុលមានធានា បំណុលរដ្ឋ និងបំណុលគ្មានធានា។ ម្ចាស់សហគ្រាសឯកបុគ្គល និងដៃគូទូទៅអាចក្លាយជាបុគ្គលក្ស័យធន។ សំណើលើកលែងបំណុលអាចដាក់បន្ទាប់ពីសងពេញ ឬសហការពេញលេញក្នុងរយៈពេលបីឆ្នាំ ខណៈការជំទាស់របស់ម្ចាស់បំណុលអាចផ្អាកដំណើរការរហូតដល់ប្រាំឆ្នាំ។ អ្នកក្រីក្រអាចស្នើជំនួយផ្នែកច្បាប់ពីក្រសួងយុត្តិធម៌ ប្រសិនបើគ្មានប្រាក់ចំណូល ឬប្រាក់ចំណូលទាបជាងប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមា គ្មានទ្រព្យ សិទ្ធិកំពុងមានវិវាទ ឬមាននីតិវិធីតុលាការកំពុងដំណើរការ។ ឯកសារធម្មតារួមមានពាក្យស្នើសុំ លិខិតបញ្ជាក់លំនៅឋាននិងស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ច សៀវភៅគ្រួសារ និងអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ។ ព័ត៌មានដែលមានពីក្រសួងយុត្តិធម៌មិនបញ្ជាក់កម្រៃឬរយៈពេលដំណើរការស្តង់ដារទេ។ វិវាទក្ស័យធនធម្មតាត្រូវបានពិពណ៌នាថាចំណាយពេលយូរ និងថ្លៃ ខណៈឡាវបានបណ្តុះបណ្តាលចៅក្រម និងអ្នកគ្រប់គ្រងក្ស័យធនចំនួន ២៨ នាក់; ការវាយតម្លៃដែលបានយោងបានរាយការណ៍ថា នៅពេលនោះមិនមានករណីរៀបចំឡើងវិញ ការរំលាយ ឬក្ស័យធនដែលរាយការណ៍ជាផ្លូវការទេ។ បំណុលសាធារណៈ ដែលហៅថា ໜີ້ສິນສາທາລະណៈ ពាក់ព័ន្ធនឹងរដ្ឋ ហើយមិនក្លាយជាបំណុលផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គ្រួសារដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ។ តួលេខបឋមរបស់ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៤ រាយការណ៍ថាបំណុលសាធារណៈនិងបំណុលធានាដោយសាធារណៈមានចំនួន ១៤.០៦៩ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ស្មើនឹង ៩៤% នៃ GDP។ ឯកសារដដែលរាយការណ៍បំណុលធានាសាធារណៈខាងក្រៅ ១២.៦៧៤ ពាន់លានដុល្លារ បំណុលសាធារណៈ ១២.១៣៦ ពាន់លានដុល្លារ ឬ ៨១% នៃ GDP បំណុលសាធារណៈខាងក្រៅ ១០.៧៤១ ពាន់លានដុល្លារ ឬ ៧២% នៃ GDP បំណុលសាធារណៈក្នុងស្រុក ១.៣៩៥ ពាន់លានដុល្លារ ឬ ៩% នៃ GDP និងបំណុលធានា ១.៩៣៣ ពាន់លានដុល្លារ ឬ ១៣% នៃ GDP។ ប្រទេសចិនជាម្ចាស់បំណុលទ្វេភាគីខាងក្រៅធំបំផុត។ ការប្រាក់ពន្យារដែលប៉ាន់ស្មានសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២០ ដល់ ២០២៤ មានប្រហែល ៤៧០ លានដុល្លារ ដែលធ្វើឱ្យការបង្ហាញស្តុកបំណុលខាងក្រៅខុសគ្នា ដោយមានចំនួនប្រហែល ១១.២១០ ពាន់លានដុល្លារ។ ការប៉ាន់ស្មាន IMF ឆ្នាំ ២០២៥ ដាក់បំណុលសរុបនៅ ១៧៩.៤% នៃ GDP បំណុលធានាដោយសាធារណៈ ៨០.៦% និងបំណុលឯកជន ៩៨.៩%។ តួលេខទាំងនេះប្រើវិសាលភាពនិងវិធីប៉ាន់ស្មានខុសគ្នា ហើយមិនគួរបូកបញ្ចូលជាចំនួនតែមួយទេ។ បំណុលសាធារណៈនិងឯកជនខ្ពស់អាចបង្កើនហានិភ័យអត្រាប្តូរប្រាក់ អតិផរណា ការបន្តហិរញ្ញប្បទាន និងការប្រកួតប្រជែងឥណទានសម្រាប់គ្រួសារនិងអាជីវកម្មតូចៗ; នេះជាការសន្និដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ច មិនមែនជាការអះអាងថាបំណុលសាធារណៈជាបំណុលផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេទេ។ អនុក្រឹត្យគ្រប់គ្រងបំណុលចុះខែសីហា ឆ្នាំ ២០២៥ ដាក់យុទ្ធសាស្ត្រកណ្តាល ការតាមដាន និងការបង្ហាញព័ត៌មានក្រោមក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ។ ធនាគារ សហគ្រាសរដ្ឋ និងស្ថាប័នរាយការណ៍ជាប្រចាំ ខណៈក្រសួងរក្សាមូលដ្ឋានទិន្នន័យបំណុល និងបោះពុម្ពផ្សាយព្រឹត្តិបត្របំណុលប្រចាំឆ្នាំ និងផ្ទាំងព័ត៌មានប្រចាំត្រីមាសក្រោមយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងបំណុលរយៈពេលមធ្យមប្រាំឆ្នាំ។ ចន្លោះព័ត៌មានដែលនៅសល់រួមមាននិយមន័យបំណុលជាក់លាក់ដែលប្រើក្នុងរបាយការណ៍ខ្លះ ការបង្ហាញយុទ្ធសាស្ត្រ របាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំទៅរដ្ឋសភា និងភស្តុតាងសវនកម្មឯករាជ្យ។