လာအိုနိုင်ငံတွင် နေထိုင်စရိတ်

ပုံမှန် төлငွுகளில் အိမ်ငှားခ၊ လျှပ်စစ်၊ ရေ၊ အစားအစာ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ဆေးဝါး၊ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ကျောင်းစရိတ်တို့ကို စတင်စာရင်းပြုစုပါ။ အပ်ငွေ၊ ချိတ်ဆက်ခ၊ ပရိဘောဂ၊ ယူနီဖောင်း၊ စက်ပစ္စည်း၊ ယာဉ်ပြုပြင်မှု၊ ဆေးကုသမှုနှင့် ခရီးစရိတ်တို့ကို တစ်ကြိမ်တည်းကုန်ကျစရိတ်အဖြစ် ထည့်ပါ။ အိမ်ရှင်၊ ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ သို့မဟုတ် ရောင်းချသူက နိုင်ငံခြားငွေဖြင့် စျေးနှုန်းပေးသော်လည်း ပမာဏများကို LAK ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ပြီး ဈေးနှုန်းနှိုင်းယှဉ်ရာတွင် လက်ရှိငွေလဲနှုန်းကို အသုံးပြုပါ။ နောက်ဆုံးအတည်ပြုထားသော ဥပဒေအရ အနည်းဆုံးလုပ်ခမှာ ၂၀၂၄ အောက်တိုဘာမှစ၍ တစ်လ LAK 2,500,000 ဖြစ်သော်လည်း ထိုပမာဏသည် အိမ်ထောင်စုဘတ်ဂျက်အပြည့်အစုံ မဟုတ်ပါ။ ၂၀၂၄/၂၅ လာအိုအသုံးစရိတ်နှင့် စားသုံးမှုစစ်တမ်းအရ အမျိုးသားဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုနှုန်းမှာ 15.0% ဖြစ်ပြီး မြို့ပြတွင် 8.9%၊ ကျေးလက်တွင် 18.0% ဖြစ်သည်။ Xayabury၊ Huaphan၊ Savannakhet နှင့် Saravan ပြည်နယ်တို့တွင် ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူ စုစုပေါင်း၏ တစ်ဝက်ခန့် ရှိသည်။ ဤကိန်းဂဏန်းများသည် နေထိုင်မှုအခြေအနေကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်ပြီး အကြံပြုအသုံးစရိတ်ပမာဏ မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် အသုံးဝင်သော ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုတွင် ပြည်နယ်၊ အိမ်ထောင်စုအရွယ်အစား၊ ကလေး၊ အိမ်ငှား/ပိုင်ဆိုင်မှု၊ ကိုယ်တိုင်စိုက်ပျိုး/ထုတ်လုပ်သော အစားအစာရရှိမှု၊ အလုပ်သွားအကွာအဝေးနှင့် မျှော်မှန်းကျန်းမာရေးကုန်ကျစရိတ်တို့ကို ဖော်ပြသင့်သည်။ ဗီယင်ကျန်း၊ အခြားပြည်နယ်မြို့များနှင့် ကျေးလက်ဒေသများအကြား အိမ်ရာကုန်ကျစရိတ် အလွန်ကွာခြားသည်။ ငှားရမ်းခသည် တည်နေရာ၊ ပရိဘောဂပါမှု၊ စာချုပ်သုံးငွေကြေး၊ အပ်ငွေ၊ ကြိုတင်ပေးချေမှု၊ အကျိုးဆောင်ခနှင့် ဝန်ဆောင်မှုရရှိမှုတို့ပေါ် မူတည်သည်။ အသေးစိတ်စီမံရန် ယုံကြည်စိတ်ချရသော အမျိုးသားငှားရမ်းခစာရင်း သို့မဟုတ် တစ်နိုင်ငံလုံးအိမ်ငှားညွှန်းကိန်း မရှိပါ။ Electricité du Laos (EDL) မှ လျှပ်စစ်ကို ကီလိုဝပ်နာရီနှင့် သုံးစွဲမှုအမျိုးအစားအလိုက် ကောက်ခံသည်။ လက်ရှိအိမ်ထောင်စုနှုန်းထားကို နောက်ဆုံး EDL အသိပေးချက် သို့မဟုတ် ငွေတောင်းခံလွှာနှင့် စစ်ဆေးပါ။ ရေဝန်ဆောင်မှုသည် ဒေသအလိုက်ကွာခြားသည်။ ဗီယင်ကျန်းအတွက် ၂၀၂၅ တွင် အတည်ပြုထားသော အိမ်သုံးရေနှုန်းထားများမှာ တစ်ကုဗမီတာလျှင် LAK 2,479၊ 2,603၊ 2,733 နှင့် 2,870 ခန့် ဖြစ်ပြီး 0–10၊ 11–30၊ 31–50 နှင့် 50 ထက်ပိုသော ကုဗမီတာ သုံးစွဲမှုအဆင့်များဖြစ်သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် အမှိုက်သိမ်းဝန်ဆောင်မှုရရှိသော အိမ်ထောင်စုသည် နိုင်ငံတစ်ဝန်း ထက်ဝက်အောက်သာရှိသဖြင့် ရရှိမှုနှင့် အခကြေးငွေကို ဒေသတွင် စစ်ဆေးရမည်။ အမှိုက်မီးရှို့ခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်တိုင်စွန့်ပစ်ခြင်းက ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အန္တရာယ် ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဝင်ငွေနည်းအိမ်ထောင်စုများ၏ အသုံးစရိတ်တွင် အစားအစာသည် အများဆုံးအချိုးအစားဖြစ်လေ့ရှိသည်။ အဆင်းရဲဆုံးငါးပုံတစ်ပုံတွင် စားသုံးမှု၏ သုံးပုံနှစ်ပုံကျော်ကို အစားအစာအတွက် သုံးခဲ့သည်။ မြို့ပြဆင်းရဲအိမ်ထောင်စုများတွင် စားသုံးမှု၏ 40% ခန့်၊ ကျေးလက်အိမ်ထောင်စုများတွင် 20% ခန့်ကို အစားအစာအတွက် သုံးခဲ့ပြီး ကျေးလက်အိမ်ထောင်စုများက ဆန်နှင့် အခြားအစားအစာများ ကိုယ်တိုင်ထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်းက အကြောင်းရင်းတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။ ကိုယ်တိုင်ထုတ်လုပ်ခြင်းက ငွေသားအသုံးစရိတ်ကို လျှော့ချပေးသော်လည်း မြေ၊ လုပ်အားနှင့် အချိန်အသုံးပြုရပြီး ဆီ၊ အသား၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး သို့မဟုတ် အခြားပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရန်လိုအပ်မှုကို မဖယ်ရှားပါ။ ၂၀၂၅ ဇွန်လတွင် ဖော်ပြထားသော နှစ်ချင်းဈေးနှုန်းမြင့်တက်မှုများအရ ဝက်သား 10% ခန့်၊ အမဲသား 9.6% နှင့် ကြက်သား 8% ဖြစ်ပြီး ဆန်ဈေးနှုန်းမှာ အတော်တည်ငြိမ်ခဲ့သည်။ ဈေးသည်အလိုက် ဈေးနှုန်းကွာခြားပြီး မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် သွင်းကုန်နှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစရိတ်များက ပိုမိုသက်ရောက်နိုင်သည်။ သွားလာရေးကုန်ကျစရိတ်တွင် လောင်စာ၊ ယာဉ်ခ၊ ယာဉ်ဝယ်ယူမှု၊ မှတ်ပုံတင်၊ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု၊ ခရီးသွားချိန်နှင့် အလုပ်၊ ကျောင်း သို့မဟုတ် ကျန်းမာရေးဌာနသို့ သွားရသည့်အကွာအဝေးတို့ ပါဝင်သည်။ ၂၀၂၆ စွမ်းအင်အကျပ်အတည်းအတွင်း လောင်စာဆီဈေးနှုန်းများ အလွန်အမင်းပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဇွန်လအစောပိုင်းတွင် ဓာတ်ဆီနှင့် ဒီဇယ်သည် အကျပ်အတည်းမတိုင်မီထက် 38–40% ခန့် မြင့်နေဆဲဖြစ်ပြီး ယခင်အမြင့်ဆုံးဈေးနှုန်းနှစ်ဆနီးပါး ရောက်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြပြီးနောက် ဖြစ်သည်။ ဗီယင်ကျန်းမြို့တော်နိုင်ငံပိုင်ဘတ်စ်လုပ်ငန်း၏ ရွေးချယ်ထားသော လျှပ်စစ်ဘတ်စ်လမ်းကြောင်းများတွင် ၂၀၂၆ မတ် ၂၃ မှ မေ ၃၀ အထိ ယာဉ်ခ LAK 10,000 အသုံးပြုခဲ့ပြီး ဖော်ပြထားသော ဘတ်စ်ကားအမြန်ပို့ဆောင်ရေးဝန်ဆောင်မှုတစ်ခုမှာ အခမဲ့ဖြစ်သည်။ ဗီယင်ကျန်းမှ Savannakhet သို့ ပုံမှန်ဘတ်စ်ကား LAK 200,000၊ Pakse သို့ LAK 270,000 ဟု ဖော်ပြထားသော ခရီးဝေးစျေးနှုန်း ဥပမာများရှိသည်။ လာအို-တရုတ်ရထားစျေးနှုန်းနှင့် ခရီးသွားရက်များ ပြောင်းလဲသဖြင့် ခရီးတစ်ကြိမ်စီအတွက် တရားဝင်လက်မှတ်ဝန်ဆောင်မှုကို စစ်ဆေးပါ။ ကျေးလက်သွားလာရေးစီမံကိန်းတွင် ယာဉ်ခသာမက အချိန်နှင့် ဝင်ရောက်ရခက်မှုကိုလည်း ထည့်ပါ။ ကျန်းမာရေးဘတ်ဂျက်တွင် ပုံမှန်ဆေးဝါးနှင့် နာတာရှည်ရောဂါကုန်ကျစရိတ်အပြင် ရုတ်တရက်ကုသမှု၊ ပုဂ္ဂလိကကုသမှု၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဖြစ်နိုင်သော အလွတ်သဘောပေးချေမှုတို့အတွက် အရန်ငွေ ထည့်ပါ။ အမျိုးသားကျန်းမာရေးအာမခံ (NHI) သည် တရားဝင်ပြည်သူ့အစီအစဉ်ဖြစ်သော်လည်း အရည်အချင်း၊ လွှဲပြောင်းရန်လိုအပ်မှု၊ အကျုံးဝင်သောဌာနနှင့် ကင်းလွတ်ခွင့်များကို ဒေသတွင် အတည်ပြုပါ။ ထုတ်ပြန်ထားသော လမ်းညွှန်ချက်တွင် ဌာနအလိုက် ပြင်ပလူနာပူးတွဲပေးချေမှု LAK 5,000–20,000၊ အတွင်းလူနာ LAK 5,000–30,000 ဟု ဖော်ပြထားသည်။ သက်ဆိုင်ရာလမ်းညွှန်ချက်အောက်တွင် ဆင်းရဲသူ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်အမျိုးသမီးနှင့် ငါးနှစ်အောက်ကလေးများသည် အခမဲ့ကုသမှု သို့မဟုတ် ကင်းလွတ်ခွင့်ရနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ဆေးဝါးနှင့် ပြင်ပလူနာကုသမှုအတွက် ကိုယ်တိုင်ပေးချေရသည့် ကုန်ကျစရိတ် မြင့်မားနေဆဲဖြစ်သည်။ အာမခံစီမံခန့်ခွဲမှုကို ၂၀၂၆ တွင် အလုပ်သမားနှင့် လူမှုဖူလုံရေးဝန်ကြီးဌာနသို့ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းခဲ့သဖြင့် လက်ရှိညွှန်ကြားချက်ကို တာဝန်ရှိရုံး သို့မဟုတ် ဌာနထံ စစ်ဆေးပါ။ ကျောင်းတက်ရာတွင် ကျောင်းအပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကျောင်းတစ်ကျောင်းချင်း သတ်မှတ်ကြေး၊ ယူနီဖောင်း၊ စာအုပ်၊ သင်ထောက်ကူပစ္စည်း၊ အစားအစာ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ အဆောင်နှင့် အလုပ်မလုပ်နိုင်သည့်အချိန်တို့အတွက် စရိတ်ရှိနိုင်သည်။ ပြည်သူ့ကျောင်းဖြစ်သော်လည်း အိမ်ထောင်စုကုန်ကျစရိတ် သုညဟု မဆိုလိုပါ။ လာအိုတွင် ကျောင်းတိုင်းအတွက် တစ်ပြေးညီ အမျိုးသားကြေးဇယား မရှိပါ။ ၂၀၂၅ ဇန်နဝါရီတွင် ကိုးကားထားသော အချက်အလက်အရ အိမ်ထောင်စု 30.7% သည် ပညာရေးအသုံးစရိတ် လျှော့ချခဲ့ပြီး ဝင်ငွေနည်းကလေးများ၏ ကျောင်းပြင်ပနှုန်းမှာ 11.4%၊ ပိုချမ်းသာသောကလေးများတွင် 4.5% ဖြစ်သည်။ လက်ရှိကြေးနှင့် နှစ်စဉ်/သုံးလပတ်ပေးချေမည့်ရက်များကို ကျောင်း သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ပညာရေးရုံးထံ မေးပါ။ ပညာသင်ဆုနှင့် ထောက်ပံ့ကြေးများသည် အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာဖြစ်သဖြင့် အတည်ပြုမရမချင်း အခြေခံဘတ်ဂျက်ထဲ မထည့်ပါနှင့်။ ကလေး သို့မဟုတ် မိသားစုအတွက် တစ်နိုင်ငံလုံး အကျုံးဝင်သော ငွေသားထောက်ပံ့ကြေး ရှိကြောင်း အထောက်အထားမရှိပါ။ သတ်မှတ်စမ်းသပ်အစီအစဉ်တစ်ခုက Attapeu ပြည်နယ်၏ Sanamxay နှင့် Phouvong ခရိုင်၊ Savannakhet ပြည်နယ်၏ Nong ခရိုင်ရှိ ကိုယ်ဝန်ဆောင်/နို့တိုက်မိခင်နှင့် အသက် 0–12 လ ကလေးများကို နှစ်လတစ်ကြိမ် LAK 300,000 ပေးခဲ့သည်။ မသန်စွမ်းထောက်ပံ့ကြေးနှင့် တရားဝင်လူမှုဖူလုံရေးမီးဖွားငွေများသည်လည်း သီးခြားအစီအစဉ်၊ ထည့်ဝင်ကြေးနှင့် အရည်အချင်းအပေါ် မူတည်သည်။ ထို့ကြောင့် အစားအစာ၊ ကျန်းမာရေး၊ ကလေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကျောင်း၊ သွားလာရေးနှင့် မသန်စွမ်းမှုအကူအညီတို့သည် အရွယ်ကြီး၊ ကျေးလက် သို့မဟုတ် ကျန်းမာရေးအရ ထိခိုက်လွယ်သော အိမ်ထောင်စုများ၏ ဘတ်ဂျက်ကို သိသိသာသာ ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် ပုံမှန်အားဖြင့် ကြိုတင်ငွေဖြည့်ဝန်ဆောင်မှု သို့မဟုတ် ဒေသလက်လီလမ်းကြောင်းကို အသုံးပြုသည်။ Lao Telecom ၏ ထုတ်ပြန်ထားသော ဥပမာတွင် ၅ ရက် 3 GB အတွက် LAK 15,000၊ ၃၀ ရက် 7 GB အတွက် LAK 50,000၊ ဖုန်းခေါ်ဆိုမှု တစ်မိနစ် LAK 800 နှင့် စာတိုခ တူညီကွန်ရက် LAK 100၊ ကွန်ရက်မတူပါက LAK 200 ဟု ဖော်ပြထားသည်။ Unitel ပက်ကေ့ချ်နှင့် 5G ရရှိမှုတို့ ပြောင်းလဲနိုင်သလို လွှမ်းခြုံမှု၊ လျှပ်စစ်နှင့် စက်ပစ္စည်းကုန်ကျစရိတ်သည် နေရာအလိုက် ကွာခြားသည်။ ကြိုးတပ်အင်တာနက်ပက်ကေ့ချ်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ပိုစျေးကြီးပြီး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းသုံးအတွက် ရည်ရွယ်ထားလေ့ရှိသည်။ အပန်းဖြေစရိတ်သည် နေရာအလိုက်ကွာခြားသည်။ လာအိုအမျိုးသားပြတိုက်တွင် လာအိုနိုင်ငံသားအတွက် LAK 5,000၊ နိုင်ငံခြားသားအတွက် LAK 30,000 ဟု ဖော်ပြထားပြီး UXO Lao ဧည့်သည်စင်တာမှာ အခမဲ့ဖြစ်ကာ အလှူငွေကို ကြိုဆိုသည်။ ပွဲတော်နှင့် အခမဲ့ဝင်ခွင့်ကာလများကြောင့် လည်ပတ်စရိတ်ပြောင်းနိုင်သည်။ အခြေခံဘတ်ဂျက်ကို မသေချာသော ထောက်ပံ့မှု၊ လျှော့စျေးနှင့် အခါအားလျော်စွာရရှိသော ဝင်ငွေတို့မှ သီးခြားထားပါ။ ဝန်ဆောင်မှုပေးသူထံမှ လက်ရှိနှုန်းထား၊ ပြေစာနှင့် ပေးချေရမည့်ရက်ကို မေးပြီး ငှားရမ်းစာချုပ်ချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုဝယ်ယူခြင်းမပြုမီ ဒေသတွင်းဈေးနှုန်းကို နှိုင်းယှဉ်ပါ။ လောင်စာ၊ အစားအစာ၊ ငွေဖောင်းပွမှုနှင့် ငွေလဲနှုန်းယူဆချက်များကို လစဉ်ပြင်ဆင်ပါ။ အသုံးဆောင်နှုန်းထားကို သုံးလတစ်ကြိမ်၊ ပညာရေးစရိတ်ကို သုံးလပတ်တိုင်းနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး/အပန်းဖြေစရိတ်ကို ပွဲတစ်ခုချင်းစီအတွက် ပြန်တွက်ပါ။ ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ ကြွေးမြီနှင့် အခွန်တို့သည် ပေးချေနည်း သို့မဟုတ် မပေးနိုင်မှုနောက်ဆက်တွဲကို သက်ရောက်နိုင်သော်လည်း နေထိုင်စရိတ်ခန့်မှန်းချက်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း မဟုတ်ပါ။