Кодекси андози Ҷумҳурии Қирғизистон қоидаҳои асосиро муқаррар мекунад. Уҳдадориҳои андоз аз мақоми резидентӣ, манбаи даромад, шакли ҳуқуқӣ, фаъолият, гардиши мол, моликият, воридот ва низоми интихобшудаи андоз вобастаанд. Резидент одатан тибқи Кодекси андоз аз даромади дохилӣ ва хориҷӣ андоз месупорад; ғайрирезидент бошад одатан аз даромади манбааш дар Қирғизистон андоз месупорад. Резидентӣ метавонад аз қоидаи 183-рӯза ва меъёрҳои дигари ҳуқуқӣ вобаста бошад. Шахсони воқеӣ метавонанд андоз аз даромади шахсони воқеиро супоранд, ки меъёри муқаррарии он 10% аст; барои ҳолатҳои муайян меъёрҳои махсус, тарҳҳо ва озодкуниҳо татбиқ мешаванд. Корфармоён одатан ҳамчун агентҳои андоз амал карда, андози маошро ҳисоб мекунанд, аз музд нигоҳ медоранд, маблағҳоро ҳисобот медиҳанд ва ба давлат мегузаронанд. Суғуртаи иҷтимоии давлатӣ аз андоз алоҳида аст, гарчанде корфармоён аксаран ҳар дуро тавассути маъмурияти музди меҳнат пеш мебаранд. Ширкатҳо ва соҳибкорони инфиродӣ метавонанд низоми умумӣ ё низоми махсусро истифода кунанд. Тибқи қоидаҳои умумӣ, меъёри муқаррарии андоз аз даромади ширкатҳо 10% аст. Андоз аз арзиши иловашуда (ААИ) одатан 12% буда, метавонад нисбат ба таҳвили андозбандишаванда ва воридот татбиқ шавад. Андози фурӯш вобаста ба фаъолият, тарзи пардохт ва меъёри дахлдор тағйир мекунад. Андози ягона метавонад андоз аз даромади ширкатҳо, ААИ барои таҳвили андозбандишаванда ва андози фурӯшро иваз кунад, агар талаботи ҳуқуқӣ иҷро шаванд. Ҳуқуқи истифода аз омилҳое чун шакли ҳуқуқӣ, фаъолият, гардиши мол ва мақоми бақайдгирӣ вобаста аст; бинобар ин соҳибкор наметавонад худкор истифодаи ин низомро тахмин кунад. Низоми патентӣ танҳо барои фаъолиятҳои иҷозатдодаи қонун аст; минтақаҳои озоди иқтисодӣ қоидаҳои худро доранд. Барои тиҷорати электронӣ, вақте шартҳои қонунии он иҷро шаванд, низоми махсуси андоз вуҷуд дорад. Кодекси андоз меъёри 2%-ро барои ин фаъолият пешбинӣ мекунад ва пардохтро тавассути суратҳисоби махсус кушодашудаи бонкӣ ё воситаҳои пардохти рақамии ба он пайваст талаб менамояд. Ин низом танҳо ҳангоми иҷро шудани ҳамаи шартҳои зарурӣ метавонад андоз аз даромади ширкатҳо, ААИ ва андози фурӯшро иваз кунад. Андозсупорандагон дар Хадамоти давлатии андоз сабти ном карда, сабтҳои худро нигоҳ медоранд. Ба онҳо метавонанд рақами мушаххаскунандаи андоз, ҳисобгирӣ, ҳуҷҷатҳои аввалия, санадҳои электронии андоз ва дар ҳолатҳои дахлдор ҳисобномаҳои электронии ААИ лозим шаванд. Муҳлатҳои пешниҳод ва пардохт аз намуди андоз вобастаанд. Баъзе уҳдадориҳои такрорӣ то рӯзи 20-уми моҳи баъдӣ иҷро мешаванд, аммо эъломияи ягонаи андоз муҳлати солонаи қонунии худро дорад. Таъхири пардохт метавонад боиси пеня — фоизи қонунии таъхири пардохт — ва ҷаримаҳои дигар шавад. ААИ нисбат ба таҳвили андозбандишаванда, воридот ва содирот ба тарзҳои гуногун татбиқ мешавад. ААИ-и воридотӣ ва содиротӣ, ҳисобномаҳои электронӣ ва ҳуҷҷатҳои тасдиқкунанда маблағи ҳисоботшавандаро муайян мекунанд. Меъёри сифр ё озодкунӣ танҳо дар ҳолатҳои пешбиникардаи Кодекси андоз татбиқ мешавад. Ҳангоми барасмиятдарории гумрукӣ ААИ-и воридотӣ одатан 12% аст ва метавонад бо боҷҳои гумрукӣ, хироҷи гумрукӣ ва аксиз ҳамроҳ шавад. Тасниф аз рӯи номенклатураи молии TN VED, арзиши гумрукӣ ва қоидаҳои Иттиҳоди иқтисодии Авруосиё метавонанд маблағ ва расмиётро тағйир диҳанд. Хадамоти давлатии андоз метавонад санҷишҳои ҳуҷҷатӣ ё маҳаллӣ гузаронад ва ҳуҷҷатҳо ё пардохтҳои иловагӣ талаб намояд. Андозсупоранда метавонад бо қарорҳо ва ҳуҷҷатҳои дахлдор шинос шавад, шарҳ диҳад, ҳисобкунии андозро баҳс кунад ва тартиби шикоят ё судии пешбиникардаи Кодекси андозро истифода барад. Баргардонидан ё ба ҳисоб гирифтани ААИ худкор нест: барои он асоси қонунӣ, сабтҳои тасдиқкунанда ва дар ҳолатҳои зарурӣ санҷиш лозим аст. Даромади фаромарзиро алоҳида аз рӯи андозбандӣ аз рӯи манбаъ, нигоҳ доштани андоз дар манбаъ, муассисаи доимӣ ва шартномаи татбиқшавандаи канорагирӣ аз андозбандии дукарата санҷидан лозим аст. Қирғизистон бо чанд давлат чунин шартномаҳо дорад. Имтиёзи андозии хориҷӣ аз шартномаи дахлдори тасдиқшуда ва маҳдудиятҳои миллӣ вобаста буда, натиҷа метавонад аз матни шартнома, шаҳодатномаи резидентӣ, моликияти воқеӣ ва навъи даромад вобаста шавад. Аз ин рӯ андозсупоранда бояд муомила, ҳуҷҷатҳо ва муҳлати пешниҳоди ҳисоботро бо андоз ва низоми дахлдор мувофиқ созад, на ин ки ба меъёри умумӣ такя кунад.
Андозҳо дар Қирғизистон
Низоми андози Қирғизистон андозҳои давлативу маҳаллиро барои шахсони воқеӣ, корфармоён, ширкатҳо, воридот ва даромади фаромарзӣ фаро мегирад. Хадамоти давлатии андоз дар назди Вазорати молия бақайдгирӣ, ҳисоботдиҳӣ, пардохт ва назорати андозро идора мекунад; маъмурияти гумрук бо боҷу андозҳои марбут ба воридот сарукор дорад. Андозҳои маъмул андоз аз даромади шахсони воқеӣ, андоз аз даромади ширкатҳо, андоз аз арзиши иловашуда, андози фурӯш, аксиз ва андоз аз моликият ё заминро дар бар мегиранд.
Tip
Риояи талаботи андозии Қирғизистонро ҳамчун кори пайвастаи амалиётӣ баррасӣ кунед, на танҳо як қадами бақайдгирӣ. Аввал мақоми резидентӣ, манбаъҳои даромад, шакли ҳуқуқӣ, фаъолият, гардиши мол ва таъсири воридот ё амалиёти фаромарзиро муайян кунед; сипас низом ва сабтҳои мувофиқро интихоб намоед. Уҳдадориҳои андозиро аз суғуртаи иҷтимоӣ ҷудо нигоҳ доред ва ҳар муҳлатро пеш аз пардохт санҷед.