Кыргыз Республикасынын Салык кодекси негизги эрежелерди аныктайт. Салык милдеттенмелери резидент макамына, кирешенин булагына, юридикалык формага, ишмердүүлүккө, жүгүртүүгө, мүлккө, импортко жана тандалган салык режимине жараша болот. Салык резидентине жалпысынан Салык кодексине ылайык өлкөдөгү жана чет өлкөдөгү кирешеси боюнча салык салынат; резидент эмеске Кыргызстандагы булактан алынган кирешеси боюнча салык салынат. Резиденттик 183 күн эрежесине жана башка укуктук критерийлерге жараша болушу мүмкүн. Жеке адамдар жеке киреше салыгын төлөшү мүмкүн; анын кадимки ставкасы 10 пайыз, бирок айрым жагдайларга атайын ставкалар, чегерүүлөр жана жеңилдиктер колдонулат. Иш берүүчүлөр адатта салык агенти катары эмгек акыдан салыкты эсептеп, кармап, отчет берип, мамлекетке которушат. Мамлекеттик социалдык камсыздандыруу салыктан өзүнчө, бирок иш берүүчүлөр эмгек акынын эсебинде экөөнү тең көп учурда иштетет. Компаниялар жана жеке ишкерлер жалпы режимди же атайын режимди колдоно алышат. Жалпы эрежелер боюнча корпоративдик киреше салыгынын кадимки ставкасы 10 пайыз. Кошумча нарк салыгынын (КНС) кадимки ставкасы 12 пайыз; ал салык салынуучу жеткирүүлөргө жана импортко колдонулушу мүмкүн. Сатуу салыгы ишмердүүлүккө, төлөм ыкмасына жана тиешелүү ставкага жараша өзгөрөт. Мыйзам талаптары аткарылса, бирдиктүү салык корпоративдик киреше салыгын, салык салынуучу жеткирүүлөр боюнча КНСти жана сатуу салыгын алмаштыра алат. Укук алуу юридикалык форма, ишмердүүлүк, жүгүртүү жана каттоо макамы сыяктуу факторлорго байланыштуу; ишкана режим автоматтык түрдө колдонулат деп эсептей албайт. Патент режими мыйзам уруксат берген ишмердүүлүк менен чектелет, ал эми атайын экономикалык аймактар үчүн өз эрежелер бар. Мыйзамдагы шарттар аткарылса, электрондук соода өзүнчө салык режимине кирет. Салык кодекси бул ишке 2 пайыздык ставканы белгилеп, атайын ачылган банк эсеби же ага туташкан санариптик төлөм каражаттары аркылуу төлөөнү талап кылат. Бардык шарттар аткарылган учурда гана режим корпоративдик киреше салыгын, КНСти жана сатуу салыгын алмаштыра алат. Салык төлөөчүлөр Мамлекеттик салык кызматында катталып, эсептерин жүргүзөт. Аларга салык төлөөчүнүн идентификациялык номери, бухгалтердик эсеп, баштапкы документтер, электрондук салык документтери жана тиешелүү болсо электрондук КНС эсеп-фактуралары керек болушу мүмкүн. Декларация тапшыруу жана төлөө мөөнөттөрү салыкка жараша болот. Айрым кайталануучу милдеттер кийинки айдын 20сына чейин аткарылса, бирдиктүү салык декларациясы мыйзамдагы жылдык мөөнөт менен берилет. Кечиккен төлөм үчүн мыйзамдагы пеня, башкача айтканда кечиккен төлөмгө эсептелген пайыз, жана башка санкциялар колдонулушу мүмкүн. КНСке салык салынуучу жеткирүүлөр, импорт жана экспорт боюнча ар башкача мамиле жасалат. Кириш жана чыгыш КНС, электрондук эсеп-фактуралар жана ырастоочу документтер отчеттогу сумманы аныктайт. Нөлдүк ставка же бошотуу Салык кодекси караган учурда гана колдонулат. Бажыдан өткөрүүдө импорттук КНСтин кадимки ставкасы 12 пайыз; ага бажы алымдары, бажы жыйымдары жана акциз кошулушу мүмкүн. ТЭИ ТН товар номенклатурасы боюнча классификация, бажы наркы жана Евразия экономикалык бирлигинин эрежелери сумманы жана жол-жобону өзгөртүшү мүмкүн. Мамлекеттик салык кызматы камералдык же жеринде текшерүү жүргүзүп, кошумча документтерди же төлөмдөрдү талап кылышы мүмкүн. Салык төлөөчү тиешелүү чечимдерди жана документтерди алып, түшүндүрмө берип, салык эсептөөгө каршы чыгып, Салык кодексинде каралган даттануу же сот жолун колдоно алат. КНСти кайтаруу же эсепке алуу автоматтык эмес: мыйзамдык негиз, ырастоочу эсептер жана талап кылынса текшерүү керек. Чек ара аралык киреше үчүн кирешеге булак боюнча салык салынышын, салыкты кармоону, туруктуу мекеменин болушун жана колдонулуучу кош салык салууну болтурбоо келишимин өзүнчө текшерүү зарыл. Кыргызстандын бир катар мамлекеттер менен келишимдери бар. Чет өлкөдө төлөнгөн салыкты эсепке алуу тиешелүү ратификацияланган келишимге жана улуттук чектерге байланыштуу; натыйжа келишимдин текстинен, резиденттик сертификатынан, чыныгы пайда алуучунун макамынан жана кирешенин түрүнөн көз каранды болушу мүмкүн. Ошондуктан жалпы ставка менен чектелбестен, бүтүмдү, документтерди жана тапшыруу мөөнөтүн тиешелүү салыкка жана режимге дал келтириңиз.
Кыргызстандагы салыктар
Кыргызстандын салык тутуму жеке адамдардан, иш берүүчүлөрдөн, компаниялардан, импорттон жана чек ара аралык кирешеден алынуучу мамлекеттик жана жергиликтүү салыктарды камтыйт. Финансы министрлигине караштуу Мамлекеттик салык кызматы каттоо, отчеттуулук, төлөмдөр жана салыктык көзөмөлдү жүргүзөт, ал эми бажы башкармалыгы импортко байланыштуу алымдар менен салыктарды иштетет. Кеңири тараган салыктарга жеке киреше салыгы, корпоративдик киреше салыгы, кошумча нарк салыгы, сатуу салыгы, акциз жана мүлк же жер салыгы кирет.
Tip
Кыргызстанда салыкты бир жолку каттоо эмес, кайталануучу иш процесси катары караңыз. Адегенде резиденттик макамыңызды, киреше булактарын, юридикалык формаңызды, ишмердүүлүгүңүздү, жүгүртүүнү, импортту жана чет өлкөлүк кирешени аныктап, ошого ылайык режим менен эсеп документтерин тандаңыз. Салык милдеттерин социалдык камсыздандыруудан бөлүп, ар бир төлөм алдында мөөнөтүн текшериңиз.