Кыргызстанда үзгүлтүксүз билим берүү өмүр бою окууга негизделип, 2023-жылдын 11-августундагы №179 Кыргыз Республикасынын мыйзамына ылайык формалдуу жана формалдуу эмес билим берүүнү камтыйт. Жергиликтүү «кошумча билим берүү взрослых» термини чоңдордун формалдуу эмес билимин билдирет. «Кошумча профессионалдык образование» буга чейин кесиптик билим алган адамдар үчүн квалификацияны жогорулатуу жана жаңы кесип же адистикке ээ болууга багытталган кайра даярдоону кошо алганда үзгүлтүксүз кесиптик өнүгүүнү камтыйт. Мүмкүн болгон жолдорго кыска курстар, квалификацияны жогорулатуу, кайра даярдоо, өз алдынча окуу, онлайн жана аралаш окуу, жумуш ордунда үйрөнүү, стажировка, шакирттик жана дуалдык билим берүү кирет. Ар кандай типтеги билим берүү уюмдары, жеке ишкерлер, кесиптик лицейлер, колледждер, университеттер, чоңдорду окутуучу борборлор, иш берүүчүлөр жана бейөкмөт уюмдар бул ишмердикти сунушташы мүмкүн. Жергиликтүү администрациялар жана муниципалитеттер кесиптик окууга көмөк көрсөтө алышат. kesip.edu.gov.kg расмий порталы кесип издөө жана өмүр бою окууга багыт алуу мүмкүнчүлүгүн берет. Кабыл алуу көбүнчө провайдердин өз талаптарына ылайык жүргүзүлөт, анткени бирдиктүү улуттук кабыл алуу эрежеси бар экени аныкталган эмес. Иш менен камсыз кылуу кызматы аркылуу окутуу өзүнчө жол менен өтөт: расмий жумушсуз же жумуш издеген адам иш менен камсыз кылуу кызматына катталып, жолдомо алып, паспортун көрсөтөт. Бул жол квалификациясы төмөн же кесиби жок адамдарга, кесибин өзгөртүүгө муктаж болгондорго жана мурдагы кесиби боюнча иштей албай калгандарга багытталган. Окуу беш айга чейин созулушу мүмкүн. Талаптарга жооп берген катышуучулар үчүн мындай окутуу акысыз; расмий жумушсуз катышуучу стипендия алат, ал эми окуу сертификатын колдонгон катышуучу стипендия албайт. Башка кошумча билим берүү акы төлөнүүчү болушу мүмкүн. Жеке провайдерлер бааны жана шарттарды өздөрү белгилейт, ал эми мамлекеттик кесиптик уюмдар жеке же юридикалык жактар менен келишим түзүп иштеши мүмкүн. Кыргызстанда бардык кесиптик өнүгүүнү камтыган жалпы акысыз укук жок. Баалар, курстун узактыгы, сапаты, тили жана графиги провайдерге жана аймакка жараша айырмаланат; өлкө боюнча салыштырууга боло турган баа же сапат маалыматтары далилденген эмес. Курстун сертификаты автоматтык түрдө формалдуу кесиптик квалификацияга тең келбейт. Формалдуу кесиптик документтер квалификацияга жараша кесиптик иштөөгө негиз боло алат. Формалдуу эмес окууда алынган көндүмдөрдү алар кайдан алынганына карабастан, билим берүү органынын карамагындагы таануу же сертификаттоо борбору өзүнчө баалай алат. Бул система алгачкы баскычта; ачылыш учурундагы маалымат жети кесипти жана таануу алган ондон ашык адамды камтыган. Кошумча билим берүү адатта лицензиядан бошотулат, бирок айдоочулук мектептер жана Министрлер кабинетинин өмүргө же ден соолукка коркунучтар тизмесине кирген ишмердиктер — өзгөчөлүк. 2026-жылдагы тизме 18 тармакты камтыйт: саламаттык сактоо жана медицина, өрт жана жарандык коопсуздук, коопсуздук жана аскердик же түрмө кызматы, курал-жарак, кооптуу өнөр жай, диний билим берүү, экстремалдык туризм, косметология, тоо-кен, психология жана логопедия, авиация, азык-түлүк өндүрүшү, курулуш, мунай жана газ, радиация, химиялык жана биологиялык коргоо, жыгач иштетүү жана ширетүү, электр иштери, транспорт же кооптуу механизмдер. Курс өзгөчөлүккө кирсе, провайдердин лицензия макамын текшериңиз; коопсуздук милдеттерин курс сертификатынан өзүнчө караңыз. Агартуу министрлиги билим берүү тармагындагы азыркы ыйгарым укуктуу мамлекеттик орган. Эмгек, социалдык камсыздоо жана миграция министрлиги окутуунун иш менен камсыз кылуу жагын карайт. Мугалимдердин кесиптик билимин үзгүлтүксүз өркүндөтүүгө мыйзамдуу укугу жана милдети бар. RIPPK 68 курсту, 10 828 каттоону жана 725 сертификатты көрсөткөн, ал эми 2025/26-жылы 40 420 мугалим курстарды аяктаган. Эмгек рыногундагы суроо-талап кесиптик өнүгүүнү практикалык жактан маанилүү кылат. 2025-жылы 7 000ден ашык адам кесиптик окууга жөнөтүлүп, болжол менен 65%ы үйрөнсөн кесиби боюнча жумушка орношкон. 2025–2026-жылдардагы ведомстволор аралык план 45 жаштан ашкан адамдарды кайра даярдоону камтыйт. Санарип жана технологиялык өзгөрүүлөр, аймактык жеткиликтүүлүктөгү ажырым, көндүмдөрдүн тартыштыгы жана аялуу топтордун аз катышуусу суроо-талапка таасирин тийгизет. Алгачкы кесиптик билим, жогорку билим жана негизги предмет катары тил үйрөнүү башка билим берүү тармактарына кирет; алар бул темага кесиптик өнүгүү же кайра даярдоого өтүү же алардын ордуна колдонулган учурда гана кирет.
Кыргызстанда кесиптик көндүмдөрдү өнүктүрүү
Кыргызстанда кесиптик көндүмдөрдү өнүктүрүү көндүмдөрдү жаңырткан, тереңдеткен же кеңейткен, кесиптик багытты өзгөртүүгө көмөктөшкөн же жумуштагы жөндөмдү өнүктүргөн уюштурулган же өз алдынча окууну камтыйт. Адамдар окуу борборлорунун курстарын, кесиптик өнүгүүнү, кайра даярдоону, онлайн же аралаш окууну, жумуш ордунда үйрөнүүнү жана иш менен камсыз кылуу кызматынын программаларын тандай алышат. Жеткиликтүүлүк, акы, тил, график жана провайдердин сапаты аймакка жана мекемеге жараша өзгөрөт. Мыйзам формалдуу жана формалдуу эмес билим берүүнү тааныйт, бирок ар бир курска акысыз окуу укугу жалпыга берилген эмес.
Tip
Окуу жолун максатыңызга, учурдагы жумуш абалыңызга жана компетенттүүлүктү далилдөө муктаждыгыңызга жараша тандаңыз. Акысыз колдоого укугуңуз болсо, иш менен камсыз кылуу кызматынын программасын карап көрүңүз; ийкемдүү кесиптик өнүгүү же жумуш ордунда окуу керек болсо, провайдерлердин курстарын салыштырыңыз. Төлөп же катталардан мурда акыны, таанууну жана лицензияны тактаңыз.