Къазахстане болх хӀоттар — адамо болхбарина керттера дӀадолуш болх беш, ахча эца йолу формальни юкъаметтиг ю. Болх хӀотторна казаххойн моттехь керттера термин — еңбек шарты, урусийн моттехь — трудовой договор. Болх хӀотторца хьалха агӀонаш, хьалха болх, болхалур моттиг, дӀадолуш долу шартанаш, ахча, болхбарийн хенаш а, жопаш а язйина хила мегар ду. Болхлочуьнга кхеташ йолу копи хилар деза, цуьнан къайлахь хьажа. Болх дукха ханна я билгалйина ханна я билгалйина болх дика хила мегар ду. Кхин контрактехь сина проба гӀуллакх хила мега, болхбар а, болхлой а моттиг лелош хилар хьажа. Болхберас болх дӀахӀотта, дӀадолуш йолу шартанаш кхочушдахь, болхна хаам кхетта дӀахӀотта, зарплата payroll цӀеьна дӀадала. Болхлойлахь билгалйина жамӀат кхочушдахь, бакъонца дӀадогӀу болхбарийн командаш ларйе, кхерама а, юкъара хьукматийн а бакъонаш ларйе. Болхбарийн сахьт хӀоттаман кӀирана, сменашка я кхин регистраци йина графикца хила мега. Марах хан, кӀирана кхин а марах, йиллина отпуск, законца ларйина дӀахӀоттамаш болхбарийн системан юкъара декъашхо бу. Формальни ахча болхлочуьн эца йолу ахча ма ду. Payroll хьажамехь налоган а, пенсин а, социални лардан а, кхерамийн кхачам а боцуш йолу докъаш хила мега. Болх юкъаметтиг дуьххьара резиг хиларца, келишамца, билгалйина хан чекхйолуш, болхлочуьн резиг хиларца я кхин дӀадаьккхина бакъонах чекхъяха мега. Процесс документехь билгалъяхьа, кхин дӀадолуш долу ахча а, болхна хаамехь хьажа деза. Формальни доцу болх атта хила мега, амма ахча, отпуск, страховани, болхна хаам кхетар кхин а хала дича мега. Язйина контракт а, трассировкана йиш йолу платежаш а, цхьаьна долу гӀиллакх хьал долуш хиларна тешаллаш лардо.
Болх Къазахстане
Къазахстане болх хӀоттар кхузах а, болхлой а юкъахь язйина йолу болх хӀотторца дӀадолу. Контрактехь болх, болхалур моттиг, ахча, болхбарийн шартанаш, ши агӀонан бакъонаш а, дӀахьадош йолу хӀуманаш а язйина ю. Формальни болх болхлойна лардар а, болхца йолу социальни системашна кхачам а кхин а тешаш дича мега.
Tip
Къазахстане болх дӀаболийта хьалха, язйина контракт болхберас дӀахьадоьгӀу болхца тӀетохь. Контракт, зарплатин документ, болх график, деза хаамаш цхьаьна хӀотта. Бакъонаш, ахчане а, болхбарийн сахьт а хьалха хӀун ду хьажа, кхетам боцуш гӀуллакх ларма.