Казахстандагы сайлаулар Конституция һәм милли сайлау законнары нигезендә үткәрелә. Казакъ телендә сайлау «сайлау» дип атала; рәсми сайлау органнары тавыш бирүне оештыра һәм нәтиҗәләрне билгеләнгән тәртип буенча игълан итә. Президент ил күләмендәге сайлауда сайлана. Тавыш бирү хокукы булган сайлаучылар яшерен бюллетень бирә, ә нәтиҗә президент сайлаулары кагыйдәләре буенча билгеләнә. Мәҗилис — парламентның турыдан-туры сайлана торган палатасы. Аның составында партия исемлекләре буенча сайланган вәкилләр дә, территориаль сайлау округларыннан сайланган вәкилләр дә бар; шуңа күрә сайлаучылар берничә төрле сайлау ысулы белән очрашырга мөмкин. Сенат — парламентның икенче палатасы, әмма ул бөтен ил сайлаучыларының шул ук туры тавышы белән сайланмый. Сенаторларның күбесен тиешле төбәкләрдән җирле вәкиллек органнары (маслихат) депутатлары турыдан-туры булмаган юл белән сайлый, ә кайбер әгъзалар конституцион билгеләү тәртибе аша килә. Мәслихәт сайлауларында җирле вәкиллек органнарына депутатлар сайлана. Бу депутатлар мәслихәтләргә бирелгән вәкаләтләр кысаларында җирле бюджетларны һәм җәмәгать мәсьәләләрен карый. Сайлауларны берничә дәрәҗәдә идарә итәләр. Үзәк сайлау комиссиясе милли системаны күзәтә, ә территориаль һәм участок комиссияләре сайлаучыларга якынрак эшләрне башкара, шул исәптән исемлекләр, сайлау урыннары, бюллетеньнәр һәм тавыш санау эшләрен. Сайлаучы гадәттә исемлектәге мәгълүматын тикшерә, билгеләнгән сайлау урынына бара, шәхесен раслый, тиешле бюллетеньне яки бюллетеньнәрне ала, аларны яшерен рәвештә тутыра һәм сайлау тартмасына сала. Яшерен тавыш бирү — беркем дә сайлаучыны сайлавын әйтергә яки расларга мәҗбүр итә алмый дигән сүз. Намзәтләр һәм партияләр рәсми тәкъдим итү һәм теркәү тәртибен үтәргә тиеш. Агитация, тавыш бирү, санау, шикаятьләр һәм күзәтү дә сайлау кагыйдәләре белән идарә ителә; бу кагыйдәләр тәртипле һәм тикшереп була торган процесс булдыруга хезмәт итә. Сайлаулар гражданнарга дәүләт вәкилләрен сайлау һәм хөкүмәт юнәлешенә йогынты ясау өчен билгеләнгән юл бирә. Аларның гамәли әһәмияте мәгълүматлы катнашуга, барысы өчен дә ачык тәртипкә, законлы ярышка, төгәл идарә итүгә һәм проблемалар турында хәбәр итү яки карау өчен ышанычлы юлларга бәйле.
Казахстанда сайлаулар
Казахстанда сайлауларда президент, Мәҗилис депутатлары һәм җирле мәслихәтләр вәкилләре сайлана, ә Сенатта башка, нигездә турыдан-туры булмаган тәртип кулланыла. Сайлаучылар гадәттә рәсми оештырылган сайлау системасы аша яшерен тавыш бирә. Сайлау төрен, сайлаучылар исемлегенә кертелү кагыйдәләрен һәм бюллетень тәртибен белү кешеләргә ышаныч белән катнашырга ярдәм итә.
Tip
Башта тавыш президенткамы, Мәҗилискәме, мәслихәткәчәме яки Сенатның турыдан-туры булмаган сайлау тәртибенәме кагылганын ачыклагыз. Сайлау көненә кадәр исемлектәге мәгълүматыгызны һәм билгеләнгән сайлау урынын тикшерегез. Тавыш биргәндә сайлавыгызны сер итеп саклагыз һәм тәртип бозуны рәсми юл аша вакытында теркәгез.