Казакстандагы шайлоолор Конституцияга жана улуттук шайлоо мыйзамдарына ылайык өткөрүлөт. Шайлоо казакча saylau деп аталат, ал эми добуш берүүнү расмий шайлоо органдары уюштуруп, натыйжаларын белгиленген жол-жоболор аркылуу жарыялайт. Президент жалпы өлкө боюнча өткөрүлгөн шайлоодо тандалат. Добуш берүүгө укугу бар адамдар жашыруун добуш беришет, ал эми жыйынтык президенттик шайлоонун эрежелерине ылайык чыгарылат. Мәжіліс — Парламенттин түз шайлануучу палатасы. Анын курамына партиялык тизмелер боюнча тандалган өкүлдөр да, аймактык шайлоо округдарынан тандалгандар да кирет; ошондуктан шайлоочулар бир нече түрдүү тандоого туш болушу мүмкүн. Сенат — Парламенттин экинчи палатасы, бирок ал жалпы эл катышкан бирдей добуш берүү менен шайланбайт. Сенаторлордун көбүн тиешелүү аймактардагы мәслихат депутаттары кыйыр жол менен шайлашат, ал эми айрым мүчөлөр Конституцияда белгиленген дайындоо тартиби аркылуу келет. Мәслихат шайлоолорунда жергиликтүү өкүлчүлүктүү органдарга өкүлдөр тандалат. Бул депутаттар мәслихаттарга берилген ыйгарым укуктардын чегинде жергиликтүү бюджеттерди жана жамаатка байланышкан маселелерди карашат. Шайлоону өткөрүүнүн бир нече деңгээли бар. Борбордук шайлоо комиссиясы улуттук системаны көзөмөлдөйт, ал эми аймактык жана участкалык комиссиялар шайлоочулардын тизмеси, добуш берүү жайлары, бюллетендер жана добуштарды эсептөө сыяктуу иштерди шайлоочуларга жакын деңгээлде жүргүзөт. Шайлоочу адатта өзүнүн тизмеде бар-жогун текшерип, бекитилген добуш берүү жайына барып, ким экенин тастыктап, тиешелүү бюллетень же бюллетендерди алып, аларды купуя жерде белгилеп, урнага салат. Жашыруун добуш берүү эч ким шайлоочудан кимди тандаганын айтууну же далилдөөнү талап кыла албасын билдирет. Талапкерлер менен партиялар расмий көрсөтүү жана каттоо жол-жоболорун аткарышы керек. Үгүт жүргүзүү, добуш берүү, эсептөө, даттануу жана байкоо да шайлоо эрежелери менен жөнгө салынат. Бул эрежелер тартиптүү жана текшерүүгө мүмкүн болгон жараянды түзүүгө багытталган. Шайлоо жарандарга мамлекеттик өкүлдөрдү тандап, башкаруунун багытына таасир этүүнүн белгиленген жолун берет. Анын иш жүзүндөгү пайдасы кабардар катышууга, жеткиликтүү жол-жоболорго, мыйзамдуу атаандаштыкка, так уюштурууга жана көйгөйлөрдү билдирүүнүн же кайра кароонун ишенимдүү жолдоруна көз каранды.
Казакстандагы шайлоолор
Казакстандагы шайлоолордо президент, Мәжіліс депутаттары жана жергиликтүү мәслихат өкүлдөрү шайланат; Сенат үчүн башка, негизинен кыйыр жол-жобо колдонулат. Шайлоочулар адатта расмий уюштурулган шайлоо системасы аркылуу жашыруун добуш беришет. Шайлоонун түрүн, шайлоочулардын тизмесине байланышкан эрежелерди жана бюллетень толтуруу тартибин билүү адамдарга ишенимдүү катышууга жардам берет.
Tip
Адегенде добуш президенттик шайлоого, Мәжіліске, мәслихатка же Сенатты шайлоонун кыйыр тартибине тиешелүүбү, тактаңыз. Шайлоочулардын тизмесиндеги маалыматыңызды жана дайындалган добуш берүү жайын шайлоо күнүнө чейин текшериңиз. Добуш берүү жайында тандооңуздун купуялыгын сактап, жол-жободогу көйгөйдү дароо расмий канал аркылуу каттаңыз.