Ҡаҙағстан бик ҙур ил, шуға күрә һәләкәт хәүефтәре урынға ҡарап үҙгәрә. Тау райондарында ер тетрәү, ишелеү, ҡар күсеү һәм һеләүһенле ташҡын булыуы мөмкин; дала төбәктәрендә үлән янғыны, ҡоролоҡ, үтә һыуыҡ һәм бурандар осрай. Йылғалар янындағы һәм түбән урындарҙағы тораҡтарҙа миҙгелле ташҡын ҙур хәүеф тыуҙыра. Ҡар иреү, боҙ тығыны һәм көслө ямғыр һыу кимәлен тиҙ күтәрергә, юлдарҙы емерергә һәм йәмғиәттәрҙе башҡа урындарҙан айырырға мөмкин. Ҡаҙағстандың көньяғында һәм көньяҡ-көнсығышында ер тетрәү хәүефе иң көслө. Алматыға һәм яҡындағы тау райондарында айырыуса уяу булыу кәрәк, сөнки көслө ер һелкенеүе биналарға, коммуналь системаларға һәм транспорт юлдарына зыян килтерергә мөмкин. Ҡоро, эҫе һәм елле ваҡытта урман һәм дала янғындары тиҙ тарала ала. Төтөн ялҡындан алыҫ урындарға ла тәьҫир итергә мөмкин; сәнәғәт һәм тау-сығарыу райондарында янғын, шартлау, химик матдәләр таралыуы йәки инфраструктура емерелеүе хәүефе лә бар. Ҡаҙағстандың ғәҙәттән тыш хәлдәр системаһын Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы етәкләй; ул йыш ҡына MES, MChS йәки урындағы ҡулланышта ТЖ ҡыҫҡартмалары менән бәйле. Етди ваҡиға ваҡытында органдар, полиция, янғын һүндереүселәр, медицина хеҙмәттәре, урындағы акиматтар һәм коммуналь хеҙмәт ойошмалары бергә эшләргә мөмкин. Кешеләр сиреналар, мобиль хәбәрҙәр, телевидение, радио, рәсми иғландар йәки урындағы органдар күрһәтмәләре аша иҫкәртеү алырға мөмкин. Иҫкәртеү өйҙә ҡалырға, билдәле урындан ситтә торорға, коммуналь системаларҙы һүндерергә йәки күрһәтелгән юлдан эвакуацияланырға ҡуша ала. Ғәҙәттән тыш осраҡ өсөн дөйөм номер — 112. Шылтыратыусы урынлашҡан ерен әйтергә, нимә булғанын аңлатырға, яҡындағы хәүефтәр һәм йәрәхәтләнгән кешеләр тураһында белдерергә һәм оператор күрһәтмәләрен үтәргә тейеш. Әҙерлек бөтә һәләкәттәрҙе булдырмаһа ла, буталыш һәм тотҡарлыҡты кәметә ала. Ғаилә планы, кәрәк-яраҡ, документтар күсермәләре һәм яҡындағы хәүефһеҙ урындарҙы белеү күп төрлө хәүеф осраҡтары өсөн файҙалы.
Ҡаҙағстанда һәләкәттәр
Ҡаҙағстанда ер тетрәү, ташҡын, урман янғыны, һеләүһенле ташҡын, ҡаты ҡышҡы һауа торошо һәм сәнәғәт авариялары кеүек тәбиғи һәм кеше эшмәкәрлеге менән бәйле хәүефтәр бар. Хәүеф төбәктәргә ҡарап — тауҙарҙа, далала, ҡалаларҙа һәм сәнәғәт райондарында — ныҡ айырылып тора. Урындағы иҫкәртеүҙәрҙе, хәүефһеҙ осрашыу урындарын һәм ғәҙәттән тыш хәлдәге төп ғәмәлдәрҙе белеү зыянды кәметергә мөмкин.
Tip
Ҡаҙағстанды бер төрлө хәүеф зонаһы тип ҡарамайынса, үҙегеҙ йәшәгән урынға тура килгән хәүефтәргә әҙерләнегеҙ. Кескәй ғәҙәттән тыш хәл сумкаһы әҙерләгеҙ, ғаилә менән бәйләнеш планын килешегеҙ һәм өйҙән хәүефһеҙ сығыу юлын белегеҙ. Ваҡиға ваҡытында рәсми күрһәтмәләрҙе үтәгеҙ һәм ашығыс ярҙам өсөн 112-гә шылтыратығыҙ.