سیاسەت لە عێراق

عێراق کۆمارێکی فیدراڵیی پارلەمانییە. یاسای بنەڕەتییەکە دەسەڵات لە نێوان دامەزراوە یاسادانان، جێبەجێکاری و دادوەرییەکان دابەش دەکات و هەردوو حکومەتی فیدراڵی و هەرێمی کوردستان بناسێنێت. ئەنجوومەنی نوێنەران (Council of Representatives) پارلەمانی نیشتیمانییە. یاساکانی فیدراڵی پەسەند دەکات، بڕیارە گەورە گشتییەکان پەسەند دەکات، چاودێری دەزگای جێبەجێکاری دەکات و ڕۆڵێکی ناوەندی لە هەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار و ڕێخۆشکردن بۆ پێکهێنانی حکومەت هەیە. سەرۆک کۆمار سەرۆکی دەوڵەتە، لە کاتێکدا سەرۆک وەزیران حکومەتی فیدراڵی بەڕێوەدەبات و زۆربەی دەسەڵاتی جێبەجێکاریی ڕۆژانە بەکاردهێنێت. وەزیران بواری وەک دارایی، پەروەردە، تەندروستی، ئاسایش و خزمەتگوزارییە گشتییەکان لە چوارچێوەی بەرپرسیارێتییە یاساییەکانیان بەڕێوەدەبەن. پێکهێنانی حکومەت بە گشتی پێویستی بە گفتوگۆ لە نێوان چەندین گرووپی سیاسی هەیە، چونکە بە دەگمەن گرووپێک بە تەنیا کۆنترۆڵی پارلەمان دەکات. هاوپەیمانەکان پێش ئەوەی حکومەت بتوانێت بە شێوەیەکی جێگیر کار بکات، لەسەر سەرکردایەتی، سیاسەتەکان، وەزارەتەکان و پشتگیری پارلەمانی ڕێکدەکەون. دەربڕینی دابەشکردنی نافەرمی پۆستە کاریگەرەکان (muhasasa) زۆرجار بۆ بەشکردنی پۆستەکان لە نێوان گرووپە سیاسی، نەتەوەیی یان ئایینییەکان بەکاردێت. ئەمە کردارێکی سیاسییە، نەک فۆرمولەیەکی سادەی یاسای بنەڕەتی؛ پشتگیران و ڕەخنەگران جیاوازن لەوەی ئایا هەمووان لەخۆدەگرێت یان شایستەیی و بەرپرسیارێتی لاواز دەکات. پێکهاتەی فیدراڵیی عێراق لە سیاسەتدا زۆر گرنگە. حکومەتی هەرێمی کوردستان (Kurdistan Regional Government) دامەزراوەکانی خۆی هەیە، لە کاتێکدا ناکۆکی یان گفتوگۆ لەگەڵ دەسەڵاتە فیدراڵییەکان دەتوانێت پەیوەندی بە دەسەڵاتەکان، پارەی گشتی، سەرچاوە سروشتییەکان، ئاسایش یان بەڕێوەبردنەوە هەبێت. پارێزگا و دەسەڵاتە ناوخۆییەکان سیاسەتی نیشتیمانی بە پێداویستییە ڕۆژانەکانەوە دەبەستنەوە. ڕێگا، ئاو، کارەبا، قوتابخانە، چاودێری تەندروستی، کار و بودجە گشتییەکان زۆرجار کاریگەرییەکی زۆرتر لەسەر هەڵسەنگاندنی سەرکردە سیاسییەکان لەلایەن خەڵکەوە هەیە لە وتارە فەرمییەکان. هاووڵاتیان لە ڕێگەی هەڵبژاردن، پارتەکان، یەکێتییەکان، کۆمەڵە پیشەییەکان، ڕێکخراوە کۆمەڵایەتییەکان، ڕۆژنامەوانی، داواکارییە نووسراوەکان، کۆبوونەوەی ئاشتییانە و گفتوگۆی گشتییەوە کاریگەری لەسەر سیاسەت دادەنێن. ئەم کەناڵانە دەتوانن بۆ چاکسازی بوار دروست بکەن، بەڵام پشتیوانی‌پەرستی، گەندەڵی، دامەزراوە لاوازەکان، ترساندن و توندوتیژی سیاسی دەتوانن بەشداریی دادپەروەرانە سنووردار بکەن. ڕێگایەکی بەسوود بۆ تێگەیشتن لە هەر بابەتێکی سیاسیی عێراق ئەوەیە دامەزراوەی بەرپرسیار، یاسای نووسراو، ئەکتەرە سیاسییەکان و کاریگەرییەکە لەسەر خەڵکی ئاسایی دیاری بکەیت. ئەمە دەسەڵاتی فەرمی لە بەڵێنەکان، مامەڵەی پارتەکان و بۆچوونی گشتی جیا دەکاتەوە.