زمان لە عێراق

عەرەبی لە سەرتاسەری عێراق لە حکومەت، پەروەردە، میدیا، بازرگانی و ژیانی ڕۆژانەدا بەرفراوان بەکاردێت. عەرەبیی نووسراوی فەرمی لە شێوەزارەکانی عەرەبیی عێراقی جیاوازە کە زۆرجار لە گفتوگۆدا بەکاردێن. عەرەبیی عێراقی لە هەموو شوێنێک وەک یەک نییە. بەغدا، باشووری عێراق، شارەکانی باکوور، ناوچە گوندنشینەکان و کۆمەڵگە جیاوازەکان دەتوانن دەربڕین، وشە و شێوازی تایبەتی خۆیان هەبێت. کوردی لە هەرێمی کوردستان و لە نێو کۆمەڵگە کوردییەکانی شوێنەکانی دیکەدا گرنگە. سۆرانی و کورمانجی دوو شێوەزاری سەرەکی کوردین و لە وشە، دەربڕین و ڕێساکانی نووسینی باودا جیاوازن. کۆمەڵگە تورکمانییەکان شێوەزارەکانی تورکمانی بەکاردێنن، بە تایبەتی لە هەندێک بەشی باکووری عێراق. کۆمەڵگە ئاشووری و کلدانییەکان دەتوانن شێوە نوێیەکانی سریانی بەکاربهێنن؛ سریانیی کلاسیکییش لە کڵێسادا ڕۆڵێکی گرنگی هەیە. ئەرمەنی، مەندایی و زمانەکانی دیکەی کۆمەڵگەکان بەشێکن لە میراتی زمانەوانی عێراق. هەندێکیان لەلایەن ژمارەیەکی کەمترەوە بەکاردێن و لەوانەیە بەهۆی کۆچ یان گۆڕینی زمانی باو لە ماڵدا فشار لەسەریان بێت. زۆر عێراقی بەپێی شوێن و بارودۆخ لە نێوان زمان یان شێوازی قسەکردندا دەگۆڕێن. کەسێک لە ماڵ زمانێک، لە قوتابخانە یان کار زمانێکی دیکە و بۆ پەیوەندیی فەرمی عەرەبیی فەرمی بەکاربهێنێت. سیستەمی نووسینیش جیاوازە. عەرەبی و سۆرانی بە زۆری بە شێوەنووسینی پەیوەندیداری لە ڕاستەوە بۆ چەپ دەنووسرێن، کورمانجی لەوانەیە بە ئەلفوبێی بنەما لاتینییەکە بنووسرێت و سریانی سیستەمی نووسینی مێژوویی تایبەتی خۆی هەیە. دەستگەیشتن بە زمان کاریگەریی کرداری لەسەر پەروەردە، چاودێریی تەندروستی، خزمەتگوزاریی گشتی و بەشداری هەیە. وەرگێڕانی ڕوون و زانیاریی وەرگێڕدراو دەتوانن ڕێگری لە هەڵە بکەن و ڕێز بۆ زمانی پەسەندکراوی کەسەکە پیشان بدەن.